Kıeli qalam, kókbóri Rollan

Jarty ǵasyrdan astam otasqan jar qosaǵy, juptas ta rýhtas se­rigi, ádebıet pen tarıh bilgiri, Quran Kárim men Abaıdyń aýdar­mashysy Klara Serikbaevany aty jaman indet alyp tyndy. Mu­nyń aldynda ǵasyrǵa jýyq ja­saǵan ázız anasynan aıyrylǵan-dy. Alla isine amal qaısy? Buǵan da, buǵan da synbady. Qaıǵyrsa da, qınalsa da boıyna baǵzydan daryǵan uly qasıetpen sabyr­lyq qylýdan jazbady. Janynyń tuńǵıyq tereńindegi qaıǵysynyń qaraly júzin eshkimge kórsetpedi.

«Bul neden?» desek, jaýap bi­reý-aq. Tektilikten. Tektiliktiń aıasynda kemel aqyl da, kesek mi­nez de bar. Basqa da qazynaly qasıet­terdiń qaınar bulaǵy osy tek­tilikten shyǵady.

Al tektiliktiń qaınary qaı­da desek, oıymyzǵa Shyńǵystaý, qa­zaq­tyń osy qasıetti taýynyń qoı­naý-qolatyn, baýraı-bókte­rin jaılaǵan ata-babalar orala­dy. Aryǵa barmaı, beriden qaıyr­­­saq, Rollan Shákenulynyń tikeleı bel babalary Muhtar Áýezov­tiń ataqty            «Abaı joly» roman-epo­peıasynda sýretteletin, para­sa­ty men batyrlyǵy teń ákeli-ba­laly Pusharbaı men Qareke. Iá, atalary Abaıdy qorǵasa, búgingi ula­ǵatty urpaǵy ómir-baqı danysh­pan hakimniń shyraqshysy bolǵandaı, Londonda Abaı úıin ashyp, ulttyń uly ustazyn dúnıe júzine dáriptep, nasıhattap, tanytýmen keledi.

Bala Rollannyń kózin ashyp kórgeni baǵzy da baǵzy tarıh­tar­dyń kóne kýási Shyńǵystaý, es bilgennen estigeni Abaı hakim men Shákárim qajy jaıly ádibi sógilmes áńgimeler bolypty. Ási­­rese, sol kezderde Shákárim­di aıt­­qanda Moldabergen atasy men bas­qa quralpas qarııalar atyn atamaı, «qajy» dep qana sy­byr­lap sóılesedi eken. Ákesi Shá­ken, sol zamannyń zııalysy súıegi otyz jyl boıy qur qudyq­ta jatqan, esimin ibilis qoǵam el esi­nen óshirýge baryn salǵan dala danyshpanynyń máıitin balasy Ahat shyńyraýdan qazyp alyp, Jıdebaıdaǵy áýlet qorymyna qaıta jerlegende osy qııapaty mol iske aǵaıyndyq jolmen de, qyzmet babynda da qol ushyn berip, atsalysqan kórinedi. Sonda 14-15 jas shamasyndaǵy mektep oqýshysy, óspirim Rollan áke­siniń qasynda júripti. Sol kún­der­de jas júrek qatty tebirenip, uly aqyn babasynyń sherli taǵ­dyryna qyzyǵýshylyǵy oıanypty, bolashaqta jazýshy bolamyn, osy kórgen-bilgenimdi kitap qy­lyp jazamyn dep bekem bel baılap­ty. Tek shyndyqty jazýǵa, aqı­qattan bultarmaýǵa Qalam men Kálamǵa sert ustaǵany da sol jer, sol tolqýly sátter. Osy sertke adal­dyǵynan bolar, Shákárim týraly jazylǵan romannyń alǵashqy nusqasyn jarııaǵa shyǵarmaı, uzaq jyldar boıy aıaýly anasynyń sandyǵynda saqtady. Al roman bolsa áli de jazylý ústinde. Búkil ómirin arnap kele jatqan roman...

