Úsh jylda úsh ese ósedi

Onyń pikirinshe, qazirgi ýa­qytta bizdegi e-commerce na­ryǵy 2-3 mlrd dollardy qu­rap otyr. 2024 jylǵa qaraı kór­­set­kish 8,5 mlrd dollarǵa jet­pek. Aıtýynsha, Reseımen salys­tyrǵanda Qazaqstannyń elektrondy saýdaǵa qadam basýy áldeqaıda qarqyndy. Búginde bólshek saý­da aınalymynyń 8 paıyzyn ınternet-bıznes ıelenip otyr. Qytaıda bul kórsetkish shamamen 44 paıyzdy quraıdy eken. R.Mýhorıapovtyń boljamynsha, bes-alty jylda atalǵan deńgeıdi de baǵyndyrýǵa bolady.

Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstrliginiń málimetinshe, 2019 jylmen salystyrǵanda byltyr elektrondy saýda aınalymy 2,5 ese ulǵaıyp, 1,1 trln teńgeni quraǵan. Elektrondy saýdadaǵy satyp alýshylardyń sany 20 paıyzǵa nemese 3,8 mln adamǵa deıin ósken. Búginde naryqta 650 ınternet-dúken jumys isteıdi. Ulttyq banktiń dereginshe, qolma-qol aqshasyz jasalǵan tranzaksııalar 2,4 ese artqan. Iаǵnı 35,3 trln teńgege 2,9 mlrd operasııa jasalǵan. Bólshek saýdanyń jal­py kólemindegi elektrondy saýdanyń úlesi 2020 jylǵy 9,7 paıyzdan 2025 jyly 15 paıyzǵa deıin ósedi dep kútilýde.

Sondaı-aq Qazaqstan bond qoımalaryn qurýdy josparlap otyr. Álem elderindegi taýar aınalymynyń ortasha esep­pen 10-30 paıyzy bond-qoı­malaryna tıesili. Osynyń ese­binen Qazaqstanda qoıma ın­fra­qurylymy tıimdi iske qo­sy­lady dep kútilýde. Bul rette qoımalarda tapsyrystardy óńdeý úshin qosymsha jumys oryn­dary qurylady jáne ke­dendik bajdardan túsetin bıýd­jet­tik túsimder ulǵaıtylady. So­nymen qatar Qazaqstan aýmaǵy arqyly Eýropaǵa ınternet-sálemdemelerdi qaıta baǵyttaý múmkindigi bar. Osynyń esebinen qazaqstandyq logıstıkalyq kompanııalar 2025 jylǵa qaraı 132 mlrd teńgeden 1,27 trln teńgege deıin tabys tabady degen boljam bar.

Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıs­trliginiń aqparatynsha, saýda salasynda tutynýshylarmen jumys isteýge arnalǵan sıfr­landyrýdyń birneshe baǵyty bar. Olar saýda markasyna degen qyzyǵýshylyqtan satyp al­ǵanǵa deıingi barlyq kezeńdi qam­tıdy. Sol sekildi logıstıka­da óndirýshiden tutynýshyǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn baǵyttar qaras­­­­­­­tyrylǵan.

«Elektrondy saýdany damytý onyń barlyq qatysý­shy­laryna qolaıly ekojúıe qurý, sondaı-aq shaǵyn jáne orta bız­nestiń otandyq jáne ha­lyq­­aralyq elektrondy saýda alań­darymen áriptestikke tartylýyn qamtamasyz etý esebinen júr­giziletin bolady», dep habarlady Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi.

Jalpy «Saýda salasyn damytý tujyrymdamasyna» sáıkes, taýarlar men kórsetiletin qyz­metterdiń shıkizattyq emes eks­portynyń kólemin 2025 jyly 41 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtý jos­parlanýda. Al eńbek ónimdiligi 2019 jylmen salystyrǵanda 11,8 paıyzǵa ósedi dep kútilýde. Ne­gizgi kapıtalǵa ınvestısııalar 40 paıyzǵa ulǵaıyp, «kóleńkeli» ekonomıkanyń úlesi 5 paıyzǵa deıin tómendeıdi degen boljam bar. Bırjalyq saýda jalpy saý­da kó­leminiń 14 paıyzyna deıin óspek.

Elektrondy saýdany damytý eki baǵytta júrgiziletin bolady. Birinshi baǵyt – otandyq taýar óndirýshilerdi ishki naryqta ilgeriletý quraly retinde elektrondy saýdany damytýdy yntalandyrý. Ekinshi baǵyt – taýar­lar men qyzmetterdi otandyq ón­dirýshilerdiń eksportqa shyǵý quraly retinde elektrondyq saýdany damytý.

R.Mýhorıapovtyń aıtýynsha, bizdegi elektrondy saýdanyń durys baǵytta ekenin taksıdi onlaın shaqyrý qyzmetiniń qanat jaıǵanynan-aq ańǵarýǵa bolady.

– Qazir bul naryqtaǵy baǵa joǵary. Sebebi túsinikti. Naryqta monopolııalyq sıpat basym. Alaı­da jańa oıynshylardyń ke­lýimen qyzmet quny 15-20 pa­ıyzǵa deıin arzandaıdy. Meniń­she, sol kezde ǵana taksı qyzmetiniń naqty baǵasy baıqalmaq, – deıdi Ramıl Mýhorıapov.

Ár qıyndyqtyń artynda tyń múmkindik jatady degen támsil bar. Pandemııa kezinde osyǵan anyq kózimiz jetti. О́ıt­keni sarsańǵa salǵan indet Qazaq­stannyń elektrondy saýdadaǵy múmkindiginiń joǵary ekenin kór­setip berdi. Buǵan deıin keý­desin kótere almaı, jer baýyrlap kele jatqan elektrondy saýda COVID-19 pandemııa­sy kezinde erekshe qarqyn aldy. Máselen, 2018-2019 jyldary e-commerce-nyń jalpy saý­dadaǵy úlesi tıisinshe 2,9 jáne 3,8 pa­­ıyzdy qurasa, 2020 jyly kór­setkish úsh ese ósip, 9,7 paıyzǵa jet­ti. Áleý­mettik qashyqtyqty saq­taý, karantın, basqa da shekteý sharalary saýda salasyn túbegeıli ózgertti.

Qazaqstandaǵy elektrondy saý­da ishki jáne syrtqy saýdanyń, qolma-qol aqshasyz tólemderdiń damýy men kóleminiń ulǵaıýyna, bıznestegi «kóleńkeli» aınalymdy barynsha azaıtýǵa yqpal etedi. Bıyl da ósý úrdisi baıqalady. 2021 jyldyń qańtar-aqpanynda qolma-qol aqshasyz tólemder kólemi ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 2 ese ulǵaıyp, 7,8 trln teńgeni qurady. Bul rette ınternet jáne uıaly telefon arqyly júrgizilgen onlaın-tólemderdiń úlesi jalpy kólemniń 82 paıyzyna teń. Halyqaralyq tólem júıeleri bólinisinde barlyq qolma-qol aqshasyz tranzaksııalardyń 99,1 paıyzy MasterCard Worldwide jáne VISA International-ǵa tıesili.