Kóktem erte keletin Kúngeıde jer óńdeý jumystary bastalyp ketti. Jyl basy – Naýryzda jer jyrtyp, tuqym sepken dıqandar jazdyń sońy, kúzdiń basynda mol ónim jınaımyz degen nıette.
Byltyrǵydaı emes, Shymkent qalasynda egis aýmaǵy arta túsken. Bıyl 29,3 myń gektar jerge egin egý josparlanǵan. Bul ótken jylmen salystyrǵanda (2020 jyly – 27,9 myń gektar) 1,4 myń gektarǵa artyq. Onyń ishinde dándi daqyldar (bıdaı, arpa, júgeri) – 12,9 ga, maıly daqyldar (maqsary, kúnbaǵys) – 3,8 ga, kókónis pen baqsha – 3 ga, kartop – 0,7 ga, mal azyqtyq daqyldar – 8,9 ga aýmaqqa egiledi, – deıdi sala sarapshylary.
Kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge 1 myń tonna janar-jaǵarmaı bólinip, operator anyqtalyp qoıǵan. Bul qaladaǵy iri 60 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń egin egý jumystaryn júrgizýge tolyǵymen jetedi. Agroqurylymdarǵa jetkizip berýdi qosa alǵandaǵy jetkizý quny lıtrine 157 teńge bolyp bekitildi (naryqtaǵy baǵasy – 183-185 teńge).
Kóktemgi dala jumystaryna traktor, tuqym sepkishter, jer qopsytqyshtar, topyraq óńdeıtin agregat sekildi tehnıkalardyń sany jetkilikti. Búginde olar 93,2 paıyzǵa daıyn.
Sonymen qatar shaharda osy jylǵa mıneraldy tyńaıtqyshtardyń qunyn sýbsıdııalaýǵa 122 mln 146 myń teńge, tuqym sharýashylyǵyn damytýdy sýbsıdııalaýǵa 5 mln 885 myń teńge, pestısıdterdiń, bıoagentterdiń qunyn sýbsıdııalaýǵa 600 myń teńge bólindi.
Sondaı-aq byltyrǵymen salystyrǵanda shahardaǵy jylyjaı kesheniniń aýmaǵy da arta túsken. Oǵan sebep, qalada jylyjaı keshenderine memlekettik qoldaý kórsetile bastady.
Aýyl sharýashylyǵy salasynda basym baǵyttardyń biri azyq-túlik taýarlary ekeni belgili. Turǵyndardy sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda Shymkent qalasynda jylyjaı keshenderiniń sany men oǵan kórsetiletin memlekettik qoldaý úlesi artyp keledi.
Shymkenttegi memleket tarapynan qoldaý taýyp, kásibin dóńgeletip otyrǵan óndiristik jylyjaı keshenderiniń biri – «Ilıaev» JK. Qarataý aýdany Mártóbe turǵyn alabynda ornalasqan. Jalpy aýmaǵy 2,2 gektardy quraıdy. О́z jumysyn 2018 jyly bastaǵan. Sol jyly keshen qurylysyna «Agroónerkásiptik keshen sýbektisi ınvestısııalyq salynymdar kezinde jumsaǵan shyǵystardyń bir bóliginiń ornyn toltyrý boıynsha sýbsıdııalaý» baǵdarlamasy aıasynda memlekettik qoldaý kórsetilgen. Jylyjaı kesheni túrkııalyq standartqa saı keletin jáne jańa úlgidegi qural-jabdyqtarmen jabdyqtalyp qana qoımaı, ınnovasııalyq júıedegi zamanaýı tehnologııalarmen qamtylǵan. Jylyna 600 tonnaǵa deıin qyzanaqtyń «Merlıs» jáne «Pembe» suryptaryn óndiredi. О́ndirilgen taýarlar azyq-túlik dúkenderi men bazarlarynda satylyp jatyr. Qazirgi tańda jylyjaı kesheninde 30 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Aıta keteıik, bul jerde ósiriletin kókónister tek ekologııalyq taza ónimderden quralady. Olardy ósirýde qoldanylatyn tehnologııa sý men tyńaıtqyshtardy jáne basqa da resýrstardy únemdeýge múmkindik beredi.
Memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýlar nátıjesinde kásipker, sharýashylyq ıesi Berik Ilıaev 2022 jyly qosymsha jylyjaı aýmaǵyn 4 gektarǵa ulǵaıtyp, ónim kólemin arttyrýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Odan ózge, Shymkent qalasyn ǵana qamtyp qoımaı, eksportqa shyǵarýdy kózdep otyr.
Jalpy, Shymkent qalasynda aýyl sharýashylyǵy salasy, onyń ishinde egin sharýashylyǵyna erekshe dem berilýde. Sonyń biri Qarataý aýdanyna qarasty Bozaryq turǵyn alabynda ornalasqan qyzanaq, qııar ónimderin ósirýmen aınalysatyn jylyjaı keshenderiniń biri – «Záýre» sharýa qojalyǵy.
Jalpy aýmaǵy 3 gektardy quraıtyn avtomattandyrylǵan júıede jumys isteıtin ónerkásiptik jylyjaı kesheni óz jumysyn 2019 jyly bastaǵan. Sol jyly óndiristik jylyjaı kesheniniń qurylysyna «Agroónerkásiptik keshen sýbektisi ınvestısııalyq salynymdar kezinde jumsalǵan shyǵystardyń bir bóliginiń ornyn toltyrý boıynsha sýbsıdııalaý» baǵdarlamasy aıasynda memleket tarapynan qoldaý alǵan.
Qazirgi tańda jylyna 900 tonnaǵa jýyq kókónis ónimderin óndire alatyn keshende 45 adam turaqty jumys istep, qala turǵyndaryn sapaly kókónis ónimderimen qamtamasyz etýde. Zamanaýı túrkııalyq tehnologııalarmen qamtylǵan jylyjaı kesheni tamshylatyp sýarýdan bastap, jylý energııasynyń avtonomdy kózderimen, termoakkýmýlıator, jylytý jáne klımattyq baqylaý júıesi, aýany avtomatty ylǵaldandyrý, jaryq berý, kómir qyshqyl gazyn óndirý, perdeleý júıelerimen avtomattandyrylǵan júıede jumys isteıdi.
Aldaǵy ýaqytta sharýashylyq ıesi jylyjaı kesheniniń aýmaǵyn keńeıtip, kókónis ónimderin arttyrýdy jáne shahar turǵyndaryn sapaly ári taza ónimdermen qamtamasyz etýdi josparlap otyr.
Sońǵy jyldary Shymkentte jemis-jıdek óndirisi qarqyn alýda. Máselen, «Aqtas – 2» shaǵyn aýdanyndaǵy baý-baqsha jumysy sonyń dáleli. Rabat tas joly boıynda ornalasqan alma baýynyń jalpy aýmaǵy – 100 gektar. 4 túrli alma sortynan 250 myń túp alma aǵashy otyrǵyzylǵan. 2020 jyly sý tapshylyǵynan ónim berý kórsetkishi tómendep, jaz mezgilinde 100 tonna, kúz mezgilinde 8 tonna ónim jınalǵan.
Bıyl alma aǵashtaryn butaý jáne dárileý jumystaryna qosymsha qarjy bólinip, jospar boıynsha osy jyly 500-1000 tonna kóleminde ónim alý josparlanyp otyr. Sonymen qatar, qosymsha 12 500 túp alma aǵashyn otyrǵyzý josparlanýda.
Jalpy osy atqarylǵan jumystar nátıjesinde jáne sý tapshylyǵy tolyǵymen sheshilgen jaǵdaıda 100 gektardan 3 myń – 5 myń tonnaǵa deıin jemis jınaımyz deıdi sharýashylyq mamandary.
ShYMKENT