Elimizdiń kórshiles Qytaı jáne Reseı memleketterimen shektesip jatqan shyǵys óńirindegi shekaranyń uzyndyǵy 2 myń shaqyrymnan asady.
Alakóldiń tusynan bastalǵan shekara syzyǵy Zaısan asyp, Altaıdyń órin, tórin basyp ótedi. Mundaı nýly, taýly jerdi kirpik qaqpaı kúzetý de ońaı sharýa emes shyǵar. El irgesinde júrgen sarbazdardyń jaǵdaıyn bileıik dep, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha Shekara qyzmeti departamentine habarlasqanbyz.
Shekarashylar jumysynyń shet jaǵasyn kúzdiń kúni túkpirdegi Shyndyǵataıǵa barǵan saparymyzda da baıqaǵanbyz. Ońaı emes kórindi. Kelimdi-ketimdi týrısterdiń tólqujatyn tekserip, jýrnalǵa tirkeıdi, júrip-turýdyń erejesin taq-tuq etip túsindiredi. Qonaqtardyń ishinde ań-qusqa kóz salǵan qaskóıler de joqemes. Sondyqtan sarbazdar olardan da kózjazbaıdy.
Radjan Batyrhanov atyndaǵy zastava sońǵy eldi mekennen 50 shaqyrym qashyqtyqta jatyr. Elýdiń ózi 500 shaqyrymǵa para-par. Joldyń eń qıyny – «Opasnyı» atalyp ketken qaýipti ýchaske. Býyrqanǵan Buqtyrmany jaǵalaı jatqanjoldyń tóbesinen tóngen shaǵyl tas jazdyń jańbyrynda aǵyp, únemi joldy jaýyp qalady. Ony tazalaýǵa zastavanyń sarbazdary jumyldyrylady. О́ıtkeni bul joldyń ózge eshkimge asa qajeti joq. Saý etip aqqan shaǵyldy kóshkinniń joldy jaýyp qalǵany túk emes, tazalanady. Al sarbazdardyń kóligine qulasa, kim jaýap bermek? Qudaı saqtasyn! Ony bir dep qoıyńyz. Ekinshiden, shyǵystaǵy shekara bólimsheleriniń tarıhy sonaý HH ǵasyrdyń 20-30 jyldarynan bastalǵan. Iаǵnı zastavalardyń irgesi de sol kezde qalanǵan bolatyn. Odan beri ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótti. Zastava ǵımarattarynyń kóbi tozdy, jóndeý qajet.
– Shyǵys shekarasynyń sońǵy shebinde ornalasqan Radjan Batyrhanov atyndaǵy shekara bólimshesine baratyn joldyń jaǵdaıymáz emes. Kóktem, jaz mezgilinde jolǵa tasqulap, joldy jaýyp qalady. Al qysta joldyń ústine sý jaıylyp, muz qatady. Joldyń keńdigi– tórt-bes metr ǵana. Shekarashylardyń qozǵalysyna qaýip tóndiretini shyndyq. Máseleni sheshý úshin jol jylda tehnıka kómegimen tazartylady. Azyq-túlik, jemshóp, janar-jaǵarmaı kúzde jetkiziledi. Saqtalý merzimi bar azyq-túlik ónimderi ǵana qaýipti aımaqqa deıin jetkizilip, ári qaraı shekarashylar ózderi alyp ketedi. Keıbir jaǵdaıda tikushaqtyń kómegine júginemiz. Atalǵan joldaǵy qaýiptiń aldyn alý úshin Katonqaraǵaı aýdanynyń basshylyǵy da kómek kórsetýge daıyn, – deıdi Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha Shekara qyzmeti departamentiniń bastyǵy, general-maıor Erlan Aldajumanov.
Onyń aıtýynsha, shyǵystaǵy birqatar shekara bólimshesi kúrdeli jóndeýden ótkizilmekshi. Olardyń qatarynda R. Batyrhanov atyndaǵy shekara bólimshesi de bar. Odan bólek, shekara bólimderin jańa tehnıka quraldarymen, baılanystyń zamanaýı túrlerimen jabdyqtaý josparlanypty.
Aıta keterligi, Shekara qyzmetinde Ulttyq qaýipsizdik komıteti júıesine tolyqtaı teńestirilgen zamanǵa saı qurylym qurylǵan. Ol shekara kúzetin barynsha kúsheıtýge múmkindik beredi. Kúsheıte otyryp, týrızmniń, halyqaralyq saýda-sattyqtyń damýyna da qolaıly jaǵdaı jasalady.
El irgesin qorǵap júrgen shekaradaǵy áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik jaǵdaıy qalaı? Bul suraqty da atalǵan departament basshylyǵyna tótesinen qoıdyq. Olardyń aıtýynsha, jalaqydan bólek, áleýmettik tólemder, turǵynúı tólemderi tólenedi. Áskerı qyzmetshilerge aqshalaı úles, qyzmettik jalaqy áskerı ataqtaryna, qyzmettiń erekshe sharttaryna baılanysty belgilenedi.
