Ushqyr oı – utymdy sát

Osydan tórt jyl buryn Almaty dúnıejúzilik qysqy Ýnıversıadany qabyldady. Júzdegen jýrnalıstiń basyn qosqan sol dodaǵa dorbamyzdy súıretip biz de jetkenbiz. «Qaıda toqtaımyz, qalaı júrip turamyz» degen saýalǵa bas qatyrmadyq. Sebebi bárin Vladımır Nıkolaevıch rettep qoıamyn degen. «Páterdi birge jaldap turaıyq. Birlesip jumys isteımiz. Onyń ústine Almatyda oqyǵanmyn, qalanyń ár buryshyn bilemin» dep usynys tastaǵan da ózi bolatyn. Basynda qalaı bolar eken dep qıpaqtasaq ta, úlken kisiniń betin qaıtarmaǵandy jón kórdik.

Rasynda da, ýaqyttyń qadirin jaqsy biletin áriptes aǵa barlyǵyn kúni buryn josparlap qoıǵan eken. Poıyzdan túse sala, páterge týra tartpaı, jarys barysynda emin-erkin júrip turýǵa múm­kindik beretin resmı akkredıtteýdi qolǵa túsirdik. «Buǵan tildeı qaǵaz dep qana qarama, bul bildeı jýrnalıstiń jolyn ashar qudyretti kúsh» degen fotograf aǵaımen mejeli mekenjaıǵa da keldik. «E-e jol ústinde, jarys bary­syn­da júr­gende qujatqa muqııat bolý kerek eken» degen oı túıdik ishteı.

– Páterdi nelikten Abaı dańǵylynyń boıynan jaldaǵanymdy bilesiń be? – dedi. Bul jaıly múldem oılanbap­pyz. Basymyzdy shaıqadyq. – Bi­rin­­shiden, osy kósheniń boıynda me­tro bar, júrip-turýǵa yńǵaıly. Ekin­shiden, jarys jeńimpazdaryn únemi kesh­kisin Respýblıka saraıynyń aldynda marapattaıdy. Ol dál osy kósheniń ekinshi basynda ornalasqan. Úshinshiden, hokkeı matchtary Balýan Sholaq atyn­daǵy sport saraıynda ótedi. Ol da Abaı dańǵylynyń boıynda jatyr. Tórtinshiden, biz toqtaıtyn páter basqa sport nysandaryna qatynaý úshin qolaıly ornalasqan, toǵyz joldyń toraby dese de bolady.

Bul da aldaǵy ýaqytta eskere júrer dúnıe eken dep jahandyq jarysqa tynǵylyqty daıyndyqpen kelgen Vla­dımır Nıkolaevıchtiń myna bir ush­qyrlyǵyna bas shaıqap, tańdaı qaq­qanymyz túk emes eken. Onyń kúndelikti jumys stılin kórip tipti esten tanyp túse jazdadyq. Tańǵy besten oıanady. Alty bolmaı «Suńqar» shańǵy tram­plın kesheniniń aldynda turady. Jýr­nalısterdi tasymaldaıtyn alǵashqy avtobýspen «Medeý», «Shymbulaq», «Ta­baǵan» sekildi sport nysandaryna barady. Mindetti túrde alǵashqy reıske úlgerý kerek. Keıingi avtobýstar kesh shyǵady. Jarysqa úlgermeýiń múmkin. Keshkisin Respýblıka saraıynyń aldyn­daǵy marapattaý rásimi bar. Ile hokkeı matchtary bastalady. Qysqasy, súrinip-qabynyp úıge kelgende saǵat tili túngi 12-ni kórsetip turady. Endi uıyqtaıtyn shyǵarmyz dep yńǵaılana bergende, Vladımır Nıkolaevıch noýtbýgyn qosyp, kúni boıy túsirgen sýretterin irikteýge kóshedi. Áli qurysa da ákeńdeı adamnyń jumys istep otyrǵanyn kórip, biz de amalsyz kompıýterge úńilemiz.

– Sharshap júrgenińdi túsinem, árıne. Biraq Qazaqstan Ýnıversıadany jylda qabyldap jatqan joq. Onyń ústine jarys eki-aq aptada óte shyǵady. Endeshe mundaı múmkindikti múlt ji­berýge bolmaıdy. Uıqyń buzylyp, be­rekeń qashar. Biraq mynadaı doda úshin ol degen túk te emes. Esesine qorjynyń materıalǵa tolady, tájirıbeń tolysady. Alda kezdeser qıyndyqtarǵa psıhologııalyq turǵydan daıyn bol. Ár kúnińdi josparlap shyq, ár sátińdi baǵala, – dedi alǵashqy jarys kúninen keıin-aq qalǵyp-múlgip otyrǵan bizge qarap.

