Bank sektorynda jarty jylda ne ózgerdi?

Qansha bank naryqtan ketti?

Qarjygerler qaýym­das­tyǵy sarapshylarynyń aıtýyn­sha, eldegi qıyn epıde­mııa­lyq jaǵdaı jáne karantın shek­teý­leriniń qaıta ornaýy iskerlik bel­sendilikti tó­men­detip, qarjy resýrstaryna, nesıe tólemine degen suranysqa teris áser etýi múmkin. «Mundaı ne­gatıvti ahýaldan ekinshi deńgeıli bankterdiń nesıe saıasaty da tys qalmaıdy», deıdi qaýymdastyq sarapshylary.

Olardyń paıymdaýynsha, ınflıasııanyń aıtarlyqtaı ósim kórsetýi aqsha-nesıe saıasatyn odan ári qatańdata túsýdi talap etedi. Al bul óz kezeginde nesıe resýrstarynyń naryqtyq qunyna teris áserin tıgizbek. Iаǵnı nesıe paıyzy qymbattaıdy. Al bul jeke jáne zańdy tulǵalardyń qal­ta­laryna salmaq salady. Ipo­teka segmentindegi suranys (+10 paıyz) pen tutynýshylyq nesıe­niń (+14 paıyz) artýyna baı­la­nysty bólshek zaımdar kó­lemi ósken.

Kópten beri áńgime bolyp kele jatqan ATFBank aqyry naryqtan ketip tyndy. Bıyl 16 naýryzda Jusan Bank pen ATFBank aksıonerleriniń jıynynda qos qarjy uıymyn biriktirý she­shimi qabyldanǵan edi. Endi 6 qyr­kúıekten bas­tap ATFBank-tiń barlyq klıent­terine Jusan Bank qyzmet kór­set­pek. Al jyl­dyń alǵashqy jartysynda AsiaCredit Bank pen Capital Bank Kazakhstan lısenzııasynan aıy­ryldy. Ekeýi de prýdensııalyq talaptardy jáne ózge de mindettemelerdi oryndamaǵany sebepti naryqtan shettetildi. Al Pákistan ulttyq bankiniń enshiles banki óz erkimen naryqtan shyqty. Buryn ForteBank-ke tıesili bolǵan Bank Kassa Nova aqpan aıynda «Frıdom Fınans» AQ-ǵa satylyp, «Frıdom Fınans Qazaqstan banki» dep qaıta ataldy. Naryqtan ketken bankterdi túgeldep bolsaq, ózge de jańalyqtarǵa kezek bere ótelik.

Sıfrlyq teńge qashan engiziledi?

Jyl basynda Ulttyq bank sıfrly teńgeni engizý máselesine toqtalǵan edi. Keıinirek Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev «Sıfrly teńgeni engizý qajettiligi týraly sheshim yqtımal artyqshylyqtar men táýe­kel­derdi, aqsha-nesıe saıa­saty men qar­jylyq turaqtylyqqa áser etýdi, ult­tyq tólem júıesine áser etýdi ke­shendi zertteý nátıjeleri boıyn­­sha qabyldanady», dedi. Sóı­tip, bul másele jyldyń ekinshi jar­ty­synda sheshimin taba jatar degen­di meńzegen. UB málimdeýinshe, bul bıt­koınniń analogy ne bolmasa krıp­tovalıýta emes. Sıfrly teńge – zań­dy tólem quraly, qun ólshemi jáne jınaq quraly.

«Eger sheshim qabyldansa, sıfr­ly teńge biregeı sıfrly retti­lik (jetondar) nemese arnaıy elek­t­rondy ámııandarda saqtalatyn elekt­ron­dyq jazbalar túrinde shy­ǵa­ry­lady. Ol zańdy tólem qura­ly retin­de keńinen qabyl­danady jáne klassıkalyq aqshanyń bar­­lyq fýnksııasyn oryndaıdy. Eko­no­mı­kanyń barlyq sýbekti­leri sıfr­ly teńgege qol jetkizedi. Sıfr­­ly teńgeni barlyq dástúrli tó­lem me­ha­nızm­deriniń kómegi­men tóleý­ge jáne bir-birimen qol­ma-qol aqsha sııaq­ty aıyrbastaýǵa bo­la­dy. Bas­qasha aıtqanda, tólem ın­ter­netke qo­sylýsyz qoljetimdi bo­lady. Sony­men qatar sıfrly teń­geni onlaın tólemder úshin de paı­dalanýǵa bolady», delingen UB málimdemesinde.

