Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýda bıýdjet kirisin ulǵaıtýdy tapsyrdy. Endi memlekettik kirister komıteti osy baǵyttaǵy jumystardy jandandyra túspek. Atap aıtqanda, shaǵyn jáne orta bıznestegi josyqsyz kásipkerlerdi «kóleńkeden» shyǵarý, qolma-qol aqshasyz aınalymdardy ákimshilendirý jáne fıskaldyq zańnamany saqtaý kúsheıtiledi. Prosesterdi sıfrlandyrýǵa da erekshe nazar aýdarylmaq.
Qazaqstan 2025 jylǵa deıin «kóleńkeli ekonomıkanyń» úlesin 40 paıyzǵa deıin tómendetýdi kózdep otyr. Bul rette Memlekettik kirister komıteti Qarjylyq monıtorıng agenttigimen birlesip ekonomıkanyń barlyq salasy men baǵyttarynda «Kóleńkeli ekonomıkaǵa» qarsy is-qımyl jónindegi is-sharalar josparyn ózektendirýde.
Máselen, Ult josparynyń 42-shi qadamyn oryndaý úshin 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap jalpyǵa birdeı deklarasııalaý kezeń-kezeńimen engizildi. Memlekettik kirister komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jaıdar Ińkárbaevtyń aıtýynsha, jalpyǵa birdeı deklarasııalaýǵa kóshý «kóleńkeli» aınalymdy, sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetedi jáne memlekettik bıýdjetke qosymsha túsimder túsiredi. Bul rette, halyqaralyq málimetterdi elektrondy túrde almasý sheńberinde kópjaqty konvensııaǵa qol qoıylǵanyn atap ótken jón. El azamattarynyń qarjylyq shottary boıynsha 100-den astam ıýrısdıksııada aqparat almasýdy bastaý josparlanǵan.
Qarjy mınıstrliginiń málimetinshe, búginde deklarasııany 476 myń adam usynǵan. О́tinish berýshiler negizinen e-Salyq Azamat mobıldi qosymshasyn paıdalanǵan. Bul arqyly deklarasııanyń 52 paıyzy usynylǵan.
J.Ińkárbaevtyń pikirine súıensek, sıfrly salyqtyq ákimshilendirýde «Elektrondy shot-faktýralar» aqparattyq júıesin engizý tıimdi bolmaq. О́ıtkeni onda taýarlarǵa qujattamalyq qadaǵalaý júrgiziledi.
– Taýarlardy tolyqqandy rejimde qadaǵalap otyrýdyń Ulttyq júıesin iske qosý josparlanǵan. Táýekelderdi basqarý júıesin paıdalaný arqyly salyq tóleýshiler sanattarǵa bólinedi. Tekserý josparlary jasalyp, kameraldyq baqylaý úshin salyqtyq jáne kedendik baqylaý anyqtalady. Sondaı-aq aýqymdy derekterdi taldaý jáne zııatkerlik taldaý jolymen «bir kúndik» fırmalar áshekere bolady. Olardyń jalǵan shot-faktýralary buǵattalady. Osylaısha, bızneske qatysty tekserý túrindegi ákimshilik júkteme tómendetildi. Máselen, buzýshylyqtar qashyqtan anyqtalady jáne habarlamalar naqty joldanady. Osy jyly 40 myńǵa jýyq elektrondy habarlama joldandy. Olar boıynsha qosymsha 132 mlrd teńgege salyq esepteldi, – dep naqtylady J.Ińkárbaev Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte.
Tóraǵa orynbasarynyń aıtýynsha, Memlekettik kirister komıtetinde Elektrondy deklarasııalaý ortalyǵy men Ahýaldyq ortalyq jumys isteıdi. Olardyń jumysynda kontrabandalyq shemalar esebinen bıýdjetke tolyq túspeý táýekelderin barynsha azaıtýǵa múmkindik beretin elektrondy quraldar iske qosylǵan.
Kedendik ınfraqurylymdy jańǵyrtý jumystary da júrgizilýde. Atap aıtqanda, kólik qozǵalysyn 2 jolaqtan 6 jolaqqa deıin keńeıtý kózdelgen. Osynyń nátıjesinde ótkizý qabileti táýligine 8 ese artady. Al shekaradan ótý ýaqyty 30 mınýtqa deıin qysqarady.
– Kólik quraldarynyń toqtaýsyz qozǵalysy úshin tehnıkalyq baqylaýdyń biryńǵaı tolassyz avtomattandyrylǵan dálizderin paıdalaný esebinen kólik quraly qozǵalysynyń búkil sıkli avtomattandyrylady. Búginde naqty ýaqyt rejiminde marshrýtty qadaǵalaý úshin navıgasııalyq plombalar qoldanylýda. Elektrondy kezek júıesiniń tájirıbesi «Nur joly» beketinde qoldanylatyn bolady, – dedi komıtet tóraǵasynyń orynbasary.
Onyń aıtýynsha, sharalardyń tıimdiligin jalǵan tranzıt úlesiniń 2019 jylǵy 28 paıyzdan bıyl 1,3 paıyzǵa deıin tómendegeninen-aq ańǵarýǵa bolady. 2021 jyly jalǵan ımporttyń 177 faktisi anyqtaldy. 2019-2020 jyldary dál osyndaı 11 myń fakti anyqtalǵan eken. Qabyldanyp jatqan sharalar ımporttalatyn taýarlar boıynsha qosylǵan qun salyǵy túsimderiniń ósý qarqynyn ótken jylmen salystyrǵanda 136 paıyzǵa nemese 149 mlrd teńgege artyq qamtamasyz etken.
Sondaı-aq elektrondy shot-faktýralar bazasynda pıramıdadaǵy baılanystardy tutas taldaý iske asyrylady. Ol salyq salýdan jaltarý shemalarynda úlestes kompanııalar men benefısıarlar tobyn da anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Osy oraıda, bıznesti tekserýge jarııalanǵan moratorııdi ýaqytynan buryn alyp tastaý týraly bastama kóterilýde. Jaıdar Ińkárbaev buǵan qatysty da pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, mundaı usynys birneshe faktorǵa baılanysty jasalǵan.
– Bizdiń elde orta jáne iri bıznesten bólek, shaǵyn kásipkerlik sýbektileri men jeke kásipkerliktiń salyqtyq mólsherlemeleri óte tómen. Olar jeńildetilgen deklarasııa boıynsha 3 paıyz, patent boıynsha 1 paıyz salyq tóleıdi. Sondaı-aq kóp jerde kassalyq chekterdiń berilmeıtinin baıqap júrmiz. Onyń ústine arnaıy rejimderdi qoldanatyn jeke kásipkerler tolyq bosatylady. Mundaı sharalar qarastyrylǵan kezde kásipkerler «kóleńkeden» shyǵyp, naqty kiristerin kórsetedi dep oıladyq. Qalaı bolsa da, olar salyq salýdan bosatylady. Biraq biz kútkendeı «kóleńkeden» jappaı shyǵý oryn almady. Sondyqtan biz salyqtan jaltarýshylardy tekserý múmkindigin qarastyryp otyrmyz. Biz usynys retinde aıttyq. Qandaı sheshim qabyldanatyny áli belgisiz. Jalpy alǵanda, salyqtan jaltarýǵa qarsy kúreske baǵyttalǵan sharalar kesheni oń nátıje berýi tıis dep sanaımyz, – dep túsindirdi J.Ińkárbaev.