Sertten aınymaǵan semser qa­lam alǵashqy shyǵarmalarynan bas­tap-aq qazaqtyń, qazaq dala­synyń joǵyn joqtap, mu­ńyn muńdap, sherin sherlep, jal­ǵyz jortqan kókbóri-kúı shert­ti. Bala­lyq shaqtan, ómir shyn­dy­ǵynyń ózinen bastaý alatyn bul jaı­dyń bir mánisi bylaı órbıdi. Atyshýly arǵymaq aqyn Oljas Súleımenov aıtqandaı, Keńes Odaǵy Alashtyń ulylary týǵan Semeı óńirinde atom bombalaryn jaryp synaý arqyly qyryq jyl boıy óz halqyna qarsy as­qan qanypezer arsyzdyqpen joıdasyz soǵys júrgizip kelgeni má­lim. Dalanyń qamsyz-muńsyz myń­jyldyq tynyshtyǵyn buzǵan, jer betindegi tirshilik ataýlyny jalmaıtyn jebir tajaldyń as­panǵa sańyraýqulaq-órt, jazylmas dert bolyp jaıylǵan jal­maýyz usqynyn jetkinshek Rollan 1953 jyly, jeti jasynda jabyqtan syǵalap kórgen edi, sol kúnderde dertten aıyqpaı bala mahabbaty armanda ólgen edi. Sondaǵy shoshyný bolashaq jazýshynyń bala júreginde shemen bolyp qatty, ómir boıy ji­bimedi, jarasy syzdap ulǵaıa ber­di. Osynaý qasiretti kóp jyl ótkende «Álem kúıregen kún» hı­­qaıatynda áıgiledi. Bul hıkaıat qazaq ádebıetindegi, jalpy qazaq qoǵamyndaǵy atom polıgonyna, ıadrolyq synaqtarǵa narazylyq bildirgen alǵashqy qarsylyq bolatyn. Olaı bolsa, ádebıet álemine de, álemdik ádebıetke de Semeı ıadrolyq polıgony taqyrybyn Rollan Seısenbaev ákeldi degen tu­jyrymǵa qol qoısaq kerek.

Kókbóri búlikshildikti keńestik senzýra baıqamaı qalǵan joq. Ataqty ártis Mıhaıl Ýlıanov oqyǵan «Álem kúıregen kún» Bú­kil­odaqtyq radıodan dereý alas­­talyp, úntaspasy joıylyp jiberildi, hıkaıattyń taralýyna tyıym salyndy. Biraq qa­lam sertine berik Rollan Seı­senbaev alǵan betinen qaıtpa­dy. Shyǵarmalarynyń ataýlary da sol kezdegi nasıhaty myqty ke­ńestik baqýattylyqpen áste úıles­pedi: «Eshqaıda bastamaıtyn bas­paldaq», «Namys», «Qashqyn», «Shaıtannyń taǵy», «Qum kezgen ólikter» dep keledi.    

Osy oraıda, meniń paıym­da­ýymsha, bolmysy kúreskerlik qaı­sar rýhqa toly degdar qalamger­diń, zııatkerlik prozanyń has sheberi­niń Keńes Odaǵy qulamaı tu­ryp-aq jazylǵan negizgi shyǵarma­la­ryn­da óz halqyna qarsy soǵys ashqan sol qoǵamdyq júıege degen jer­kenish, qarsylyq, narazy­lyq asa bir batyl sýretkerlikpen aıqyn aıshyqtalady. So­nyń bir aıǵaǵyndaı, keıinde «Álem kúıregen kún» hıqaıaty Uly­brı­­tanııanyń synyptan tys oqý jó­nindegi mektep baǵdarlamasyna engizildi. Sonda deımin-aý, eger Keńes Odaǵy qulamaı tura bergende Rollan Seısenbaev ta elden qýylǵan dıssıdentter qataryn tolyqtyryp, jaý dep jarııalanyp, qýǵyn-súrginge ushyraýy da ábden múmkin eken-aý...

