Balań shaǵyńnan kóńiliń qulaı súıip, jan-dúnıeń qushtar bolǵandyqtan tańdap alǵan mamandyqqa degen adaldyq jaýapkershilik júgin eseleı túsetini bar.
Sartap bolǵan saǵym jyldar sýreti kókiregińnen óshpeıdi eken. Kóńilińniń bir buryshynda buıyǵyp jatady. Tól mereke qarsańynda tus-tustan andyzdap, bas kóterip oıǵa oralyp qoıady. Sondaı bir oqıǵanyń jadyma oralyp turǵany. Sonaý 1980 jyldardyń basy. Berekeli qońyr kúz. Alqabynda aqyq dán terbelgen Arqa tósin jıyn-terin dúbirletip tur. El egin oraǵyna kirisken. Yrzyqty shashpaı-tókpeı jınap alýǵa jumylǵan jurttyń ishindegi isi ónik, eńbegimen ózgege úlgi bolarlyq dala erleriniń berekeli bolmysyn kórsetpek bolyp Kókshetaý oblysynyń Zerendi aýdanyna qarasty «Lenın joly» keńsharyna issaparmen bara qaldyq. Keńshardyń partııa uıymynyń hatshysy Amangeldi Aqynov sharýa jaıyn tyńdap alǵan soń aǵaıyndy mehanızatorlar Mataǵarovtar áýletin usyndy. Bir áýletten quralǵan tutas zveno. Bári saıdyń tasyndaı iriktelgen, aldynan jumys úrkip otyratyn maıtalman mehanızatorlar. Hatshynyń jón silteýimen birligi bekem, berekesi mol zveno músheleriniń qajyrly eńbegin sýretke túsirip aldym. Kelesi kúni «Pravda» gazetinde jarq ete tústi. Keıin Amangeldi Aqynovtyń jyr qylyp aıtqany bar. Gazet jaryq kórgen kúni sýretke kózi túsken oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Orazbek Qýanyshev keńsharǵa ózi baryp, zveno músheleriniń eseli eńbegine alǵys aıtyp, sýretteri shyqqan gazetti tapsyrypty. Mereıim ósip qaldy. Shyntýaıtynda bul meniń ǵana mereıim emes, baspasózdiń mereıi edi. Osy oqıǵa jadyma oralǵan saıyn baspasózdiń qudireti keremet edi-aý degen bir oı kóńildi meńdeıtini bar.
Gazet betine bir sýretiń, jalǵyz aýyz sóziń basylsa, tóbeń kókke jetkendeı qýanatyn balań sezim baýraǵan 1967 jyldary Qaraǵandy oblysynyń burynǵy Jezdi aýdanynyń «Oktıabr týy» gazetine jumysqa ornalastym. Qolymnan jetektep ákelip, sıqyrly álemniń tabaldyryǵyn attatqan qazaq jýrnalıstıkasynyń iri ókili – Kóbeısin Eńsebaev edi. Átteń, bir áýlettiń jalǵyzy bolǵandyqtan, artyna qaraılap, alysqa uzap shyǵa almady. Áıtpese qalamy júırik, kisiligi mol Kóbeısin aǵa kez kelgen basylymnyń baǵyn jandyryp, baǵasyn arttyratyn qalamger. Sol kisi maǵan: «Sovetjan, sýretińe mátin jazasyń, shekesine jolyn, bólimin kórsetesiń» dep táptishtep túsindiretin. Áli esimde, ol kezde Qaraǵandy oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazeti aptasyna alty ret shyǵady. Aýdandyq gazette jumys istep júrgen kezimde el ómirinen shaǵyn habarlar, sýrettemeler, ocherkter jazyp turdym. Álbette, keıipkerlerimniń sýretin ózim túsiremin.