Sıfrly ulttyq valıýtanyń engi­zilýimen bank shottaryna jasala­tyn onlaın-aýdarymdar burynǵydan da qoljetimdi bola túspek. Komıs­sııa­lyq alymdar azaıyp, tranzaksııa jedel júzege asa bastaıdy. Sarap­shy Andreı Chebotarevtiń aıtýyn­sha, sıfr­ly valıýtanyń engizilýi iri kom­panııalar úshin ashyqtyqty qam­tamasyz etedi. Aqshanyń qaıdan jáne qashan aýdarylǵanyn anyqtaý qıynǵa túspeıdi. Bul óz kezeginde qolma-qol tólem arqyly saýda ja­sap, kóleńkeli ekonomıkany «ór­ken­detip» júrgender úshin, álbette, asa jaǵymdy aqparat emes.

Bank aktıvteri ósti me?

Shilde aıyndaǵy jaǵdaı boıyn­­sha bank sektorynyń jıyntyq aktıv­­teri 34,8 trln teńgeni quraǵan. Qazaq­stan qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habar­laýyn­sha, munyń shottardaǵy qolma-qol aqsha qaldyqtary jáne baǵaly qa­­ǵazdar portfeliniń 6 pa­ıyzǵa ósýi (464 mlrd teńgege), tazar­tyl­ǵan qymbat metaldar men kor­res­pon­dent­tik shottardaǵy qaldyq­tardyń 6,8 paıyzǵa (259 mlrd teńgege) ulǵaıýymen baılanysty ekeni aıtylǵan.

«Ekinshi deńgeıli bankterde ótimdiligi joǵary aktıvterdiń qory 12,4 trln teńgeni quraıdy. Bul – jalpy aktıvterdiń 35,9 paıy­zy. Depozıtter esebinen erkin ótim­dilik­tiń ósýi bankterge óz min­dette­melerin tolyq kólemde oryn­daýǵa múmkindik beredi», delingen agenttik habarlamasynda.

Agenttik dereginshe, maýsym aıynda bank sektorynyń jıyntyq mindettemesi 2,2 paıyzǵa (665 mlrd teńgege) ósken. Qazirgi kezde bankter­diń kapıtal qory jetkilikti deńgeıde. Alty aı qorytyndysy boıynsha 659,7 mlrd teńge kóleminde taza tabys túsken. Bul 2020 jyldyń alty aıymen salystyrǵanda 76,6 pa­ıyz­­ǵa joǵary eken. Aıtpaqshy, tór­­tinshi toqsannan bastap Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agent­tigi jekelegen bankter boıynsha qanatqaqty rejimde stress-testileý ótkize bastaıdy.

Bızneske qansha jeńildik jasaldy?

Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen bıyl da shaǵyn jáne orta bızneske nesıe tólemin keıinge shegerý kómegi usynyldy. Bul shara 1 sáýir men 1 shilde aralyǵynda júze­ge asty. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshy­sy Má­dı­na Ábilqasymova bul maqsatta bıýd­jetten qosymsha 18,4 mlrd teń­ge bólingenin de aıtqan edi. Sáýir-shil­de aralyǵynda 547 ShOB nysany ekinshi deńgeıli bankterde rásim­degen nesıesi boıynsha jalpy somasy 9,3 mlrd teńgege keıinge shegerý kómegin alypty.

«2021 jyldyń 1 shildesindegi jaǵ­daı boıynsha ekinshi deń­geı­li bank­terge 592 ShOB zaemshy-sýbek­tisiniń zaımdary boıynsha keıinge shegerý týraly ótinish kelip túsken. Solar­dyń 547-si 9,3 mlrd teńgege tólemdi keıinge shegere aldy. Taǵy 129 ShOB sýbektisi mıkroqarjy uıymdaryna ótinish berip, sonyń 95-sine 102,1 mln teńgege maquldaý berildi», deıdi agenttik tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oleg Smolıakov.

