Taǵylymy tereń, óresi bıik

1967-1968 jyldary Dnepropetrovsk pen Vılnıýs qalalarynda ótken hımııadan oqýshylardyń Búkilodaqtyq olımpıadalaryna qatysty. Qaraǵandynyń №1 orta mektebin úzdik bitirip, S.M.Kırov atyndaǵy QazMÝ-diń hımııa fakýltetine oqýǵa túsken stýdenttik jyldary ǵylymǵa umtylyp, úıirmelerge belsendi qatysady, baıandamalar jasaıdy, Lenın atyndaǵy stıpendııa ıegeri atanady. Keıin ýnıversıtettiń Organıkalyq hımııa kafedrasy janyndaǵy kúndizgi aspırantýraǵa túsip, kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵady.

QazKSR ǴA korrespondent-múshesi A.Sh.Sharıfkanovtyń je­tekshiligimen Organıkalyq sıntez salasyndaǵy keıingi zert­teýlerin bastaýǵa múmkindik ala­dy. Qaraǵandy memlekettik ýnı­versıtetinde jumys istegennen keıin QazKSR ǴA Organıkalyq sıntez jáne kómir hımııasy ıns­tıtýtynyń ǵylymı hatshysy etip taǵaıyndalady. Dál osy ǵylymı mekemeniń qa­byr­ǵasynda talantty ǵalym, bel­sendi uıymdastyrýshy re­tin­degi qabileti keńinen kó­rindi. 1987 jyly akademık M.J.Ju­rynovtyń jetek­shili­gimen or­ganı­kalyq qosylystardyń elek­­­trohımııasy zerthanasyn uıym­dastyrdy. Ol názik or­ganı­­kalyq sıntez, tabıǵı qo­sy­lystar hımııasy, farmakologııa jáne kvanttyq hımııa toǵy­syn­daǵy bıologııalyq belsendi zattar sıntezi salasyndaǵy jańa ǵylymı baǵytty damytty. Osy úderisterdiń zańdylyqtary men mehanızmderin jetkilikti zertteý nátıjesinde 1991 jyly «Ja­ńa bıobelsendi alkaloıdtar týyndylarynyń sıntezi» taqy­rybyndaǵy doktorlyq dıssertasııasyn qorǵady. 1992 jyly odaqtyq Joǵary attes­tattaý ko­mıssııasy professor ǵylymı ataǵyn berdi. Osy jyly Ǵylym akademııasynyń úzdik ǵylymı jumys konkýrsynda AT-Qorynyń medali men syılyqtaryna ıe boldy. 1994 jyly UǴA korres­pondent-mú­shesi, al 2003 jyly UǴA akademıgi bolyp saılandy.

1996-1998 jyldary E.A.Bóke­tov atyndaǵy Qaraǵandy mem­le­kettik ýnıversıtetiniń birin­shi pro­­rektory laýazymyn­da je­­­­misti jumys istegen ol QarMÝ ta­rı­hynda hımııa ǵylym­dary sa­lasynda dıssertasııa­lar qor­ǵaý boıynsha birinshi dıs­ser­tasııalyq keńes qurdy. 1998 jyly UǴA Organıkalyq sıntez jáne kómir hımııasy ıns­tı­týtyna dırektordyń ǵylymı ju­mys jónindegi orynbasary bolyp oralady jáne jańadan qu­­rylǵan Reseı-Qazaqstan zama­naýı gýmanıtarlyq ýnıver­sı­te­tiniń birinshi prorektory bo­lyp taǵaıyndalady. 1999 jy­ly UǴA Or­talyq Qazaqstan bólim­shesi tór­aǵasynyń orynbasary jáne so­nymen qatar OSKI dırek­to­ry­nyń orynbasary bolyp bekitildi.

Názik organıkalyq sıntez, alkaloıdtar hımııasy, farma­kologııa jáne kvanttyq hımııa toǵysyndaǵy bıologııalyq bel­sendi zattar sıntezi salasynda jańa ǵylymı baǵyt qurǵany úshin A.Ǵazalıev 2003 jyly eli­mizdiń bilim, ǵylym jáne tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atandy.