Deı tursaq ta, sol surqaı za­manda da, sonaý Semeıden bas­tap shyrqyraǵan kókbóri ta­lant­tyń shynshyl jalynyn, shyǵar­mashylyq darynyn, qanatty qa­bilet-qarymyn kámil tanyǵan pa­rasat ıeleri tabylypty. Berisi Almaty, árisi Máskeýden. Áýeli jas jazýshylardyń Búkilodaqtyq keńesinde KSRO Jazýshylar oda­ǵynyń basshysy Georgıı Markov áli otyzǵa da tolmaǵan Rollandy «keńes ádebıetiniń úmiti, bola­shaǵy» dep úkileıdi. Munymen de qoımaı, osy dana hám aqjúrek qamqorshynyń shaqyrýymen ol 1975 jyly Máskeýge qonys aýdaryp, mártebeli Odaqtyń qazaq áde­bıeti jónindegi keńesiniń ja­­ýap­ty hatshysy bolyp ju­mys isteı bastady. Sonymen qatar-qabat Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýty janyndaǵy Joǵary ádebı kýrstarda oqyp, oı-óris, bilimin keńeıte túsýge múmkindik alady. Osy arada Semeı qalatkom tóraǵasynyń orynbasary bolyp júrgen keleshegi zor jaqsy qyz­met, jaıly turmysyn qaldyryp, beıtanys qala, beımálim ortaǵa, saıyp kelgende, óziniń úlken maq­satyna bultaqsyz taǵdyrly bet­burys jasaı bilgen bizdiń jas qazaqtyń júrektiligin de aıtpaı tura almaımyz.

 Búginde Máskeý kezeńi Rollan Seısenbaev shyǵarmashylyǵy­nyń eń bir ónikti, izdeniske toly, shalqar shabytty shaǵy bol­ǵanyna eshkim talasa qoımas. Mıl­lıondardyń súıikti tulǵasy, asa tanymal qalamger Vasılıı Shýk­shın tap bir týǵan baýyryn­daı eresen eljireı jaqsy kórip: «Jaraısyń, Rollan, jazýǵa haqyń bar!» dep jigerlendirse, orystyń taǵy bir zańǵar jazýshysy Danııl Granın 1978 jyly «Molodaıa gvardııa» baspasynan shyqqan tuń­ǵysh jınaǵyna asa yqylasty alǵysóz jazyp: «Meniń paıymdaýymsha, R.Seısenbaev prozasy­nyń ulttyq sıpaty tereń, onyń shyǵarmalaryndaǵy keıipker-qazaqtar ulttyq minezdiń, salt-dástúrlerdiń barlyq erek­she­lik­terimen áreket etip, ómir sú­redi... Qalaı bolǵanda da, kámil seni­mim boıynsha, ádebıettegi al­da turǵan uzaq ári baqytty jolynda Rollan Seısenbaevtyń bul kitap úshin uıalýyna týra kel­meıdi», dep aq batasyn ber­di. Al máskeýlik ataqty fılosof, ádebıetshi Georgıı Gachev 1986 jyly «Asa kórnekti sóz zer­geri Rollan Seısenbaevtyń shyǵar­mashylyǵy ózindik sana-sezimniń oıanýyna yqpal jasaıdy. Búgingi tańda bizdiń jan dúnıemizdiń izde­geni de osy» dep túıindeıdi. Mi­nekı, otyzynda Máskeýde, Qasym aqyn aıtpaqshy, «buzyp-jaryp, entelep, erkin basyp», odan qy­ryq jasynda ámbe myqtylardy mo­ıyn­datyp, ádebıettiń quzar shyń­daǵy qamalyn aldy degen osy emes pe!

О́zimizdiń Oljas Súleımenov sekseninshi jyldardyń sońyna qaraı: «Búginde Rollan Seısenbaev shyǵarmashylyǵyn atamaı, qa­zir­gi qazaq prozasy jaıly tolymdy áńgime órbite almaımyz» dep atap kórsetti. Buǵan Murat Áýezov, Baqytjan Momyshuly, Gerold Belger, Ázirbaıjan Mám­betov syndy aǵalary, qyrǵyz baıkesi Bolot Shamshıev, qanattas inileri Tursyn Jurtbaev, Rústem Janǵojın, Marat Qońyrovtar ún qosty. Oljekeń aıtsa aıtqandaı, Rollan Seısenbaev týǵan ádebıet shúıgininde batyl eńbektenip, onyń kókjıekterin shyn mánisinde de qııal-ǵajaıyp keremetter­men keńeıtip, kemeldendire tústi. Na­ǵyz jazýshynyń shalqar shabyt­ty kúıi shyǵarmashylyǵyn eselep máýelendirdi. Ásirese, kúlli Keńes Odaǵynyń ulan-ǵaıyr keńistigine, odan ári jalpaq jahanǵa atyn shyǵaryp, áıgili de báıgeli etken keń qulashty kesek týyndylary: «Shaıtannyń taǵy» men «Jan­talas nemese Qum kezgen ólik­ter» romandaryndaǵy sol bir soq­tyqpaly zaman men soqpaqsyz qoǵamnyń asa shıelenisken, aqı­qatynyń ashylýy qıyn, qaı­shy­lyǵy qatpar-qatpar, qat-qabat qor­daly taqyryptaryn qalam ushy­men qopara qozǵady, kálam qýa­tymen nurlandyrdy. Aıtalyq, «Shaıtannyń taǵyn» keńestik bı­lik shyǵartpaı, túrli tosqaýyl, ke­dergiler qoıyp, segiz jyl boıy jo­lyn kesti. Al áýre-sarsań, qıyn­shylyqtarmen shyǵa sala, bul roman naǵyz bestsellerge aınalyp, surapyl suranysqa oraı eki mıllıon taralymmen bir jylda eki márte jaryq kórdi. Munda túrme qapasyndaǵy jas adamdardyń taýqymetti taǵdyrlary sheber de shynaıy sýretteledi. О́ksigen ómir­ler, aldanǵan úmitter, arbaýǵa tús­ken jaraly jandar, kúıinishti júrekter, talqydaǵy ókinishter... bári de taqta otyrǵan ázázil Shaı­tannyń ýysynda shyrmalǵan...

Baı­taq eldiń túkpir-túkpirinen, balalary jaza merzimin ótep júr­gen analar men ákelerden, qamaýdaǵylardyń ózderinen av­tor júzdegen hattar alady. Sóı­tip, roman mıllıondaǵan sherli adamdardyń jan jubanyshy bolady... Muny sebebi nede desek, osy kesek týyndysyna kiriser aldynda taqyrypty izerlep zertteý maqsatynda bizdiń qalamgerimizdiń óz basyn qaterge tigip, nesheme túrli qylmyskerlerdiń arasynda tabany kúrekteı úsh aı túrmede otyryp shyqqanyn oqyrmandar, árıne, bile bermeıdi. Adamı tur­ǵydaǵy júrek jutqandyq, jazýshy jaýapkershiligi, azamat us­tyny, qa­lam sertine adaldyq úlgi­si osyn­daı bolar. Naq osy «Shaı­tan­nyń taǵy» romany 1994 jyly Uly­brıtanııada úzdik sheteldik shy­ǵarma dep tanylyp, onyń av­tory qazaqstandyq ádebıet klas­sıkteriniń biri retinde álemdik moıyndaýǵa ıe bolady.

