Qazaqstannyń Ulttyq banki bazalyq paıyzdyq mólsherlemeni 9 paıyzdan 9,25 paıyzǵa qymbattatty. Bazalyq paıyzdyq mólsherleme – ortalyq banktiń ekinshi deńgeıli bankterge nesıe berer kezde qoldanatyn paıyzdyq stavkasy. Osyǵan sáıkes qarjy ınstıtýttary ortalyq bankten alǵan nesıesin zańdy jáne jeke tulǵalarǵa taratyp, odan paıda kórý úshin bazalyq stavkanyń ústine taǵy paıyz ústemeleıdi. Sóıtip óz paıdasyn ajyratady.
Bazalyq paıyzdyq mólsherleme bankter arasyndaǵy aqsha aınalymyn retteý jáne bankter jumysynyń tıimdiligin saqtaý úshin qoldanylady. Onyń taǵy bir mańyzdy mindeti – ınflıasııa deńgeıin memlekettiń yńǵaıyna sáıkes ustap otyrý (ınflıasııa – taýarlar men qyzmetter baǵasynyń uzaq merzimde qymbattaýy), ıaǵnı bazalyq stavkanyń meılinshe tómen bolýy tól valıýtany qunsyzdanýdan qorǵaıdy. Túsingenińizdeı, Ulttyq bank stavkany kóterse, bankterdiń de qaryzy qymbattaıdy. Bul kásipkerler men jeke tulǵalardyń qaltasyna salmaq salady. Sóıtken stavka 9-dan 9,25 paıyzǵa qymbattap otyr.
Ulttyq bank byltyr 21 shildede bazalyq mólsherlemeni 9,25-ten 9 paıyzǵa tómendetken edi. Dollardy keń kólemde paıdalanýdyń ósý táýekelderi aıtarlyqtaı azaıyp, bul bazalyq stavkany tómendetýge sebep bolǵan. Sodan beri 9 aıǵa jýyq ýaqyt boıy bazalyq mólsherleme 9 paıyz deńgeıinde saqtaldy. Buǵan deıin birqatar sarapshy stavka tómendeýi kerek, sonda nesıe de arzandaıdy degen oı aıtqan. Alaıda ekonomıst Jalǵasbek Aqbolattyń paıymy basqasha.
«Bazalyq mólsherleme tómendese, nesıe de arzandaıdy, tıisinshe azamattar arzan nesıe ala bastaıdy. Tutynýshylyq maqsatta tehnıkany da kóptep satyp alady. Bir kezde tehnıkaǵa degen suranystyń artýyna baılanysty onyń baǵalary ósedi. Baǵanyń ósýi ınflıasııaǵa alyp keledi. Al bizdiń bazalyq stavkanyń maqsaty – ınflıasııany barynsha tejep ustap, onyń ósýine jol bermeý», deıdi sarapshy.
Stavkanyń joǵary bolýy ınvestısııalyq klımat úshin de tıimdi deıdi ol. Sarapshynyń sózine súıensek, bazalyq mólsherleme joǵary bolsa ınvestorlardyń kirisi de kóbeıedi. Al aqshanyń kóp kelýi – el ekonomıkasy úshin paıdaly. Birer kún buryn telegramdaǵy RiskTakersKZ kanaly bazalyq stavka ósýi kerek degen pikirdi jarııa etken edi.
«Aıyrbas kýrsyn, osyǵan deıingi ınflıasııalardy esepke ala otyryp 2021-diń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa 7,2-7,4 paıyzǵa jetedi dep boljaımyz. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, maýsymda taýarlar men qyzmetter 1,1 paıyzǵa qymbattap, jyldyq mánde 7,9 paıyzǵa jetken. Inflıasııanyń eń basty komponenti – azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýy 10,6 paıyzǵa deıin kóterilgen. Bizdiń baǵalaýymyzsha, Ulttyq bank stavkany ósirýi kerek jáne ony 9,25 paıyzǵa kóteredi dep boljaımyz. Bul Ulttyq banktiń kelesi kezeńderde ınflıasııalyq táýekelderge den qoıýǵa jáne naryqtaǵy reaksııany baǵalaýǵa daıyndyǵyn kórsetýge múmkindik beredi» dep jazady.
Bul rette kanal Ulttyq bank dál qazirgi nesıeleý qarqynyn tómendetýge bolmaıtynyn jaqsy túsinýi qajet, sondyqtan stavkany 0,5 paıyzdan joǵarylatyp jiberýge de bolmaıdy degen baılam jasaıdy.
Maýsym aıynda eldegi ınflıasııa deńgeıi 7,9 paıyz boldy (mamyr aıynda 7,2 paıyz bolǵan edi). Qazaqstan baǵany baqylaýdaı-aq baqylap otyr. Biraq nátıje shyǵar emes. Memleket baǵany baqylaýdyń birneshe mehanızmin qoldandy. Olar – saýda jelilerine jergilikti bıýdjetten paıyzsyz zaım berý arqyly azyq-túlik taýarlaryn tómen baǵamen satqyzý. Biraq nesıe toqtaǵanda ne bolady degen suraq týady. Ekinshi mehanızm – turaqtandyrý qoryn qalyptastyrý. Alaıda sońǵy kezde bul qorlardyń jumysy kóp kúmán týǵyzýǵa sebepshi bolyp júr. Máselen, jazda kókónis pen jemis-jıdek tapshylyǵy kezinde qorlar kómekke kele almady.