2006 jyly Arstan Máýlen­uly S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory bolyp taǵaıyndaldy. Jańa laýa­zym­da onyń barlyq uıym­dasty­rýshylyq talanty kórindi. Onyń basshylyǵymen ShQMÝ Qa­zaq­stannyń joǵary oqý oryn­dary­nyń reıtınginde 17-oryn­nan 4-orynǵa kóterildi. Onyń bastamasymen qazaq til bi­liminiń negizin qalaýshy Sársen Aman­jolovqa eskertkish qoıyl­dy. 2007 jyly ýnıversı­tet ǵı­maratynyń aldynda Mem­leket­tik hatshy Oralbaı Ábdi­kárimovtiń qatysýymen saltanatty túrde ashylǵan eskertkish ke­sheni О́skemen qalasynyń kó­­rikti jerleriniń birine aınal­dy. О́skemen qalasyndaǵy Teks­tılshıkter dańǵyly uly ǵa­lym Qanysh Sátbaev atyndaǵy dańǵyl bolyp qaıta ataldy. Ýrıs­­kıı kóshesi Uly Otan so­ǵy­­synyń batyry, partızan Qa­sym Qaısenov kóshesi bolyp óz­gertildi. Arstan Máýlenuly Par­lament Májilisiniń depýtaty S.Ferhomen birge qala kóshe­leriniń birine ShQMÝ Pankratev baǵynyń negizin qalaýshy Gýstav Vıstenıýstiń esimin berýge atsalysty. 1997 jyly bastalǵan qoǵam qaıratkerleri men ǵalym­daryn máńgi este qaldyrý jó­nindegi qoǵamdyq jumysy osy kúnge deıin tolastaǵan emes. Us­tazy ári tálimgeri akademık A.Sha­­rıfqanovtyń esimi Almaty qalasynda ulyqtalsa, Buqar jy­raý aýdanynda Jyrjys qa­jynyń esimin el esine salǵan eleýli is-sharalar atqardy. Sol sııaq­ty QazKSR eńbek sińirgen mu­ǵalimi, Uly Otan soǵysynyń ardageri M.Ǵazalıev, partııalyq memlekettik qurylys ardageri N.Tólepov, QarMTÝ alǵashqy rek­tory, Sosıalıstik Eńbek Eri, aka­demık A.Saǵynov ispetti basqa da belgili bilim, ǵylym jáne qoǵam qaıratkerleriniń mu­ra­­laryn nasıhattaýǵa úlken úles qosty. Olardyń atynda eskert­­kish-taqtalar, aýdıtorııa­lar, ga­lereıa­­lar ashylyp, kó­she­ler­ge esim­deri berildi, kitap­tary jaryq kórdi.

2008-2016 jyldary A.Ǵa­za­lıev Qaraǵandy memlekettik teh­nıkalyq ýnıversıtetin tabys­ty basqardy. Joǵary oqý orny oqý, oqý-ádistemelik, ǵylymı jáne tárbıe jumysyn qosa al­ǵan­da barlyq pozısııa boıynsha qarqyndy damydy. Biregeı modelder qurylyp, QarMTÝ táji­rıbesine engizildi: Tuńǵysh Pre­zıdent N.Nazarbaevtyń úlgisinde patrıottyq tárbıe berý modeli «Máńgilik el» jalpyulttyq ıdeıasyn iske asyrý sheńberinde ázir­lengen jáne ýnıversıtet stý­dentterin oqytýdyń barlyq keze­ńinde memlekettiń qoǵamdyq-saıası qyzmetiniń qazirgi zamanǵy pedagogıkasy men praktıkasy ázirlegen ınteraktıvti nysandary men ádisterin eskere otyryp, patrıottyq tárbıeni keshendi júzege asyratyn tıimdi júıe sanalady. Modeldiń ǵylymı-ádistemelik bazasy memlekettik jáne orys tilderinde shyǵa­ryl­ǵan JOO-nyń 230 ózekti ázir­lemeleriniń keshenimen usy­nylǵan. 2010 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bul modeldi Qazaqstannyń 50 jetekshi joǵary oqý orny men birqatar kol­ledjderine memlekettik jáne orys tilderinde 30 beınefılm­nen, 19 kitaptan jáne 17 kom­pakt-dıskiden aqparattyq-ádis­temelik materıaldar jıyn­ty­ǵy túrinde berdi. Sondaı-aq Stý­dent­­tik ózin ózi basqarý, Ata-ana­­larmen jumys, Joǵary oqý ornyn basqarý, Elektrondy ýnı­­versıtet, Tehnıkalyq jáne ká­­siptik bilim berý, Qosarly bilim berý, Korporatıvtik ýnıversıtet modelderi joǵary oqý ornynyń jumysyn jan-jaqty qurýǵa múm­kindik berdi.