Álbette, Seısenbaevtyń basty shyǵarmasy «Qum kezgen ólik­­ter» romany desek, ádildikten at­tap ótpespiz. Aqylman Geraǵań, Ge­rold Belger halyqtyq das­tan­ǵa balaǵan osynaý asa kólem­di, keń qulashty, epıkalyq zor qýatty týyndyda Aral qasi­reti qazaqtyń ǵana emes, Qazaq­stannyń ǵana emes, búkil dúnıe júzi qoǵamdastyǵynyń, álem jurtshylyǵynyń problemasy ekenin, bul páleket adam men adam­gershiliktiń azyp-tozýyna apa­ratyn tóte jol ekenin biz­diń qalamger alǵash ret aıtyp uqtyr­ǵandaı áserge bólenemiz. Bul qasiretke birden-bir kináli ke­ńestik kesapatty ker júıe ekenin de zerdeli oqyrman túsinedi. Ro­man­nyń bes jyl boıǵy jazylý ba­rysynda Máskeýden Aralǵa san márte kelip, sýy qashqan jaǵa­laýdy jaıaýlap aralap, jarym kó­ńil jurtpen jabyǵa sóılesken izdenis tekke ketpepti. Munda ha­lyqtyń qaıǵy, taýqymetiniń dabyly qaǵyldy, tabıǵat ekologııa­symen qatar adamgershilik pen ahlaq ekologııasynyń shytyrman-shyrǵalańdary alǵa tartyldy. Sonymen qatar san ǵasyrlyq ǵıb­rattarmen somdalǵan, talaıly talqylarda shynyqqan qazaq halqynyń da ǵajaıyp beınesi kórkem keskindeldi. Osy oıymyzdy: «O, bul roman – naǵyz ýnıversým. Halyqtyq epos. Mundaǵy bas keıipker jeke tulǵa emes, ha­lyq!» degen G.Gachev tujyrymy rastap aıǵaqtaı túsedi. Bolmys pen tirshiliktiń túgesilmes talqyla­ry, bitispes qaıshylyqtary, jaq­sylyq pen jamandyqtyń máńgi­lik máseleleri – romanda osynyń bári bar. Shyntýaıtyna kelgende, Rollan Seısenbaevtyń «Qum kezgen ólikter» romanyn Keńes Odaǵy degen azyp-tozǵan alyp mem­leketke, keńestik kerketken jú­ıege der kezinde shyǵarylǵan úkim dep baǵalaǵanymyz asa ádil de abzal bolar edi.

2019 jyly «Qum kezgen ólik­ter» romany amerıkalyq «Amazon» baspasy arqyly mıl­lıondaǵan taralymmen álem­dik keń óriske shyǵyp, osynaý jaý­har týyndynyń jarqyn taǵ­dyr-talaıy birjola aı­qyn­daldy. Ke­zinde Rollan Seısen­baev­tyń bú­kil prozasy áýeli jýr­naldyq nus­qada jarııalanyp, Búkil­odaq­tyq Radıoǵa jazylyp alyn­ǵan-dy. Onyń kitaptary kóp­tegen shet tilderine jáne TMD halyq­ta­rynyń tilderine tárjimalandy. Ja­zýshy shyǵarmashylyǵy ǵalam­torda keńinen kórinis tapqan. Al kitaptarynyń jalpy taralymy 9 mıllıonnan asty. Osy oraıda Máskeý Jazýshylar odaǵynyń hatshysy, Orys PEN-ortalyǵynyń prezıdenti Evgenıı Popovtyń «Rollan Seısenbaev tulǵasyn álem­dik ádebıette Gabrıel Mar­kes pen Fazıl Iskander aýqy­myndaǵy juldyzdy shoǵyrda qa­ras­tyrý kerek. Olar ózderiniń ult­tyq ádebıetin ulttan joǵary, halyqaralyq mádenı qubylys deńgeıine kótere aldy...Búgin tańda belsendi azamattyq ustanymy, kóp qyrly daryny men jarqyraǵan jan alaýy Rollan Seısenbaevty qazirgi zamannyń asa kórnekti jazý­shylarynyń qataryna qosa­dy» dep týrasynan aıtqan ádil tóre­ligine den qoımasqa áddimiz joq. Osy pikirdiń durystyǵyn aıǵaq­taǵandaı, burynǵy onnan as­tam álemdik atoq-syılyqtardy bylaı qoıǵanda, bizdiń jazýshymyz bıylǵy mereıli jylda ǵana tórt birdeı Halyqaralyq Ádebı marapatty enshilepti.

