Qasym atam árkez utyrly aıtar sózi bar jáne onysy el aýzynda júretin abyroıly adam edi. Atam otynyń aldy, sýynyń tunyǵy, balasynyń úlkeni qyzyn uzatady. Ol ýaqyt turmysqa shyqqan qyzdyń artynan aı ótpeı jetip baratyn kez emes. Jyldan asyp, pálenbaı shaqyrymdy artqa tastap, qudasynyń úıine toqtap, olar Qasekeń, quda keldi dep quraq ushyp dastarqan jaıyp kútedi. Shaı ústinde bar zeıini úlkenderge aýyp, solarǵa qyzmet etip otyrǵan qyzy qaıynsińlisiniń bosaǵan kesesin ańdamaı qalypty. «Jeńeshe, shaı» dep kózimen jep jibergenin kórgen atam úıine kelgen soń jubaıyna «Kórdim balamdy. Qaıteıin, dúnıe kezek degen, qudashanyń kózin kórdim, oǵan da bireý qarar» depti.
Qarapaıym mysal. Qarapaıym bolǵanymen ár ata-ana, ár aqsaqal men aq jaýlyqty áje balalary men nemerelerine dúnıe kezek ekenin, eshkimge zábir, qııanat jasaýǵa bolmaıtynyn qulaqtaryna quıyp, bireýge jaqsylyq jasasań da, jamandyq jasasań da sonyń báriniń aldyńa qaıtyp keletinin, óteýiniń jazbaı tabatynyn, halyqta «Qysastyq qııametke ketpeıdi» dep myna jalǵanda da, baqıda da jaýaby bolatynyn sińirip ósiretin. Sodan da bolar urpaǵyn kisige jamandyq emes, jaqsylyq jasaýǵa umtyldyryp, «ári saýap jınaısyń, ári óz jolyńdy ashasyń», «qolmen istemek túgil, kemtar jannyń janynda dene músheniń kemdigi týrasynda áńgime aıtpa, kóńiline tıesiń, qyldaı qııanat bolmasyn» degendeı aqylyn aıtyp otyratyn. Ázildegende «Qurbyńdy da kótere oına», «Jamandyq jasaý árkimniń qolynan keledi, jaqsylyq jasaý – jaqsydan ǵana» dep urpaǵyn tek izgilikke úndeıtin.
Jýyrda ápkem bir aılyq zeınetaqysynan tolyq aıyrylyp qaldy. О́zin «bank qyzmetkerimin, sizdiń atyńyzǵa 2 mln nesıe berilip jatyr, ótinish bergen siz be, sony anyqtaýym kerek», dep telefon soqqan janǵa: «Joq, oıbaı men emespin», deıdi. «Onda sizdiń atyńyzdan ótinish túsirgen alaıaqtar boldy, men sizge kómeketeseıin, biraq siz jaıly málimetter kerek», dep JSN-di, basqa da derekterdi surap alady. «Endi Play Market-ten qosymsha júkteńiz», dep úıretip, artynsha sol arqyly zeınetaqysynyń bir tıynyn qaldyrmaı alyp qoıǵan. Bir aılyq zeınetaqysynan túgeldeı aıyrylǵan ápkem sanyn soǵyp, ishi ýdaı ashydy. Bul bir ǵana oqıǵa emes. Osyndaı aldanǵan adamdar óte kóp.
Qaı kezde de qoǵam izgiligi qarttar men balalarǵa jasalatyn qamqorlyq pen janashyrlyq kózqaraspen ólshenetini anyq. Al qońyraý shalǵan adam zeınetker ekenin bile tura, maqsatty túrde aldap, onsyz da aıdarynan jel esip otyrmaǵan qarapaıym jurtty bir aılyq iship-jeminen aıyrady. Qazir zeınetaqynyń kommýnaldyq tólem men azyq-túlikten artylmaıtyny anyq nárse. Tipti jetpeı jatatyny aıan. Alaıaqtyń kesirinen amalsyz qaryzǵa kirgen árbir sondaı jan neshe aı boıy sol bir jelingenin óteımin dep, ózin qanshalyqty únemge kirgizedi. Sondaıda nalymaı ma? Qolynan bergen emes, aýdara baılaǵan arsyzǵa qınalǵanda aýyr sóz aıtylmaı ma? Shynymen keralań ker dúnıede báriniń qaıtyp keletini ras. Búgin aldap aqsha aldym, adymymdy alshań basyp, ashyqaýyzdardy «jazalap», solardyń ústinen paıda tabýdamyn degen toǵyshar qalaı qatelesedi deısiń. Aldyna eselep qaıtqanda taǵdyryna ókpeleı ala ma?
О́ıtkeni óteý bar. О́teýden attap óter pende joq. Tipti qazir «Qolymda bıligim turǵanda qaramaǵymdaǵy jandy ashsam – alaqanymda, jumsam – judyryǵymda ustaımyn, qalaǵanymmen bireýdi aspanǵa kóterip, bireýdi tómendetemin», deýdiń artynda óz taǵdyryna jasar ózgeris baryn kózi ashyq degenderdiń ózi sezbeı qalyp jatady. Bireýdiń orynsyz nalasyna qalý, qandaı bolsyn sózben, ispen, ısharatpen basymdyq tanytý, elemeı, kózge ilmeı qoıý, aýdara baılap, qysym kórsetýdiń eshbir túri jer basyp júrgen jumyr basty ár pendege jaqsylyq ákelmeıdi. Ýaqyt óte onyń óteýi óz taǵdyryńa ener ózgeris ekenin bilip, keıin esep beretin kún týǵanda barmaq shaınaǵannan kim utady? Sol ýaqytta kisi aıaǵandaı bolǵanyn kórgende júreginde parasaty bar bir kezgi kózge ilmeıtin jannyń qımaǵannan jasalǵan tilektestik duǵasyn qudaı qabyl etpesine kim kepil?
Ápkem aqshasyn alǵan paqyrdy keshirgenin aıtady. «Tiri me, óli me, ata-anasy bar shyǵar. Solar úshin keshirdim, tiri bolsa balasynyń keıin qınalǵanyn kórmesin, o dúnıelik bolsa, urpaǵynan tek saýapty is jetsin, qınalmasyn dedim», dedi. Biraq tóreshi – ýaqyt, tóreshi– qudaı!