2011 jyldyń qazan aıynda QarMTÝ-dyń Halyqaralyq qam­qorshylyq keńesi uıym­das­tyryldy. Onyń quramyna jetek­shi ýnıversıtetter ókilde­rinen, Reseı, Eýroodaq, AQSh, Kanada jáne Qytaıdyń tanymal saıası jáne qoǵam qaı­rat­kerlerinen, sondaı-aq trans­ult­tyq korporasııalar men Kor­­poratıvtik ýnı­versıtet kásip­oryndarynyń birinshi bas­shylarynan 20-dan as­tam sheteldik múshe kirdi. Halyq­aralyq qamqorshylyq keńesi mú­sheleriniń kómegimen ýnı­ver­sıtettiń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasy, ǵylymı-ón­diristik baılanystary men ımıd­ji nyǵaıtyldy. A.Ǵa­za­lıevtiń bastamasy boıynsha QarMTÝ-da quramyna 7 ǴZI, 35 ǴZZ, 3 ǵylymı-tehnıkalyq ortalyq, stýdenttik ınnovasııa­lar ortalyǵy, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynda biregeı ınje­ner­lik beıindegi zerthana jáne «POLITEH» tehnoparki kire­tin ıntegrasııalanǵan ýnıver­sıtettik ınnovasııalyq ǵy­ly­mı-tehnıkalyq keshen uıym­dastyryldy, onyń quramynda 6 ǵylymı-zertteý zerthanasy jáne 4 ınnovasııalyq kásiporyn jumys isteıdi. Keshendi yqsham ornalastyrý úshin QarMTÝ-da jalpy aýdany 4 myń sharshy metr «Haı Tek» joǵary teh­no­lo­gııalar aımaǵy quryldy. Ýnı­versıtette «Mıneraldyq shıkizat resýrstaryn keshendi ıgerý» ınjenerlik beıindegi synaq zerthanasy ashylyp, tabysty damyp keledi. QarMTÝ janyndaǵy ınjenerlik beıindegi synaq zerthanasynyń qyzmeti ǴZJ nátıjeliligi jáne ony ón­diriske engizý boıynsha respýblıkada úzdik dep tanyldy. 2013 jylǵy 20 maýsymda ınjenerlik beıindegi Synaq zerthanasynyń jobasy Ǵylym jáne kommersııalandyrý jónindegi halyqaralyq keńestiń respýblıkalyq konkýrsynda jeńimpaz atandy jáne Halyqaralyq banktiń 2 mln dollar mólsherindegi grantyn aldy. Nátıjesinde QarMTÝ negizinde ha­lyqaralyq Materıaltaný or­­talyǵy quryldy. QarMTÝ ǵylymı-tehnıkalyq kesheniniń quramynda ónerkásiptegi ınnovasııalar men ınjınırıngke baǵyttalǵan ǴZI tabysty ju­mys isteıdi. О́nerkásiptik eko­logııa ǴZI ónerkásiptik gaz­dardy kádege jaratýdyń bire­geı tehnologııalaryn jasaý jáne baǵaly hımııalyq shıki­zatty alý salasyndaǵy zertteýler úshin korporatıvtik ýnıversıtet múshesi – Absalut Esology JShS-men birlesip qu­ryldy. QarMTÝ negizinde Dánekerleý ıns­tıtýty ashyldy, ol ha­lyq­aralyq akkredıtteýden sátti ótti jáne 2012 jyldyń qazan aıy­nan bastap kásiporyndardyń (Arselor Mıttal Temirtaý, Qa­­ra­­shyǵanaq Petroleým, Er­saı, Bo­gatyr Kómir jáne t.b.) tap­­syrystary boıynsha dá­ne­­ker­leý jumysshylarynyń, teh­nık­teri men ınjenerleriniń bi­rinshi legin daıyndaýdy bastady. Joba El­basy N.Nazarbaev­tyń tapsyrmasyna sáıkes fran­­­­sýzdyq TOTAL munaı-gaz kom­panııasynyń bas­tama­sy­men júzege asyryldy. 2016 jyly ashylǵan «Metan ener­ge­tı­kasynyń zerthanasy» kómir qabattaryndaǵy metandy bar­laý jáne óndirý boıynsha ǵy­lymı negizderdi ázirleý jáne usynystar berý úshin negiz boldy. Sonymen birge QarMTÝ-da jańa qurylymdyq bólimsheler quryldy: zamanaýı kompıýterlermen jabdyqtalǵan elektrondy oqý zaldary, ýnıversıtet tarıhynyń murajaıy to­lyǵymen jańartyldy, «Sh.Qu­daıberdıev atyndaǵy tilderdiń úshtuǵyrlyǵy» ortalyǵy jáne akademık A.S.Saǵynov atyndaǵy «Bilim men ǵylymdaǵy ınnovasııalar» kórmesi ashyldy. Bo­lon deklarasııasynyń negizgi qa­ǵıdattaryn stýdentterdiń pán­derdi erkin tańdaýy, ishki jáne syrtqy akademııalyq utqyr­­lyq­ty qamtamasyz etý bó­ligin­de tolyqqandy engizýdi jú­zege asyratyn Bolon prosesi depar­tamenti quryldy. Sonymen qatar 16 ınnovasııalyq ortalyǵy jumys isteıdi. Ekonomıkanyń naq­­ty sektorynda talap etile­tin ózekti baǵyttar boıynsha ǵy­­­lymı zertteýler, ınjını­rıng jáne mamandardyń bilikti­ligin arttyrý salasynda ınno­va­sııalyq ortalyqtar qurý ýnı­versıtettiń bilim berý jáne ǵy­lymı qyzmetin damytýdyń jáne «100 naqty qadam» Ult jospa­ryn iske asyrýdyń mańyzdy baǵyt­tarynyń biri.