Shynaıy maman bolý úshin talapqa qosa berik bilim qajet. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetiniń kúndizgi bóliminde oqyp, bilim alýǵa umtyldym. Ol kezdegi tártip boıynsha joǵary oqý ornynyń irikteýinen ótý úshin basylymdarda jarııalanǵan materıaldaryń bolýy qajet. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń redaktory Uzaq Baǵaevtyń bergen minezdemesi áli kúnge deıin saqtaýly tur. Minezdemede bylaı dep jazylǵan: «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń shtattan tys tilshisi Sovet Maǵzumov joldas 1968 jyldan bastap úzbeı jazyp keledi. Ol bul ýaqyt ishinde qysqa habardan bastap ocherkke deıin jazdy. Atap aıtqanda, «Shabytty shahterler», «Alǵysqa bólengen adam» atty ocherkteri men basqa materıaldary jaryq kórdi. Qaraǵandy oblysynyń kóptegen eńbek ozattaryn túsirgen birneshe sýreti de basyldy».
Talapker úshin taýdaı baǵa. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń keńse meńgerýshisi Maǵzum Kóshekov minezdeme jazyp berdi. Osy arada esimde qalǵan bir jaı, hatqa basylǵan mórdiń jartylaı ǵana túskeni. Jan jadyratar jyly sózi de jadymda.
– Balamsyń ǵoı, aldyńnan jarqyn jol ashyla bersin, – dep jalma-jan mórdi ekinshi ret basqan.
Osylaısha, jaqsy men jaısańnyń aq batasy qoldap, jolym boldy. Qazir oılaımyn, oqýǵa túskende ǵana emes, jalpy, jýrnalıstıka salasynda da. Bilim alyp júrgen kezde de respýblıkada qazaq tilinde shyǵatyn barlyq basylymda sýretterim jarııalanyp turdy. Ekinshi kýrsta oqyp júrgenimde respýblıkalyq «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń fototilshisi Engels Chı-ko-vannyń ádeıi izdep kelgeni bar. Tyrnaqaldy týyndylarymmen tanysqan ataqty fototilshi foto óneriniń qyr-syryn uǵyndyrdy. 1970 jyly halyqaralyq baıqaýǵa Keńes Odaǵynyń atynan qatysyp, bas báıgeni utyp alǵan asa daryndy sýretshi men qumartqan ólkeniń ózindik syryn kókiregime quıyp berdi desem de bolar. Tipti tamaq alyp berip, qamqorlyǵyn kórsetip otyryp, qandaı sýret túsirýim kerektigi týraly tapsyrmalar beretin. Tapsyrmalaryn muqııat oryndaıtynmyn. Obektıvime ilingen sýretter gazet betinde shyǵyp jatatyn. Engels Chı-ko-van respýblıkalyq «Qazaqstan pıoneri» gazetiniń redaktory, belgili aqyn Farıza Ońǵarsynovaǵa qolymnan jetektep ákelip, tabys etti. Bas redaktor Engels tanystyrǵannan keıin be eken, biraýyz sóz aıtpastan jumysqa qabyldady. О́mirdegi bir baqytym, jaqsy men jaısańǵa jolyǵyp, jolym bolyp turdy.
Tórtinshi kýrsta oqyp júrgen kezimde respýblıkaǵa esimi belgili qarymdy qalamger Sapar Baıjanov «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetine qyzmetke aldy. Ýnıversıtetti bitirgenshe qazaq jýrnalıstıkasynyń maıtalmandarymen birge jumys istedim.
Taǵy bir kóńil toǵaıtar dúnıem, uzaq jylǵy jumys barysynda qarapaıym eńbek adamdarymen birge birneshe memleket basshylaryn sýretke túsirgen ekenmin. Tutas bir dáýirdiń jylnamasyn jasadym desem de bolady. Jan aıamaı, ýaqytpen sanaspaı istegen isimniń nátıjesi bolǵandyǵyna shúkirshilik deımin.
Bir kezde respýblıkalyq «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń basshylarynan oqýǵa túsýge joldama alǵandyqtan, búgingi el gazeti – «Egemen Qazaqstan» men úshin óte ystyq. Shyǵa bastaǵanyna júz jyl tolýyna oraı ótkizilgen mereıli mereke barysynda merekelik medalmen marapattady. Eń bastysy, uzaq jyldarǵa sozylǵan áriptestiktiń úzilmeýi.
Sovetbek MAǴZUMOV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi