Memlekettik qarjyny baqylaıtyn joǵary organ – Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń qurylǵanyna 25 jyl tolyp otyr. Osyǵan oraı L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Jańa tarıhı shyndyq jaǵdaıyndaǵy memlekettik aýdıt júıesi» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti.
Konstıtýsııada atap kórsetilgendeı, Qazaqstan – áleýmettik memleket, bul degenińiz qazynaǵa jınalǵan qarjynyń basym bóligi halyqtyń ál-aýqatyn kóterýge, durys bilim alýyna, densaýlyq salasyn jaqsartýǵa arnalady degen sóz. Shynynda da, bizdiń eldiń jyl saıynǵy shyǵystarynyń jartysyna jýyǵy azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa, áleýmettik damýyna baǵyttalady. Al el qazynasynan bólinetin bul qyrýar qarjynyń durys jumsalýyn, talan-tarajǵa salynbaı maqsatty paıdalanýyn baqylaıtyn organ – osy Esep komıteti. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaýdyń joǵary organy tikeleı el Prezıdentine baǵynady, tek Memleket basshysyna esep beredi.
Halyqaralyq konferensııada sóz alǵan Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıtetiniń tóraıymy Natalıa Godýnova Komıtettiń qurylymy men mártebesi alǵash ret 1995 jyldyń tamyzyndaǵy referendýmda qabyldanǵan Konstıtýsııada bekitilgenin, budan keıin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1996 jylǵy 19 sáýirdegi Jarlyǵymen Esep komıtetiniń quramy aıqyndalyp, erejesi naqtylanǵanyn atap ótti.
«Mine, shırek ǵasyr boıy biz bul kúndi ózimizdiń kásibı merekemiz retinde atap ótip kelemiz. Bıylǵy mereke biz úshin erekshe mańyzǵa ıe, óıtkeni mereıtoıymyz el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyr. Búginge deıin Qazaqstan irgesin berik ornyqtyryp, damýdyń dańǵyl jolyna tústi. Árbir azamattyń bostandyǵy, onyń beıbit ómiri, qoǵamdyq kelisim, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, jastardyń damýyna múmkindikter jasaý – táýelsizdiktiń negizgi jetistikteri. Biz kez kelgen syn-tegeýringe daıyn bolyp, memlekettik basqarýdyń barlyq salasyn úzdiksiz jetildirip otyrýǵa úles qosýǵa tıispiz. Bizdiń konferensııamyzdyń maqsaty da sol – memlekettik aýdıt júıesin jetildirý, álemdik talapqa saı damytý», dedi N.Godýnova.
Alqaly jıynda áleýmettik-ekonomıkalyq qatynastardy retteýdiń tıimdi quraly – áleýmettik aýdıt taqyrybyna erekshe basymdyq berildi. Mamandardyń aıtýynsha, bul – áleýmettik shyǵyndar men áserlerdi syrtqy baqylaý men tekserýdiń bir túri jáne ol áleýmettik memleket retinde qarastyrylatyn Qazaqstan úshin mańyzdy.
«Memlekettik áleýmettik aýdıt júrgizý josparly ındıkatorlar men naqty nátıje arasyndaǵy, memlekettik organdar qyzmetiniń nátıjeleri men qoǵamnyń áleýmettik deńgeıi arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa yqpal etedi. Mysaly, áleýmettik aýdıtti zańnamalyq turǵydan bekitip alǵan Úndistan bul júıeni Kedeılikpen kúres baǵdarlamasyn baǵalaýǵa qoldandy. Sonda baǵdarlamanyń tıimdiligi artqany baıqalyp, onyń júzege asyrylýy birden 60-tan 97%-ǵa deıin kóterilgen», deıdi N.Godýnova.