Árıne, álem tanyǵanmen, Rol­lan aǵamyzdyń ult rýhanııaty jolynda sińirgen san salaly eń­begi ásirese óz aýylymyzda ádil ba­ǵa­syn alatyn kúnder áli al­da dep bilemiz. Qos tildi has qalam­gerdiń, azamattyq ustanymy be­rik ultjandy qaıratkerdiń Más­keýde, Londonda ótken ómir kezeń­deri qazaq ádebıetin, mádenıetin álem­ge tanyta nasıhattaýdyń ǵajap úlgisi bolǵany anyq. Onyń kúsh salýymen Qazaqstannyń kóptegen talantty jas aqyn-jazýshylary­nyń kitaptary máskeýlik baspalarda shyǵyp turdy. Ábdijámil Nurpeıisov, Oralhan Bókeevten bastap qanshama qalamdastardyń shyǵarmalaryn orys tiline aýda­rýǵa septigin tıgizdi. Eńsemiz basýly, óń-túsimiz qashýly kezdiń ózinde de ımperııa astanasynda eshkimge jaltaqtamaı erkin júr­di, erkin turdy, qazaq ádebıeti men mádenıetiniń sózin sóıledi, qa­zaq rýhy men rýhanııatynyń múd­desin qorǵady. Boıyndaǵy kók­bórilik degdar bolmysymen kim-kimge de sózin ótkize bildi, ózin syılata bildi. Adamı qalpy, azamattyq jigerimen aınalasynda tilektes, dos, shyǵarmashylyq orta qalyptastyrdy Aıhaı dáý­ren deseńshi?! Baıtaq eldiń ala­qanyndaǵy ardaqtylar Rasýl Ǵam­zatov, Qaısyn Qulıev, Mustaı Kárim, Shyńǵys Aıtmatov, Da­vıd Kýgýltınov syndy aǵa­laryna erkelep, ıgi isterimen, jar­qyn jaı­mashýaqtyǵymen, baýyr­mal­dyǵymen olardy da súıin­dirip júrdi. Sol tymyrsyq zamannan kúni búginge sheıin, Oljas Sú­leı­menovten keıin, qazaqty dúıim dúnıege asqaqtata tanytyp ke­le jatqandardyń da biregeı biri, dú­regeı dúri osy Rollan Seısenbaev ekendigine esh kúmán joq.

Qazaq ádebıetiniń ejelden ber­gi úlken dosy, aıkól jazýshy Ana­tolıı Kımniń Rollan baýyryna qarata aıtqan myna sózderiniń tereń gábi men mánin dál osy arada ulaǵattap uqqandaımyn. Qanekı, qulaq túreıik: «Ol adamzattyń aqyl-parasatynyń alaý otyn Pro­meteı sııaqty kúzetedi. Ol ózin mápelemeıdi, sóıte tura, óz hal­qynyń mádenıeti men ádebıetin kóziniń qarashyǵyndaı aıalap qor­ǵaıdy. Mundaı jankeshtiler az. Al Qazaqstanda ol jalǵyz. Ári qaıtalanbas tulǵa».

Alǵaýsyz adal tilek, eń bas­tysy, aqıqaty da osy. Rol­lan Seı­senbaev azamat retinde asyl murat jolyndaǵy passıo­nar­lyq jankeshtilikten eshqashan ja­ńyl­ǵan emes. Keńes Odaǵy ydyra­ǵan­nan keıin esh ókinishsiz, alaıda, asa razy sezimmen Máskeýdi tastap, elge, óziniń Deshti Qypshaq dalasyna, táýelsiz Qazaqııasyna oraldy. О́mirde de, ónerde de kókbórishe saıaq jortar saıypqyrandyǵy ózine sondaı jarasymdy. Eldi ábden saǵynǵan eken. 1991-1993 aralyǵyndaǵy úsh jyl boıy biz­diń saıaq saıypqyranymyz Mań­ǵystaýdan Altaıǵa, Ertisten Ja­ıyqqa deıingi saıyn saqarany armansyz sharlap ótip, ondaǵan dápterlerdi, qulash-qulash dıktofon taspalaryn joljazba áńgimelermen, áserlermen toltyrdy. Er azyǵy men bóri azyǵy ǵana emes, naǵyz jazýshynyń azyǵy da jolda eken-aý dep oıladyq biz. Al endi Azattyǵymyzdyń araı tańynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi retinde eki-úsh jyl táý eter, táýbe degizgen Táýelsizdigimizge qyzmet etýiniń de tálim-taǵylymy az emes.

Qurmetti oqyrman, osynaý jú­rek­jardy tolǵanysymdy Alash­tyń álemdik bıikte asqaqtaǵan ardaqty perzentiniń tikeleı ózine qarata aıtyp túıindeıin...