Jas áriptesin osylaı qamshylaǵan Vladımır Býgaevtyń sol joly aǵaly­ǵyna da dán rıza bolǵanbyz. Rıza bolmaı qaıteıik, qasynan bir eli tastaǵan joq. Jón siltep, jol nusqaıdy. Belgili sport jýrnalısterimen, ár sátti máńgilik tarıhqa aınaldyratyn fotograftarmen tanystyrady. Sol joly aty alysqa taraǵan Genıı Tólegenovpen, Iýrıı Bek­kermen, Anatolıı Ýstınenkomen tany­syp, dıdarlasqanymyzdy qalaı umy­taıyq.

Vladımır Nıkolaevıchtiń taǵy bir qadap aıtqany, Ýnıversıada sekildi iri dodaǵa kelgen soń, jarys ótetin sport nysandarynyń barlyǵyna bar­ǵan abzal jáne barlyq sport túrin tama­sha­lap úlgergen durys. Solaı bol­dy da. Fotograf aǵaıǵa erip frıs­­taıl­shylardyń ónerin kóremiz dep Shym­bulaqtyń shyńyna qalaı shyqqanymyzdy da bilmeı qaldyq. Konkıshilerdi tamashalaý úshin «Medeýge» kelgenimiz de bir hıkaıa.

Aragidik áńgime aýanyn ózgertip, fototilshiliktiń jaıyn da surap qoıamyz. Ádemi kadrlardy qalt jibermeýdiń syryn bilgimiz keledi baıaǵy.

– Jaqsy oılaıtyn adam jaman kadr túsirmeıdi. Ushqyr oı – utymdy sát. Birneshe sekýndtiń ishinde bárine úlge­rýiń kerek. Mobıldi bolý kerek. Sýret­ke túsirý bir bólek. Ony jedel túrde joldaý da mańyzdy. Fototilshi úshin ýa­qyt tapshy, múmkindik múldem qaı­ta­lan­baıdy. Izdenis úlken jetistikke je­teleıtinin de umytpaǵan jón, – deıdi V.Bý­gaev.

Biz ás kóterip otyrǵan Vladımır Nıkolaevıch – Almatydaǵy QazMÝ-dyń túlegi. Jýrnalıstıkany meńgergen. Keıin fotojýrnalıstıkaǵa aýysypty. «Argýmenty ı fakty – Kazahstan» apta­lyǵynda, «Ogonek – Kazahstan» jýr­nalynda, «Zvezda Prıırtyshıa» gaze­tinde jumys istegen. 2000 jyldan bastap onyń sýretteri álemge áıgili REUTERS, EPA, TASS aqparattyq agent­tikterinde jıi jarııalanatyn boldy. NAPA-CANADA – Kanada Ulttyq foto óner qaýymdastyǵynyń múshesi. Bir­neshe fotojınaqtyń avtory. Onyń obektıvine ilingen sýretter álemniń 17 elin­degi kórmeler men fotosalondarǵa qo­ıylǵan. 1971 jyldan bastap sporttyq do­dalardy túsirýdi qolǵa alǵan. Sodan beri osy bir súıikti ádetinen aınyǵan emes.

Atap óterligi, Vladımır Býgaevtyń inisi Valerıı Nıkolaevıch te belgili fo­totilshi. Ol Pavlodar oblysy áki­mi­niń jeke fotografy retinde uzaq jyl­­dan beri jemisti eńbek etýde. Osy kún­ge deıin birneshe fotokórme uıym­dastyryp ta úlgerdi.

Aǵaıyndy Býgaevtardyń jolyn Valerııdiń qyzy Olga oıdaǵydaı jal­ǵastyryp keledi. Ol jýyrda ǵa­na shaıbaly hokkeıden Latvııada ót­ken álem chempıonatynan oraldy. Beı­sen Quranbek atyndaǵy «Jiger» syı­lyǵynyń alǵashqy laýreattarynyń biri. Aıtpaqshy, osy Olgany foto álemine alyp kelgen bizdiń keıipkerimiz V.Býgaev bolatyn.

Túıindeı kele aıtarymyz, belgili fotograf Vladımır Býgaevpen Almatyda ótkizgen eki apta qysqa ǵumyrda nusqa bolar sáýleli sát ekenin ol kezde uǵyna qoımadyq. Al qazir sol kúnderden erekshe bir jylylyq esedi de turady.