Qazirgi pandemııa jaǵdaıynda áleýmettik aýdıttiń mańyzy tipten arta túsken kórinedi. Sebebi koronavırýstyń jappaı taralýyna baılanysty halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý, densaýlyq saqtaý salasynyń jumysyn jaqsartý, memlekettik qyzmetterdi qashyqtan kórsetý syndy mańyzdy salalarǵa buryn-sońdy bolmaǵan qarajat bólingen. Al bul qarjynyń maqsatyna saı tıimdi jumsalýyn baqylaý – kún tártibindegi eń ózekti másele. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Esep komıteti de osy iske belsene kiristi. Máselen, Úkimet bólgen daǵdarysqa qarsy qarajattyń úshten bir bóligi syrtqy aýdıtpen qamtylǵan. Aýdıtorlar negizinen jumyspen qamtýdyń jáne bıznestiń jol kartalary, Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń «Eńbek», «Nurly jer» syndy memlekettik baǵdarlamalarǵa bólingen qarajatty qaıta tekserip, bosaǵan qarajattyń keminde 20%-yn neǵurlym shuǵyl sheshýdi talap etetin salalarǵa qaıta bólý jóninde Úkimetke usynymdar ázirledi.
Komıtet halyqqa kórsetiletin memlekettik qyzmet kórsetý sapasyn baǵalaýǵa da erekshe den qoıǵan. Máselen, elimizdiń elektrondy úkimeti damý deńgeıi boıynsha álemdik reıtıngterde jaqsy baǵalanǵanymen, el turǵyndaryna kórsetken qyzmet sapasy byltyrǵy áleýmettik pikirterim boıynsha nashar bolǵan. «Qazaqstan 2025 jylǵa deıin halyqqa kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń 100%-yn sıfrly, mobıldi formatqa kóshirýge talaptanyp otyr. Sondyqtan memlekettik aýdıt organdary tarapynan júrgiziletin memlekettik qyzmet kórsetý sapasyn monıtorıngileý jumysyn mańyzdy dep sanaımyz», deıdi aýdıtorlar.
Alaıda memlekettik áleýmettik aýdıt júrgizý jónindegi qoldanystaǵy tájirıbeniń azdyǵy men ony uıymdastyrýǵa qoıylatyn biryńǵaı talaptar men ádisnamalyq tásilderdiń joqtyǵy kóptegen máselege qolbaılaý bolyp otyr eken. Osy jaıtty kótergen jıyn qatysýshylary áleýmettik aýdıtti memlekettik qyzmetter sapasyn arttyratyn memlekettik aýdıt júıesiniń pármendi tetigi retinde qarastyrýdy usyndy. Jıynda aıtylǵan osyndaı usynys-pikirlerdiń bári toptastyrylyp, jaqyn arada jınaq bolyp shyqpaq.
Halyqaralyq konferensııaǵa Prezıdent Ákimshiliginiń, Úkimettiń ókilderi qatysty. Olarǵa Esep komıtetiniń tóraıymy N.Godýnova «Komıtettiń bastamalaryn únemi qoldaıtyny úshin» alǵysyn bildirdi.
Sondaı-aq alqaly jıynǵa 27 sheteldiń Joǵary aýdıt organdarynyń (JAO) ókilderi, sonyń ishinde Ázerbaıjan, Belarýs, Bolgarııa, Qyrǵyzstan, Portýgalııa, Estonııa JAO-nyń birinshi basshylary, BUUDB, Azııa damý banki sııaqty halyqaralyq uıymdar, «Deloitte, KPMG, Ernst&Young» úlken tórttiktiń ókilderi, sondaı-aq 11 joǵary oqý orny men 17 tekserý komıssııasynyń ókilderi qatysty.
Qatysýshylar 25 jyldyǵyn atap ótken Esep komıtetiniń búginge deıin qol jetkizgen tabystaryn aıta kele, aýdıtorlar Qazaqstannyń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa eleýli úles qosyp otyrǵanyn atap ótti. Buǵan qosa qarjylyq turaqtylyq ekonomıkanyń turaqty damýynyń basty faktory ekenin, sondyqtan memleket qazynasyn tıimdi paıdalaný isindegi esep komıtetiniń bastamalaryn barynsha qoldaýǵa daıyn ekenderin jetkizdi.