Toqsanynshy jyldardyń sońynda otandyq tuqym sharýashylyǵynyń jaǵdaıy óte aýyr bolǵany belgili. Alqaptardyń basym bóligine sapasyz tuqym egildi, tuqym óndirýshilerdiń ortaq jelisi bolmady, joǵary reprodýksııaly tuqym óndirý kólemi óte az edi. Sol sebepti 2000 jyldan bastap memleket tuqym sharýashylyǵy salasynyń jaı-kúıin jaqsartý jóninde túbegeıli sharalar qabyldady.
Dýman ANASh,«Egemen Qazaqstan»
Eń aldymen, tuqym naryǵyna qatysýshylardyń qyzmetin retteý boıynsha zańnamalyq baza ázirlendi. Máselen, 2003 jylǵy 8 aqpanda «Tuqym sharýashylyǵy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańy qabyldandy. Atalǵan zań tuqym sharýashylyǵy salasyndaǵy qyzmetti júzege asyrýdyń quqyqtyq, ekonomıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq negizderin aıqyndaıdy, sondaı-aq tuqym sharýashylyǵy júıesiniń uıymdastyrylýy men jumys isteýi jáne aýyl sharýashylyǵy ósimdikteriniń tuqymdaryn óndirýdi, daıyndaýdy, óńdeýdi, saqtaýdy, tasymaldaýdy, ótkizýdi jáne paıdalanýdy memlekettik baqylaý máselelerin retteýge baǵyttalǵan.Qazirgi ýaqytta respýblıka boıynsha 216 attestattalǵan tuqym óndirýshi jumys isteıdi.2003 jyldan bastap aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń egýine arnalǵan tuqymdardyń sapasyn saraptaý jónindegi bıýdjettik baǵdarlama júzege asyrylýda. Nátıjesinde, kondısııalyq tuqymdardyń úlesi 2001 jylǵy 53%-dan 2021 jyly 100%-ǵa deıin, 1-2 synypty tuqymdardyń úlesi 37%-dan 90%-ǵa deıin ósti. Sondaı-aq tuqym sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý engizildi, bul bastapqy jáne elıtalyq tuqym sharýashylyǵyn damytýǵa oń áser etti, gıbrıdterdiń tuqymdaryn óndirý engizildi. Qabyldanǵan sharalar tuqym sharýashylyǵy salasyndaǵy óndiristik kórsetkishterdiń eleýli ósýin qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Máselen, 2021 jyldyń egininen 121,6 myń tonna elıtalyq tuqym óndirildi, bul 2001 jylmen salystyrǵanda 2,6 ese kóp (47,1 myń tonna).Otandyq óndiris tuqymdarynyń sapasyn arttyrýdyń negizgi faktory tehnıkalyq jaraqtandyrý ekenin eskere otyryp, tuqym ósirý sharýashylyqtarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qaıta jaraqtandyrý jóninde sharalar qabyldandy.2018-2019 jyldary Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń 12 enshiles uıymy úshin UAǴBO jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtý jolymen jalpy somasy 12,2 mlrd teńgege 1 163 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyǵy satyp alyndy.2019 jyldan bastap ınvestısııalyq sýbsıdııalaý sheńberinde Eýropa elderi óndirisindegi seleksııalyq-tuqym sharýashylyǵy tehnıkasy men tuqym tazalaý-suryptaý jabdyǵyn satyp alýdy sýbsıdııalaý (25%) engizildi, 2020 jyldan bastap TMD elderi men Ýkraınanyń tuqym tazalaý-suryptaý jabdyǵyn sýbsıdııalaýdy qosý arqyly tehnıka tizbesi keńeıtildi.Qabyldanǵan sharalar ósimdik sharýashylyǵyndaǵy barlyq baǵyttar boıynsha memlekettik qoldaý kórsetý, sondaı-aq tuqym ósirý sharýashylyqtarynyń básekege qabiletti tuqym óndirýge baǵdarlanýy nátıjesinde sońǵy bes jylda tuqym óndirýshilerdiń egis tehnıkasymen qamtamasyz etilý paıyzynyń 70%-dan 89,4%-ǵa deıin, egin jınaý – 80%-dan 92%-ǵa deıin, tuqym tazartqysh 63%-dan 81,4%-ǵa deıin óskeni baıqalady. Bul rette tuqym óndirýshilerdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartýdyń ósý qarqyny sońǵy jyldarda arta tústi. Osylaısha, respýblıkanyń barlyq aımaǵynda zamanaýı tuqym tazartý keshenderimen jabdyqtalǵan aldyńǵy qatarly tuqym sharýashylyqtary bar. Qazirgi zamanǵy tuqym tazartý jelileri 28 tuqym óndirýshi de bar.