MÁMS júıesiniń tıimdiligi baıqala ma?

Osy oraıda Áleýmettik me­dı­s­ınalyq saqtandyrý qory ja­nyndaǵy Qoǵamdyq konsýl­tatıvtik keńestiń bar ekenin kópshilik bile bermeıdi. Bul ınstıtýt qanshalyqty tıimdi, álde formaldy qurylym rólin atqara ma? Álbette, densaýlyq saqtaýdy basqarýdyń túrli salasynda jáne jalpy áleýmettik sa­lada biliktiligi joǵary, ıaǵ­nı bilikti medısına mamandary, Parlament depýtattary, qo­ǵamdyq birlestikterdiń ókil­deri, zertteýshiler, sarapshy­lar­dan quralǵan Qoǵamdyq konsýl­tatıvtik keńestiń múshe­leri – densaýlyq saqtaý salasyn ár qyrynan biletin, táji­rıbesimen jáne bilimimen bólise alatyn, syrttaı baǵa bere alatyn, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń jumysyn jaqsartý úshin syndarly usy­nystaryn bere alatyn kási­bı mamandar. Dese de túp­ki­likti sheshim qabyldaýǵa quqy­ǵy joq. Qor basshylyǵy (Bas­qarma músheleri de, qurylym­dyq bólimshelerdiń basshylary da) keńes músheleri kóter­gen máselelerdi sheshýge qansha­lyq­ty qyzyǵýshylyq tanytady?

ÁMSQ janyndaǵy Qoǵamdyq konsýl­tatıvtik keńestiń tór­aǵasy Serik Bekturǵanov bul keńes­tiń sheshimderi ókim berý emes, usynymdyq sıpatta eke­nin túsiný qajet ekenin aıtady.

– Biz Áleýmettik medısı­nalyq saqtandyrý qory jaýap­ker­shi­liginen tys máselelerdi de jıi talqylaımyz. Keıde kúrdeli máselelerdi sheshýdiń tá­sil­derin izdestirý qıyn. Birin­shi ke­zekte zertteýdi qajet ete­tin negizgi máselelerdi, onyń ishinde ÁMSQ qyzmetine qatys­ty máselelerdi qamtıtyn beki­tilgen jumys josparyna sáı­kes qyzmet atqaramyz. Desek te bul qatyp qalǵan qasań qaǵı­da emes. Keıde mańyzdy máse­leler týyndaǵan kezde jospar­dan alystap ketemiz. Qordyń ju­mysy men densaýlyq saqtaý júıe­sin bir-birinen bólip qaraý­ǵa bolmaıdy. Alaıda keı usy­nys­tarymyz Áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qorynyń qyzmeti sheginen asyp túsip jatady. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstrine Qoǵamdyq konsýltatıvtik keńes otyrysynda talqylanǵan birqatar problemalarǵa nazar aýdarýdy suraımyz, – deıdi ol.

Árıne, medısınalyq saqtan­dyrý júıesiniń jumysy­na qa­tysty árkim ártúrli pikir­de. Densaýlyq saqtaý­dy jaq­sartýdyń alǵyshar­ty – medı­sı­na salasyn qarjylan­dy­rý­dyń ulǵaıýy. Mindetti me­dı­sınalyq saqtandyrýdyń nátı­jesinde tegin dári-dár­mekke, únemi jetispeı jatatyn aýrýhanalardyń tehnıkalyq jabdyqtalýyna, kadrlarmen qamtylýyna, jańa tehnologııalardy engizýge jáne basqa da kóptegen densaýlyq qajet­tilikterine qomaqty qar­jy aýdarylýda. Bul qarajat halyqqa kórsetiletin medısınalyq kó­mek­tiń kólemin ulǵaıtýǵa, pa­sıent­terdi qabyldaýǵa, olar­dyń qymbat tekserýlerden, zert­­hanalyq zertteýlerden ótip, tegin beriletin dári-dármekter tizimin kóbeıtýge múmkindik ber­di, operasııalar kóptep jasalýda, ońaltý sharalary jandana bastaldy. Medısınalyq saqtandyrý qarajaty pandemııa kezinde adam ómirin qutqaratyn «qaýipsizdik jastyǵyna» aınaldy. Mamandardyń aıtýyn­sha, 2019 jyly Mindetti medı­sınalyq saqtandyrýdy engizý boıynsha jumysty qolǵa ala bastaǵan kezde, densaýlyq saq­taý júıesiniń qalypty ju­mys isteýi úshin shamamen 1,5 trln teńge jetispedi. Bul qara­jat densaýlyq saqtaý obekti­leri­niń jabdyqtalýyn retke keltirýge qajet boldy.

DDU sarapshylarynyń máli­meti boıynsha, 2019 jyl­dyń sońynda MÁMS júıesi engizilgenge deıin halyqtyń óz qaltasynan jumsalatyn shyǵyndary 700 mlrd teńgeden asqan. Iаǵnı eger qandaı da bir emhanada qajetti qural-jab­dyq­tar nemese maman bol­masa, onda naýqas medısı­na­lyq qyzmetterdi aqyly alýǵa májbúr bolady. Bul – medı­s­ına uıymdarynyń jetki­lik­siz jabdyqtalýynan, densaýlyq saqtaý júıe­sin tıisin­she qar­jylandyrýdyń jetkiliksiz­diginen týatyn keleńsizdik.

