Elimizdiń jeńil ónerkásibi salasynda túıtkildi másele kóp. Qazaqstan taýardy kóbine syrttan tasıdy. 2020 jyldyń ekinshi jartysynda shet memleketten 144 mln dollardyń kıimi ákelingen. Eldegi naryqtyń 80%-yn Túrkııa, Qytaı, Italııa, Bangladesh memleketteriniń taýary basyp alǵan.
Qazaqstannyń jeńil ónerkásibi salasyndaǵy problemalar shash etekten. Kezinde tipti «naryqtyń qatal básekesine ıkemi joq jeńil ónerkásipten múlde bas tartý kerek shyǵar?» dep aptyqqandar da bolypty. Biraq bıznesmender «halqyn kıindire almaǵan, áskerin jabdyqtaı almaǵan memleket uzaqqa barmaıdy» degen baılamǵa toqtap, aptyqqandardy táýbege keltirgen kórinedi.
Jeńil ónerkásip kásiporyndary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Lıýbov Hýdovanyń paıymdaýynsha, osy salany órkendetý úshin eń aldymen, ishki naryqty jetildirgen abzal. О́nerkásiptik óndiristiń jalpy kólemin ulǵaıtýǵa kúsh salǵan jón. Mysaly, jeńil ónerkásipte jurtshylyqtyń suranysy 9 paıyz shamasynda ǵana ótelip kelgen. Byltyrdan beri bul kórsetkish 12,1 paıyzǵa jetken. Negizinen, adamǵa asa qajetti, birinshi kezektegi taýardy kóbine syrttan tasımyz. Naryqtyń 80%-yn Túrkııa, Qytaı, Italııa, Bangladesh memleketteriniń taýary basqan. Túrkııadan kelgen taýar – 37,2 mln, Qytaıdan kelgen taýar – 33 mln, Bangladeshten kelgen taýar – 22 mln, al Italııa brendi 10,8 mln dollardy quraǵan. Bul – ózbek pen túrikmen taýarlaryn qospaǵandaǵy esep.
«Qazaqstan ózgelerdiń taýaryn satyp alý arqyly Qytaıǵa, Qyrǵyzstanǵa, Túrkııaǵa ınvestısııa salyp otyr. Elimizde aıaqkıim, tigin, toqyma buıymdarynyń shıkizaty shyǵarylǵanymen, qaıta óńdelmeıdi, ázirge jeńil ónerkásibimiz tartymdy bolyp otyrǵan joq», deıdi Lıýbov Hýdova. Onyń aıtýynsha, óndiristik ónerkásip ishki naryqtyń emes, álemdik naryqtyń zańyna baǵynýy tıis. Sebebi qansha jerden ulttyq múddege salǵanymen, Dúnıejúzilik saýda uıymy sapaly ári arzan taýar alýǵa yntaly.
Sarapshylar kez kelgen salaǵa as ta-tók sýbsıdııa beretin kezdiń ótkenin eskertip otyr. Biraq ishki óndiristi jolǵa qoımaı jatyp, ımportty sýbsıdııalaýǵa tyıym salý taýardyń tapshylyǵy men qymbattaýyna alyp keledi. Osy rette mamandar ımportqa ketken sýbsıdııany otandyq óndiriske baǵyttaý qajettigin aıtady.
Qyrǵyz, ózbek tiginshisinen qazaq kem túspeıdi. Biraq qazir bizdegi kıim tigýmen aty shyqqan mekemelerdiń kóbi – sán úıleri. Aty aıtyp turǵandaı, olar kóbine kıimderin ataqtylarǵa, estrada ánshilerine arnap tigedi. Álbette, onyń baǵalary da qymbat. Mysaly, Aıda Qaýmenovanyń ulttyq brendtegi kıimderi 120-300 myń teńge aralyǵynda. Tipti juldyzdardyń bir sán kóıleginiń ózi birneshe mıllıon teńgeden asyp jyǵylatynyn áleýmettik jeliden estip, bilip júrmiz.
Quralaı Nurqadilova, Lıdııa Dosalına, Sáken Jaqsybaevtyń kıimderi qarapaıym halyq úshin qoljetimsiz. Baǵasy qymbat. Ekinshiden, otandyq kıim óndirisinde báseke joqtyń qasy. Zaman talabyna saı sándi kıimder arzandaý baǵamen satylsa, tigin fabrıkalarynyń tamyryna da qan júgirer edi. Bizde óz ónimderin ishki naryqqa usynyp qana qoımaı, shetelge eksporttap, basqa memlekettermen básekelese alatyn otandyq mekemeler de bar. Máselen, sporttyq kıimder shyǵaratyn «KazSPO-N», erler kostıýmderi men mektep formasyn daıyndaıtyn «Glasman», aıaqkıim óndirýmen aınalysatyn «Kazlegprom – Almaty», áıelder kıimin shyǵaratyn «Inspiration» kompanııalarynyń ónimderin shetelge eksporttaý jumystary uıymdastyryldy.
Budan bólek, almatylyq «Ajar», semeılik «Roza», tarazdyq ««POSh-Taraz», aqtóbelik «Sırıýs-Optıým», oraldyq «Devıatko», shymkenttik «Gaýhar» syndy otandyq kıim-keshek ónimderin shyǵaratyn kompanııalar da bar. Biraq olar tanylyp úlgergen joq nemese jarnamasy álsiz.
Qazaqstandyq dızaıner Quralaı Nurqadilova Úkimet jeńil ónerkásipke shyndap kóńil bólse, otandyq dızaınerlerdiń basym kópshiligi osy salaǵa oıysýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
Demek, qolynan is keletin sheberlerimizdi memleket tarapynan yntalandyrý sharalaryn qolǵa alý qajet. Áıtpese qazaqty kıindirýge tek Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elder ǵana emes, ózbek te ynta bildire bastady.
ALMATY