Mańǵystaý oblystyq mádenıet basqarmasynyń málimdeýinshe, sońǵy bes jylda Mańǵystaý aýmaǵynda álemdik deńgeıdegi eki arheologııalyq jańalyq ashyldy. Alǵashqysy – Altynqazǵan jerinen tabylǵan bizdiń dáýirimizge deıingi I-VI ǵǵ. úlken dinı-qabirleý kesheni. Onda zárdúsh jáne ejelgi kóshpendiler dástúrinde jerleý rásimderi ótkizilgen. Keshen ótken ǵasyrlarda qatty tonalǵan. Soǵan qaramastan arheologter elıtalyq qurbandyqtar bóligin tapty.
Atap aıtqanda, túrli áshekeılermen ásemdelgen júgen tabyldy. Ejelgi sheberler ony jasaýda batyrma tásilin paıdalanyp, altynmen, qyzyl tústi asyl tastarmen jáne káriptaspen áshekeılegen. Bul jádigerlerdiń ǵun mádenıetine jatatyny naqty anyqtalyp otyr.
Altynqazǵannan tabylǵan kelesi teńdessiz jádiger – er-turmannyń kúmis qaptamasy. Onda qaban, buǵy, aqbókendi qýǵan mysyq jáne qus tárizdes jyrtqyshtar beınelengen. Bul sýretter maǵynalyq jáne beıneleý mektebi jaǵynan ǵun ónerinde, sondaı-aq aınaladaǵy mádenı-qolóner ortalyqtarynda qaıtalanbaıdy. Uqsas jádigerlerdiń kóptep tabylýy arheologterdi jaqyn mańda buǵan deıin beımálim qolóner ortalyǵy bolýy múmkin degen pikirge jeteleıdi.
«Qýanyshyń qabat bolsyn» degendeı, bul jańalyqty Mańǵystaý saýda baılanysyn zertteý barysynda osydan úsh jyl buryn Qaraqabaq shatqalynda teńiz jaǵasynda ornalasqan úlken bekinisti mekenniń tabylýy tolyqtyra tústi. Aldyn ala zertteýler onyń bizdiń dáýirimizge deıingi I ǵasyrda horezmdikter salǵan qýatty saýda-qolóner faktorııasy ekenin kórsetken. Keıin, ǵun dáýirinde (IV-V ǵǵ.aıaǵy) qalany jartylaı otyryqshy kóshpendiler jaılaǵan. Qalanyń saýda jáne qolóner ortalyǵy retinde damýy da osy kezeń. Kóptep tabylǵan monetalar Qytaı, Buhar Soǵdysy, Ejelgi Horezm, Parfııa jáne Sasandyq Iranmen saýda baılanysynda bolǵanyn kórsetti.
– Vızantııa monetasynyń tabylýy – Kaspıı men Qara teńizdi Edil men Jaıyq ózenderi arqyly jalǵaǵan sý joly bolǵanynyń dáleli. Qaraqabaq qalashyǵy – Uly Jibek jolynyń Soltústik qurlyqtyq-teńiz tarmaǵynyń bolǵanyn jáne onyń osydan 2000 jyl buryn Mańǵystaýdyń ústimen ótkenin dáleldeıtin tarıhtaǵy alǵashqy materıaldyq kýá! Bul – álemdik deńgeıdegi ekinshi jańalyq, – deıdi arheolog Andreı Astafev.
Qaraqabaq qalashyǵyndaǵy qabirdi zertteý barysynda qoldan ózgertilgen birneshe bassúıek tabyldy. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde Mańǵystaýdyń ejelgi turǵyndarynyń kelbeti kórinis tabýy úshin ǵun dáýirindegi áıeldiń beınesin plastıkalyq rekonstrýksııalaý usynylyp otyr.
Álemdik ǵylymı qaýymdastyq Altynqazǵan týraly pikir bildirip úlgerdi. Fransııanyń «Pernel medıa» prodıýserlik kompanııasy ǵundar tarıhy jóninde fılm túsirdi. Ǵundarǵa qatysty eskertkishterdi dalalyq zertteý jónindegi túsirilimder Altynqazǵanda júrgizildi. Fılmniń tusaýkeseri fransýzdyń «Frans 5» jáne amerıkalyq «Dıskaverı saıns» arnalarynda sátti ótti. «Vıasat Hıstorı» telearnasynda orys tilindegi nusqasy kórsetilip jatyr. Taıaý ýaqytta Altynqazǵan dinı-qabirleý keshenindegi zertteý nátıjesi boıynsha ǵylymı eńbek jazyp, shyǵarý josparlanǵan.
Mańǵystaý oblysynyń aýmaǵynan Altynqazǵan men Qaraqabaq qalashyǵynyń ashylýy óńirdi tańǵajaıyp sáýlet eskertkishterimen birge Qazaqstandaǵy tarıhı-mádenı mańyzy jaǵynan aldyńǵy orynǵa shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Mańǵystaý oblysy