Onyń aıtýynsha, keıinge shegerý merzimi kezeńinde talap qoıý jumystary, merzimi ótken bereshekti óteý qajettiligi týraly habarlama, sondaı-aq kredıtordyń komıssııalyq jáne basqa da tólemderdi alýy toq­tatylǵan.

Osyǵan deıin Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev te bızneske jeńildetilgen nesıe usyný týraly aıtyp, birinshi jartyjyldyqtyń ózinde osy maqsatqa 1 trln teńge jum­­sal­ǵanyn jarııa etip edi. Bul so­ma­ny 31 myńnan asa kásipker paı­dalan­ǵan. Eske salsaq, mundaı nesıe tó­lemin keıinge shegerý kómegi byl­tyr 16 naý­ryz – 1 qazan araly­ǵyn­da usynyldy. Ony 12,5 myń ShOB sýbektisi paıdalanyp, nátıjesinde 209 mlrd teńgeni tóleý keıinge shegerildi.

Bankter jaǵdaıy

Qazirgi ahýaldyń qaı deńgeıde ekenin dóp basyp aıtý qıyn, degenmen naryqtaǵy ózgeristerge beıim­delý­ge tyrysyp jatyrmyz», deıdi bank basshylary.

«Kovıd kezeńinde týyndaǵan qıyn­dyqtarǵa qaramastan birinshi jarty­jyldyqta 4,3 mlrd teńge taza tabys tústi. 2020-nyń alty aıymen salys­­tyr­ǵanda 47 paıyzǵa kóp. Bul bız­nes-pro­sesterdi transformasııa­laý shara­larynyń der kezinde ári sátti júr­gizilgenin aıǵaqtaıdy. Biz sol kezde satý modelin ózgertip, kóp­te­­gen ishki-syrt­qy servısterdi avto­mat­­tan­dyrdyq», deıdi VTB Bank (Qazaq­stan) tóraǵasy Dmıtrıı Zabello.

Eurasian Bank basqarma tóraǵasy Valentın Morozov «Pandemııa bank­ter­degi sıfrlandyrý qarqynyn tym jedeldetip jiberdi», degen pikirde.

«Eger bir jyl buryn sıfrlandy­rý kez kelgen banktiń kún tártibinde birinshi orynda turady dese, oıynshy­lardyń eshbiri senbegen bolar edi. Pandemııa ómirdiń barlyq salasynda, onyń ishinde qarjy sektorynda da sıfrlandyrý qarqynyn jyldamdatty. Sıfrly bank degenimizdiń dál búgingi kún úshin mańyzdy ekenin bári de túsindi. Bizdiń bankte de birqatar tehnologııalyq ózgeris oryn aldy. IT-platformany jetildirip, klıentter men naryq talaptaryna jyldam beıimdele alatyndaı etip kúsheıttik. Shaǵyn bızneste de, bólshek saýda da jańa sıfrly ónimder usyndyq, mobıldi qosymshamyzdy shyǵardyq jáne «Allıýr Avtomen» birige otyryp avtomobılderdi onlaın-nesıe­leı­tin jobany iske qostyq. Azamattar kólikti 10 mınýt ishinde onlaın rásim­deı alady», deıdi Valentın Morozov.

Jaqynda Fitch Ratings halyq­ara­lyq reıtıng agenttigi bizdiń eldiń táýelsiz kredıt reıtıngin «VVV» deń­geıinde rastady. Fitch Ratings sarap­shylarynyń pikirine súıensek, koronavırýs pandemııasy men mu­naı baǵasynyń quldyraý sátin­de Ult­t­yq qordaǵy aktıvter men Ult­­tyq banktegi rezervterdiń aıtar­lyq­taı kólemi Qazaqstan ekonomıka­syna tu­raq­tylyǵyn saqtaýǵa múm­kin­dik ber­gen. Sarapshylar san alýan eko­no­mıkalyq qıyndyqtarǵa qaramas­tan mem­lekettiń syrtqy rezervteriniń tu­raqty deńgeıde saqtalýyn syrt­qy rezervterdi tıimdi ınvestısııa­laýmen jáne altyn baǵasynyń joǵarylaýymen baılanystyrǵan.