Rollan aǵa, búkil ómir men óner jolyńyz, qalamyńyz ben ká­­lamyńyz, kúreskerligińiz ben qaıratkerligińiz, adamı hám aza­mattyq ustanymyńyz Siz úshin eń basty shamshyraq, júregińizdegi sónbes sáýle – ABAI, temirqazyq nysanańyz – Abaı joly, Abaı danalyǵy ekenin aıqyn kórsetedi. Danyshpan Abaıdy álemge tanytý oraıynda, uly Muhtar Áýezovten keıin, Alash topyraǵynda eń zor eńbek jasaǵan ózińiz ekendigi de aıdan anyq aqıqat. Ásirese, ómirińizdiń keıingi shırek ǵasyryn tutastaı Abaıǵa arnap kele ja­týy­ńyz óshpes ónege, ǵajap fenomen. IýNESKO Abaı jyly dep jarııalaǵan 1995 jyly, ıaǵnı hakimniń 150 jyldyǵy tu­synda Londonda Abaı úıin ashyp, tóbesinde táýelsizdigimizdi tany­tar Kók baıraǵymyzdy jelbi­re­tip, bes jyl boıy jurtqa uly aqyn men Qazaqstandy ta­nys­­­tyrdyńyz. 2000 jyldan beri Semeı men Almatyda «Halyq­aralyq Abaı klýbyn» ashyp, osy salıqaly uıymnyń qat-qabat jumysyn kúni búginge deıin syndarly sarabdaldyqpen ilkimdi júrgizip kelesiz. Osy jyldarda Abaıdyń qara sózderiniń, óleń-poemalarynyń aǵylshyn jáne basqa shet tilderine aýdarylýyna uıtqy bolýdan tanǵan emessiz. Klýb tarapynan Ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyna oraı uly baba­myzdyń 15 tomdyq, al Abaı Qunan­baevtyń 175 jyldyq meretoıyna arnaıy tartý retinde qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde uly oıshyldyń 10 tomdyq tolyq shy­ǵar­malar jınaǵynyń jaryq kórýi asa bir ǵanıbet oqıǵa boldy. Iá, Farabı men Abaı muraty – Alash muraty. Alash muraty – Sizdiń muratyńyz!

Sonymen qatar 2000 jyldan beri halyqaralyq «Amanat» ádebı jýrnalyn shyǵaryp ke­lesiz. Bul qazaq oqyrmanyna álem ádebıetiniń jaýharlarymen, álem halyqtarynyń rýhanı máde­nıetimen janasýǵa múmkindik berýde. Osynsha qyrýar jumysty atqarýǵa qajyr-qaırat, kúsh-jiger taba bilýińiz qaıran qaldyrady. Sońǵy bir jyl boıy aýrýmen alysyp, qaıǵymen qarjasýdan da kóz ashpadyńyz. Soǵan qaramastan, nemereńiz «Nazarǵa hat» túrinde kóp jyldar boıy jazyp kele jatqan derekti kitabyńyzdy 8 myń betten asyrypsyz. Qazaqstandaǵy japondyq soǵys tutqyndary týra­ly romanyńyz da údere jazylý ústinde. Sońǵy jyldary jurt­shylyq Sizdiń Ulylar týraly, Úreı men Úmit haqyndaǵy rek­vıemderińizdi gazet-jýrnaldar­dan, áleýmettik jelilerden qyzyǵa oqyp, kelesilerin degbirsizdene kútip júretinin baıqaımyn. Ásirese, Shákárim oıshyl haqyn­daǵy romanyńyz qolǵa tıip qýana­tyn kún de, buıyrtsa, alys emes shyǵar.

Iá, kúresker kókbóriligińiz, qalam qasıetin, kálam kıesin qasterleýińiz bárinen de joǵary, bárinen de asqaq. Olaı bolsa, bu­rynǵy Deshti Qypshaqtyń murageri – búgingi Qazaqııada qalamger, sý­retker hám azamat mıssııasy qan­daı bolýy kerektiginiń búgin tań­daǵy naǵyz etalon úlgisi de naq О́zińiz der edim, Kıeli Qalam ıesi, Kókbóri rýhty Rollan aǵataıym!..Bir ǵana bazynam, Alashyńyz úshin aman bolyńyzshy, aýyrmańyzshy...

Qorǵanbek AMANJOL,

Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty