О́tken jyly Qazaqstan benzın eksportyn shamamen úsh esege kóbeıtip, 493,6 myń tonnaǵa jetkizdi. 2019 jylǵy kórstekish 180,7 myń tonna bolatyn. 2020 jyly eksporttyń ósýine ishki naryqtaǵy suranystyń COVID-19 sheńberindegi karantındik shekteýlerge baılanysty tómendeýi áser etti. 2020 jyly benzın óndirisi 4,48 mln tonnany qurady jáne 2019 jylmen (4,54 mln tonna) salystyrǵanda aıtarlyqtaı ózgerdi, dep jazady Egemen.kz
Biraq respýblıka boıynsha benzındi tutyný 2020 jyly 10%-dan asty. Byltyr temir jol kóligimen benzınniń eksporttyq jetkizilimi 487,1 myń tonna benzındi qurady.
О́zbekstan 2020 jyly qazaqstandyq munaı ónimderiniń iri ımporteri boldy. Qazaqstandyq temirjol operatorlarynyń aqparaty boıynsha, eksportqa shyǵarylǵan qazaqstandyq benzınniń jartysyna jýyǵy Tashkentke – 234,2 myń tonna, Qyrǵyzstan naryǵyna – 97,7 myń tonna,
Tájikstan – 62,5 myń tonna jáne Grýzııa – 46,3 myń tonna, 46,3 myń tonna Reseı aýmaǵy arqyly Taman jáne Novorossıısk teńiz porttaryna jetkizildi. Reseıden EO elderine eksporttaldy.
Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń statıstıkasynda kórsetilgen benzın men dızeldi otynnyń eksporttyq jetkizilimderi Qazaqstanǵa 2020 jyly 160 mıllıon dollardan astam paıda ákeldi.
Esterińizge sala keteıik, 2010 jyldan bastap Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyna munaı jáne munaı ónimderin jetkizý salasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly» ekijaqty kelisim aıasynda jeńil munaı ónimderin eksporttaýǵa tyıym salynǵan bolatyn Qazaqstannan. 2019 jyly tyıym alynyp tastaldy, al qazaqstandyq benzındi syrtqy naryqtarǵa alǵashqy jetkizý bastaldy.
Bul tyıym tek karantındik jaǵdaıda Qazaqstanda munaı ónimderin tutyný edáýir azaıǵan kezde joıyldy.
2020 jyldyń qańtar-tamyzynda kompanııalar 362,1 myń tonna avtokólik benzınin eksporttady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńindegi 6,3 myń tonnaǵa kóp. О́sim – 57,6 ese.
qshaǵa shaqqanda eksport 125,6 mln dollardy qurady – bul ótken jylmen salystyrǵanda 48,5 ese kóp. TMD elderine $36,7 mln bolatyn 103,3 myń tonna benzın jiberildi. Qazaqstandyq benzınniń negizgi ımporttaýshy elderi – Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́zbekstan. Qalǵan álemge 88,9 mıllıon dollarǵa 258,8 myń tonna avtomobıl benzıni jiberildi.
2020 jyldyń qyrkúıeginde eldiń ishki naryǵynda benzın baǵasy jyl saıynǵy ósimdi kórsetti:
Munaı servıstik kompanııalar odaǵynyń málimetteri boıynsha, 2025 jylǵa qaraı EAEO elderinde benzın baǵasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý kerek. Odaq aýmaǵynda munaı men munaı ónimderiniń ortaq naryǵy qurylady. Sonymen birge qazir reseılik benzın qazaqstandyq gazǵa qaraǵanda áldeqaıda qymbat. Qazaqstandyq benzındi eksporttaý geografııasy eki faktormen anyqtalady:
Mamandar Qazaqstan úshin eń jaqyn naryqtar Ortalyq Azııa elderi bolyp tabylady, olardyń aýmaǵynda negizinen otandyq munaı óńdeý zaýyttarynda shyǵarylatyn K-4 ekologııalyq klasyndaǵy benzındi paıdalanýǵa ruqsat etiledi. Sondyqtan bul elder Qazaqstan eksportynyń 90%-dan astamyn quraýy ábden múmkin.
Qazaqstan Ortalyq Azııa elderine negizinen AI-92 benzınin jáne jazǵy dızel otynyn jetkizdi. Bul segmentte respýblıka Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan naryqtaryndaǵy taýarlarmen básekege qabiletti.
K-5 klasyndaǵy benzın men dızel otynynyń segmentinde joǵaryda atalǵan naryqtarda reseılik óndirýshiler basym, óıtkeni Qazaqstanda bul assortımenttiń óndirisi áli de shekteýli.
Mysaly, qazaqstandyq saýdagerler Reseıge benzın jetkize almaıdy, óıtkeni ol jerde avtomobıl otyny K-5 klasyna sáıkes kelýi kerek. Sondyqtan reseılik baǵytta júzege asyrylatyn júkter tikeleı teńiz porttaryna túsedi jáne basqa naryqtarǵa ketedi. Argus baǵa agenttiginiń habarlaýynsha, Grýzııaǵa «besinshi klasty» janarmaı jetkizilgen.
Eksportqa qosatyn eshteńe bolmaıdy
2021 jyly qazaqstandyq benzın men dızel otynynyń eksporty ótken jylǵy kórsetkishterge jetýi ekitalaı. Ishki suranys bıyl turaqtalýy kerek, sonymen qatar Shymkent munaı óńdeý zaýyty tehnıkalyq qyzmet kórsetý úshin toqtatylady. Eske salaıyq, Qazaqstan barlyq jeńildetilgen munaı ónimderin 2019 jyly, úsh munaı óńdeý zaýytyn – Atyraý, Pavlodar jáne Shymkentti modernızasııalaý aıaqtalǵannan keıin ǵana bastady. Osy sátten bastap janar-jaǵarmaı materıaldarynyń ishki naryqtaǵy jetispeýshiligi problemasyn sheshe otyryp, Qazaqstan ózin benzınmen jáne jazǵy dızel otynymen tolyqtaı qamtamasyz ete bastady.
Sarapshylardyń pikirinshe, munaı baǵasynyń ósýi (jyl basynan beri munaı baǵasy 10% ósip, barreline 56 dollarǵa jetip otyrdy) munaı kompanııalarynyń qolynda oınaıdy, ol úshin benzın eksporty odan da tıimdi bola túsýde.
Vygon Consulting kompanııasynyń qyzmetkeri Evgenıı Tyrtovtyń aıtýynsha, bólshek saýdadaǵy janarmaı baǵasyn negizinen munaıshylar ustap turady. Biraq, sarapshynyń túsindirýinshe, 2021 jyldyń basynan bastap bul ótemder jetkiliksiz bolýy múmkin, óıtkeni dempfer parametrleri 2019 jyldyń ortasynda múldem basqa jaǵdaılarda qaıta retteldi jáne qazirgi naryqtyq jaǵdaıǵa sáıkes kelmeıdi.