Iá, ınflıasııa bizde ǵana emes, birqatar elde baıqalýda. Osyǵan oraı Qazaqstannan basqa EAEO-ǵa múshe elderdiń barlyǵy aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatty. Máselen, Reseı Ortalyq banki ınflıasııanyń kúsheıýine baılanysty maýsymda bazalyq paıyzdyq stavkany 5,5 paıyzǵa deıin kóterdi. Odan bólek Túrkııa, Chılı, Ýkraına, Grýzııa, Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan elderi de bazalyq paıyzdyq stavkany ósirdi. Bul sharany olardyń barlyǵy baǵa ósimine qarsy daıyndalǵan shekteý sharasy retinde túsindirgen. Sarapshylardyń aıtýynsha, budan ári qaraı EAEO elderinen keletin kapıtal aǵyny men ınflıasııa ımportyna jol bermes úshin ulttyq valıýtany joǵary paıyzdyq stavka arqyly básekege qabiletti etýge týra kelmek.
AERC aǵa sarapshysy Evgenııa Paktyń aıtýynsha, bazalyq stavkany kóterýdiń paıdasy kóp bolyp tur. Týra qazirgi qymbatshylyq jaǵdaıynda.
«Negizi ınflıasııa mamyrdyń qorytyndysy boıynsha-aq 7,2 paıyz deńgeıinde turdy. Biraq bazalyq stavka 9 paıyz deńgeıinde saqtalyp qala berdi. Sirá, komıtet ekonomıkalyq qalpyna kelýdi áli de turaqty emes dep baǵalap, stavkany ózgertpegen sekildi. Alaıda kútpegen jerden «Delta» shtamm paıda boldy. Endi bazalyq stavkany kótermese bolmaıdy. Bazalyq mólsherlemeni 9,25 paıyzǵa deıin kóterý eldegi ınflıasııa qarqynyn tómendetedi» deıdi E.Pak.
Ulttyq banktiń habarlaýynsha, mólsherlemeniń artýy teńgelik aktıvterdiń tartymdy bola túsýine jol ashady.
«Azyq-túlik ınflıasııasy 2021 jylǵy maýsymda 10,6 paıyzǵa deıin jyldamdap, jalpy ınflıasııaǵa negizgi úles qosýdy jalǵastyrdy. Bul – kókónisterdiń, atap aıtqanda, kartop, sábiz ben qyzylshanyń kúrt qymbattaýyna baılanysty. Jalpy alǵanda, azyq-túlik baǵasynyń kóterilýi búkil álemde baıqalyp otyr. Inflıasııanyń azyq-túlikke jatpaıtyn komponenti 2021 jylǵy maýsymda 6,9 paıyzǵa deıin údedi. О́ndirýshiler baǵasynyń ósýi, sondaı-aq suranystyń qalpyna kelýi jaǵdaıynda benzın baǵasynyń jyldyq ósý qarqyny údeýin jalǵastyrdy. Qalpyna kele bastaǵan tutynýshylyq suranys kıim-keshektiń, aıaqkıimniń, avtomobılderdiń, turmystyq tehnıka men jıhazdyń qymbattaýyna yqpal etti. Saýda áriptes elderdegi ınflıasııanyń jedeldeýi jáne shıkizat pen aralyq materıaldarǵa álemdik baǵanyń ósýi jaǵdaılarynda ımporttyq jetkizilimder baǵasynyń ósýi azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlarǵa qosymsha proınflıasııalyq qysym kórsetýde» delingen UB habarlamasynda.
Halyqaralyq valıýta qorynyń boljamynsha, bıyl álemdik ekonomıkanyń ósý qarqyny 6 paıyz deńgeıinde bolyp, 2022 jyly 4,4 paıyzǵa deıin baıaýlamaq. Sonymen qatar saýda seriktes elderde de ekonomıkalyq ósim qalpyna kele bastaıdy dep kútilýde: 2021 jyly EO ekonomıkasy – 4,4, Reseı – 3,8, Qytaı 8,4 paıyzǵa óspek. Degenmen «Delta» shtamynyń edáýir taralýy, soǵan baılanysty shekteý sharalarynyń qaıta kúsh alýy ónerkásip pen qyzmet kórsetý salalaryndaǵy iskerlik belsendilikke teris áser etedi. Dál osy «Delta» shtamm munaı naryǵyndaǵy baǵany da kúnige myń qubyltyp turǵan jaıy bar. Bul oraıda UB ınflıasııaǵa qarsy faktorlar ulǵaıa berse aqsha-nesıe talaptaryn odan ári kúsheıtýge daıynbyz deıdi. Iаǵnı jyldyń ekinshi jartysynda ınflıasııa odan ári údeı tússe, UB bazalyq stavkany da taǵy da joǵarylatý týraly sheshim qabyldaýy ábden múmkin. Bazalyq mólsherlemege qatysty kelesi sheshim 13 qyrkúıekte qabyldanady. Telegramdaǵy Tengenomika kanalynyń júrgizgen saýalnamasynda oqyrmandardyń 37 paıyzy aqsha-nesıe saıasaty jónindegi komıteti kelesi otyrysta stavkany taǵy da kóterýi múmkin dep boljam jasaǵan. Al 31 paıyzy «sózsiz kóteredi» degen joramal aıtypty.