Turǵyn úımen qamtamasyz etý máselelerine toqtalsaq, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap barlyq áskerı qyzmetshiler arnaıy memlekettik organdar qyzmetkerlerine arnalǵan turǵyn úımen qamtamasyz etý modeline ótken. Bul basty áleýmettik másele edi. Búginde 13 myńnan astam áskerı qyzmetshi jeke turǵyn úı shottaryna aýdarylatyn turǵyn úı tólemderin alyp otyr.
– 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap barlyq sanattaǵy áskerı qyzmetshilerge aqshalaı járdemaqy orta eseppen 75 paıyzǵa ósti. Qyzmettiń erekshe jaǵdaılary úshin qosylatyn ústemeaqy 25-35 paıyzǵa kóterildi. Serjanttyq jáne qatardaǵy quramnyń laýazymdary boıynsha da tólem nazardan tys qalmady. Zeınetaqymen qamtamasyz etýge keletin bolsaq, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap áskerı qyzmetshiler tolyqtaı zeınetaqymen qamtamasyz etýge aýystyryldy. Iаǵnı áskerı qyzmetshiniń áskerden bosatylǵannan keıin birden zeınetaqyny tolyq kólemde alýyna múmkindik berildi. Sondaı-aq zeınetkerlik jasyna (63 jas) jetkennen keıin BJZQ-da áskerı qyzmetshiler 2016 jylǵa deıin qalǵan zeınetaqy jınaqtarynyń 50 paıyzyna deıinalýǵa quqyly, – dedi Shekara qyzmeti dırektorynyń orynbasary, polkovnık Tóleýjan Júnisov.
Iá, áskerı qyzmetshilerge memleket tarapynan áleýmettik jaǵdaı jan-jaqty qarastyrylǵan. Tipti otbasy múshelerine deıin medısınalyq qoldaý áskerı medısınalyq mekemelerde bıýdjet qarajaty esebinen júzege asyrylady. Áskerıler naýqastanyp qalsa, áskerı mindetterin oryndaý kezinde jaraqat alsa, sanatorıılerge jiberiledi. Áskerı qyzmetten bosatylǵan jáne 20 jyl eńbek ótili bar áskerı qyzmetshilerge áskerı medısınalyq mekemelerde medısınalyq kómek tegin kórsetiledi. Al eńbek ótili 25 jyl bolǵan áskerı qyzmetshilerge kýrorttyq emdelý tegin. Buǵanqosa, áskerı qyzmetshilerdiń balalary balabaqshalarǵa, mektepterge kezekten tys ornalasady.
Polkovnık Tóleýjan Júnisovtiń aıtýynsha, Shekara qyzmetinde merzimdi áskerı boryshyn ótep júrgen sarbazdar da bar.
– Biz byltyr kúzde Otan aldyndaǵy boryshymyzdy atqarý úshin saltanatty túrde «О́rel» shekara bólimshesine attandyq. Sodanberi áskerdegi ómirimiz jalǵasyp keledi. Áskerı ómir jigitterdi shıratty. Boryshymyzdy abyroımen atqarýǵa tyrysamyz, – dedi «О́rel» shekara bóliminiń áskerı qyzmetshisi Jaras Jasulanuly.
Shekarada sarbazdarǵa artylǵan mindet te, jaýapkershilik te az emes. Qyraǵylyq qajet. Álemdi jaılaǵan COVID-19 indeti kezinde el irgesin burynǵydan erekshe jaǵdaıda qorǵaýǵatýra kelgen. Odan bólek, usaq-túıek qylmystarda oryn almaı turmaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterinde Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha departamenttiń shekara narıadtary jalpy salmaǵy 1633,23 gramm esirtki zattardy tasymaldaýdyń 10-nan asa faktisiniń jolyn kesken. Tyıym salynǵan kontrabandalyq taýarlardy tasymaldaýdyń 8 faktisi, 22 urlanǵan avtokólik áshkerelendi. Bir jyl ishindeǵana Shyǵys Qazaqstanda 8 memlekettik shekarany, 66 memleket syzyǵy rejimin, 411 shekara rejimin buzýshy ustaldy. 149 adamnyń Qazaqstan Respýblıkasyna kelý tártibin buzǵandyǵy anyqtaldy.
Jalpy, shekara qyzmetinde kadr tapshylyǵy joq bolǵanymen, byltyrǵy qurylymdyq ózgeristerge baılanysty qosymsha bos laýazymdar paıda bolǵan. Atap aıtsaq, kelisimshart negizinde medısına qyzmetkerleri, veterınarlar, júrgizýshiler, kınolog, aspaz, órtsóndirýshi, slesar, traktorshy, dánekerleýshi syndy mamandar jetispeıdi.