Jalpy, qazaq Sıyr jylyna qutty jyl retinde qaraıdy. Halyq seniminde eldiń jaı-kúıi men aýa raıy − jyl ıesiniń minezine, bolmysy men qasıetine baılanysty qubylyp otyrady. Bul jyl qandaı bolady? Osy rette biz Zeńgi baba jylyna kóripkelderdiń jasaǵan boljamdaryna úńilip kórelik.
XV ǵasyrda ómir súrgen fransýzdyń ataqty kóripkeli Nostradamýs 2021 jyly, Sıyr jyly «teńizde úlken shaıqas bolyp, qyzyl órtten janýarlar kóp zardap shegedi» dep eskertipti. Muny mamandar bolashaqtaǵy tabıǵı apattardy bildiredi, dep boljaıdy. Sýnamı, janartaýdyń atqylaýlary jáne teńiz betindegi órt bolýy yqtımaldylyǵyn da joqqa shyǵarmaıdy. Nostradamýs, sonymen qatar jańa saýda-sattyq múmkindikteriniń ashylýy týraly aıtady. Qolónershilerdiń ónimine suranys artatynyn boljaıdy. Jaqsylyq pen janashyrlyq qarym-qatynas ta basty oryn alatyn kórinedi. Adamdar birin-biri tyńdap, kelissózder júrgizýge májbúr bolady, dep boljaǵan.
Al belgili bolgar kóripkeli Vanga 2021 jyldyń betburys kezeńi bolýy múmkin ekenin boljapty: tabıǵı apattar, daǵdarystar jáne keıbir elderdegi ózekti máseleler. Jaǵalaýdaǵy qalalar úlken tolqyn astynda qalady, adamdar qorqynyshpen ómir súredi. Seısmıkalyq jáne janartaý belsendiligi kúsheıedi degendi de atap ótken.
Al, bizdiń qazaqtyń osydan 5 ǵasyr buryn ómir súrip, «Shıpagerlik baıan» kitabyn jazǵan О́teıboıdaq Tileýqabyluly da Sıyr jylyna qatysty óz boljamyn jasap ketken eken. Sıyrdy «mańǵaz» dep ataǵan emshi babamyz: «Bul jyldaǵylar − sýsaǵysh, tamaqsaý, zilsiz, keksiz qaraketi birtoǵa, kómpis, ońaılyqpen sóz ótpeıtin, tilge azbaıtyn, ıisalmas bolǵanymen, jaý tıiskende aıǵaı-attanyn estise, ne qan kórse bolǵany − namysy qozyp, ólgen-tirilgenine, aldy-artyna qaramaıtyn, biri qalmaı atqa qonatyn, sonymen qosa biraýyzdy, qaratuıaǵynan hál ketkenshe aıqasatyn, qaýqarly-qaýqarsyzdyǵyna qaramaıtyn ári ózderin jáne jastaryn aıalaýǵa qushtarlyǵy basym, ne jeńip, ne ólip tynatyn, dosqa adal, aq peıil, dostary men týǵan jerinen áste aıyrylǵysy kelmeıtin, tek ólim ǵana aıyratyn, er kóńildi sabazdar bolyp keledi» dep sıpattapty. Osyǵan qaraǵanda, Sıyr jyly týǵandardyń kóbi eli úshin ógiz qara kúshin salatyn kópshil azamattar bolady dep tuspaldasaq, teris bolmaıtyn sekildi.
Keıbir boljaýshylar «Sıyr jyly tarıhta kóbinde aýyrtpalyq, daý-janjal, qıyndyqtarǵa toly bolǵan. Sondyqtan bıyl apattar molaıyp, ekonomıkaǵa qatty áser etýi múmkin» dese, astrologtardyń keıbiri bul pikirmen kelispeı, «Sıyr jyly molshylyq jyly bolady. Qazaq halqy Sıyr jylyn jaqsylyqqa balaǵan» degen ýáj aıtady. «Sıyr jyly jańbyrly bolady, astyq bitik shyǵyp, molshylyqqa keneltedi», «Sıyr jyly móshke sıyrdaı molshylyqtyń jyly bolady» dep te aıtylady. El ishinde «sıyr múıizin tósese, jyldyń basynda saqyldaǵan sary aıaz bolady da, kóktemdegi «otamaly», «sary atan-zaýza» (amal attary) kezinde qarly boran soǵyp, mal tóldep jatqan kezde apat bolýy da múmkin» dep qaraıtyn esepshi qarııalar da joq emes. Halqymyzda Sıyr jyly týǵan sábılerdiń minezi birtoǵa, kónbis keledi degen kózqaras, «Sıyr jyly týǵandar sıyr baýyzdamaıdy» degen tyıym bar.
Sońǵy kezderi el ishinde «Máshhúr Júsip aıtqan Sıyr jyly keldi» degen shaǵyn beınejazba tarap júr. Munda óziniń qaıtys bolatyn mezgilin 10 jyl buryn boljaǵan kóripkel áýlıe «Sıyr jylynan bastap Qazaq halqy naǵyz baı-baqytty zamanǵa jetedi» dep boljaǵan eken. Buǵan deıin aıtqandarynyń kóbi aınymaı kelgen áýlıeniń osy sózin alǵa tartyp, «kele jatqan jyl qazaq eline úlken jaqsylyq, kól-kósir molshylyq ákeledi» dep qýanyp júrgen otandastarymyz kóp. «Jaqsy sóz – jarym yrys». Laıym, solaı bolyp, Sıyr jylynyń qazaqqa syılar syıy kóp bolsyn, ýaıym-qaıǵy joq bolsyn. Alla taǵala indetke daýa, jerimizge kóz alartqan kórshi elderge táýpıyq bersin dep tileıik.
Biz, qazaq halqy, eshqashan jaqsylyqtan kúder úzbegen elmiz. Jaqsy bolady degen Tyshqan jylynda jamandyq kelse, qıyn sanalyp kelgen Sıyr jylynda bári kerisinshe bolyp jatsa degen úmit te joq emes. Sondyqtan bult artynan kún shyǵady demekshi, bıylǵy pandemııadan sharshaǵan el kelgen jylda indetten qutylyp, jaımashýaq kún keship, kóp jaqsylyqtarǵa kenelsin dep tileımiz!
Ákim QOJAULY