– Medısınalyq kómek sapa­sy­nyń jaqsarǵanyn seziný úshin biz azamattardyń densaýlyq saq­taý júıesine kóbirek qara­jat salýymyz kerek. Bul biz qalaǵandaı jyldam bolmasa da, qazirdiń ózinde bolyp jatyr. 2018 jyly sala bıýdjeti 925 mlrd teńgeden asty. Bıyl eki ese kóp – 1,8 trln teńgeden astam. Onyń ishinde, jarnalar men aýdarymdar arqyly densaýlyq saqtaý salasyna shamamen 700 mlrd teńge túsetin bolady, onyń 50%-y jeńildik sanattary bar azamattarǵa arnalǵan memlekettik bıýdjet. 2020 jyldyń 1 qańtarynda MÁMS júıesi iske qosylǵan­nan birden eshteńe túbegeıli jáne sapaly ózgerip ketpeıti­nin atap ótkim keledi. О́ıtkeni MÁMS júıesi engizilgen kezde medısınalyq mekemelerdiń, kadr máselesi, qyzmetkerler jaǵ­daıy, aýrýhanalar men em­ha­nalardyń jabdyqtalýy sol sońǵy jyldardaǵy kúıinde edi. Sondyqtan azamattardyń MÁMS júıesin engizgende jáne olardyń jeke jarnalaryn shegergende bári kúrt jaqsarady degen úmitteri aqtalmady. Me­dı­sınadaǵy qarajat jetis­peý­shiligi tarıfterdiń tómendigine baılanysty oryn alady, tarıfter 2014 jyldan beri óz­ger­megen, dárigerler men medısı­na qyzmetkerleriniń jalaqy­sy tómen, materıaldyq-tehnı­kalyq jabdyqtalý problema­lary bar. Sondyqtan búgin­de, negizinen, emhana­lar men olar­daǵy mamandar jaǵ­daıy MÁMS júıesi engizil­genge deıin qalaı bolsa, ázirge sol kúıinde deýge bolady. Al saq­tan­­dyrýdan túsken qosymsha qara­jat jalaqyny kóterýge jáne eń ótkir tapshylyq máse­le­lerin sheshýge jumsaldy. My­saly, byltyr densaýlyq saqtaý bıýdjeti 1 trln 734 mlrd teńgeni qurady, onyń 400 mlrd teńgesi (jarnalar men aýdarymdar) MÁMS júıesinde kórsetilgen me­dı­sınalyq qyzmetter aqysyn tó­leýge jumsaldy. Bul rette onyń 300 mlrd teńgege jýy­ǵy ha­lyqtyń 15 jeńildik sa­na­ty bar azamattary úshin mem­le­ket bıýdjetinen tólenedi. Iаǵnı min­detti áleýmettik medı­sına­lyq saqtandyrýǵa kete­tin shyǵyn­dardyń kóp bóligi áli de memleket esebinen júrgizi­ledi deýge bolady, – deıdi S.Bekturǵanov.

Keńes tóraǵasynyń aıtýyn­sha, eń áýeli, búginde ÁMSQ stra­tegııalyq satyp alýshy retin­de jetkizýshilermen medı­sı­­nalyq qyzmet kórsetý­ge ke­lisimshart jasaıtynyn, sonymen qatar sapa standart­tarynyń saqtalýyn talap ete otyryp, olardan aýdarylatyn qarajattyń suralatynyn atap ótken jón. Medısınalyq qaýym­dastyq bul týraly bi­ledi, azamattar da bilýge tıis. Qor saqtandyrý uıymy bola oty­ryp, emdelýshilerdiń quqyq­taryn qorǵaýdy óz moınyna alyp otyr, azamattardyń sha­ǵym­dary men ótinishterin qaraı­dy, demek ol azamattardyń múd­de­lerin qorǵaıdy. Buryn medı­sınalyq qyzmettiń sapasyn muqııat tek­seretin mundaı tetik bolmaǵan.

Medısınalyq kómektiń qol­je­timdilik deńgeıi de artyp keledi. Byltyrdan bastap Den­saýlyq saqtaý mınıstrligi Qor­men birge jekemenshik emhanalardy júıege tartý jáne olardyń qyzmet aıasyn keńeıtý boıynsha jumys júrgizýde. Sondaı-aq medısınalyq uıym­dar dıagnostıkalyq qyzmet­terdiń tarıfterin aıtarlyqtaı kóterdi. Taǵy bir mysal, emhana­lyq jáne stasıonarlyq qyzmet kórsetýge tarıfter shamamen 2014 jyldan beri ósken joq. Osy ýaqyt ishinde kommýnaldyq qyzmetter qymbattady, jalaqy ósti. MÁMS júıesin engizgen kezde bul problemalardyń bar­lyǵy eskerildi. Jaǵdaı jaq­saryp keledi, biraq ol halyq­tyń densaýlyǵyna degen qa­jettilikti tolyq qanaǵattan­dyra qoıdy deýge bolmas. Mu­nyń bári qarajattyń jetispeýshiligine  tireledi, bul másele kez kelgen salaǵa áser etedi.