Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler tek memlekettiń quzyrynda bolýy kerek. Bul týraly senator Aqylbek Kúrishbaev Jer komıssııasynyń otyrysynda aıtty, dep habarlaıdy Egemen.kz
«Qazaqstan úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler jaı ǵana óndiris quraly emes, eń aldymen, bul bizdiń ulttyq ıgiligimiz, ata-babamyzdan qalǵan tarıhı muramyz, búkil halqymyzdyń baılyǵy jáne onyń basty qundylyǵy.
Jer máselesine qatysty meniń jeke pikirim: Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler tek memlekettiń quzyrynda bolýy kerek. Eń aldymen, bul bizdiń geosaıası jaǵdaıymyzǵa baılanysty. Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kólemi boıynsha biz álemde altynshy oryn alamyz, al egistiktiń alqaptary boıynsha jan basyna shaqqanda Avstralııadan keıin ekinshi oryndamyz (ıaǵnı, bir adamǵa shamamen 1,3 ga egistik jer keledi). Basqasha aıtqanda, bizde halyq tyǵyzdyǵy óte tómen. Sondyqtan memlekettiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin, bizdiń jer resýrstarymyzdyń jeke menshikte emes, tek qana memlekettik menshikte bolǵany mańyzdy. Álemdik tájirıbede mundaı mysaldar bar. Máselen, naryqtyq ekonomıkasy damyǵan Izraılde barlyq aýylsharýashylyq jerleri memlekettiń quzyrynda.
Ekinshiden, qazirgi ýaqytta Qazaqstan ekonomıkasy negizinen jerasty paıdaly qazbalarynyń arqasynda damýda, biraq olar bir kezderi aıaqtalatyn, ıaǵnı jańartylmaıtyn tabıǵı resýrstar bolyp tabylady. Sondyqtan, memleketimizdiń bolashaǵy aýyl sharýashylyǵynyń damýymen baılanysty. Mine, sonda bizdiń bolashaq urpaǵymyzǵa aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi paıdalaný qoljetimdi bolýy kerek. Iаǵnı, olar óziniń agrarlyq bıznesin damytý úshin, jerdi jer ıelenýshilerden nemese latıfýndısterden satyp almaı, tikeleı memleketten alý múmkindigine ıe bolýy qajet.
Úshinshiden, búginde «aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerge jeke menshiktiń bolmaýy agrarlyq salaǵa ınvestısııalar tartýdyń basty tejegishi bolyp tabylady» degen pikir bar.
Shynynda da, agro-ónerkásiptik keshenge ınvestısııalar tartý jaǵynan biz álemniń jetekshi agrarlyq elderinen kóp artta qalyp otyrmyz. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵyndaǵy sheteldik ınvestısııalar kólemi Avstralııada bir gektar egistikke shaqqanda 422 AQSh dollaryn quraıdy, Kanadada - 80 AQSh dollary, al Qazaqstanda bir dollarǵa da jetpeıdi, ıaǵnı 100-400 ese az. Shet elderde ınvestısııalar tartýdyń basty sharty aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń turaqtylyǵy men joǵary rentabeldiligi bolyp tabylady, bul eń aldymen memlekettiń tıimdi agrarlyq saıasaty esebinen qalyptasady. Basqasha aıtqanda, eger bizdiń sharýashylyqtarymyz sheteldik fermerler sııaqty uzaq jáne arzan kredıttermen, memlekettik qoldaýdyń tıimdi sharalarymen (sýbsıdııalarmen) kepildendirilgen saqtandyrý júıesimen jáne ǵylymı-tehnologııalyq jetistiktermen qamtamasyz etilse, bizdiń de agrarlyq salamyz ınvestısııalyq suranysta bolar edi.
Jalpy, 2016 jyly qurylǵan memlekettik jer komıssııasynyń óz ýaqytynda qoǵamdaǵy túrli pikirlerdi biriktirip, jer qatynastaryn jetildirý jónindegi negizgi usynystardy eskergenin atap ótkim keledi. Sondyqtan, meniń oıymsha, qazirgi jer komıssııasy óz jumysynda sol usynystardy negizge alýy kerek.
О́kinishke oraı, olardyń bir bóligi iske asyrylmaı qaldy. Máselen, elde jer resýrstaryn júıeli baqylaýdy qamtamasyz etý úshin, biz memlekettik jer ınspeksııasynyń vertıkalyn qalpyna keltire almadyq. Sonymen qatar, Jer resýrstaryn basqarý komıtetinde tek 38 adamnan turatyn ortalyq apparaty bar. Aımaqtyq jer ınspeksııalary jergilikti atqarýshy organdarǵa berilgen. Sonda aýdan ákimi jerdi ózi bóledi, ózi ony baqylaıdy. Bul durys emes.
Elimizde topyraq-agrohımııalyq zerthanalar jelisin qurý máselesi de sheshilgen joq. Sondyqtan jalǵa berilgen jer telimderiniń topyraq qunarlylyǵy ne bolyp jatqanyn naqty bilmeımiz.
Ákimdikter aýyldyq eldi-mekenderdi jaıylymdarmen qamtamasyz etý máselesin sońyna deıin sheshe almady. Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń málimetinshe, qazir aýyldyń malyn jaıýǵa 32 mln gektardan astam jaıylym jetispeıdi. Bul Úkimettiń qaraýyna 2016 jyly jer komıssııasy shyǵarǵan máselelerdiń bir bóligi ǵana, olar áli kúnge deıin túpkilikti sheshimin tappady», dedi senator Aqylbek Kúrishbaev.