2009 jyldan bastap Arstan Máýlenulynyń bastama­symen QarMTÝ-da jyl saıynǵy Halyq­aralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııaǵa ýnıversıtettiń negizin qalaýshy Ábilqas Saǵy­novtyń esimi berilip, «Saǵynov oqýlary» dep atalady.

QarMTÝ-dyń halyqaralyq qyzmeti AQSh, Kanada, Ulybrı­tanııa, Germanııa, Aýstralııa, Qytaı, BAÁ, Pákistan, Ýkraına, Reseı jáne basqa elderdiń je­tekshi ýnıversıtetterimen ynty­maq­tastyq týraly 160-tan astam memorandýmdar aıasynda belsendi júrgizildi. Ýnıversıtette AQSh, Kanada, Germanııa, Japonııa, Fransııa, Shveısarııa jáne t.b. álemniń 250-den astam jetekshi ǵalymdary, onyń ishinde álemdik reıtıngtiń TOP-10, TOP-30 jáne TOP-500 (Garvard, Gonkong jáne Klıvlend ýnıversıtetteri) qu­ra­myna kiretin ýnıversıtetter ókilderi zamanaýı ǵylymı zert­­teý­­ler boıynsha dárister, semı­­nar­lar men prezentasııalar ótkizdi.

JOO TEMPUS, Erasmus Mundus, SINERGIIа, ShYU ýnı­versıteti halyqaralyq bilim berý jobalaryna qatysady. Bul rette QarMTÝ Festo ger­man-aýs­trııa­lyq konserniniń qam­qor­lyǵymen iske asyryla­tyn bire­geı ha­lyqaralyq SINERGIIа joba­synyń (Qazaqstan, Aýstrııa, Reseı) jáne «Energetıka» men «Eko­logııa» ózekti baǵyttary bo­ıynsha ShYU negizgi JOO-nyń Qazaq­standaǵy jalǵyz qaty­sýshy­sy sanalady.

Konfýsıı ınstıtýtynda 2011 jyldan bastap stýdentter men professor-oqytýshylar qu­ra­­­my úshin qytaı tili men máde­­nıetin zertteý boıynsha sa­baq­tar ótkiziledi. Sondaı-aq ýnı­­ver­sıtette lısenzııalanǵan baǵdar­lamalyq jasaqtamany, 69 kom­pıýterlik synypty, soń­ǵy býyn­daǵy 3500-den astam kom­pıýterdi, 52 ınteraktıvti taq­tany, 88 beıneproektordy qam­tıtyn zamanaýı aqpa­rat­tyq-bilim berý ortasy quryl­dy. Joǵary oqý oryndary ara­syndaǵy respýblıkalyq elek­trondyq kitaphananyń resýrs­taryna QarMTÝ professor-oqy­­­tý­shylar quramy ázirlegen 8 300-den astam elektrondy oqý ba­sy­lymdary engizilgen. Osy kór­setkish boıynsha QarMTÝ Qazaq­­stannyń joǵary oqý oryndary arasynda birinshi oryn alady. «EPAM Systems» Amerıka-Belorýs fırmasymen birge baǵ­dar­­lamashylardy maqsatty daıar­laý jáne IT-tehnologııalar sala­­synda baǵdarlamalyq ónim­derdi ázirleý boıynsha maman­dan­dyrylǵan R&D-zerthanasy ashyl­dy.

Arstan Máýlenuly stýdent­terdiń patrıottyq jáne mádenı tárbıesine kóp kóńil bóldi. Aı­talyq, Álimhan Ermekovtiń 120 jyldyǵyna arnalǵan konferensııa, «Qazaq memlekettiligin qa­lyp­tastyrýdaǵy Qazybek bı­diń róli», «Tóle bı – qazaq hal­qynyń dana bıi», «Uly dala dilmary – Áıteke bı», «Buqar jyraý – dalanyń danagóıi, bir­liktiń bata­góıi», «Uly Otan soǵy­sy XXI ǵasyr jastarynyń kózi­men» taqyryptarynda jyl saıynǵy konferensııa jáne t.b. ótti. 2016 jyly belgili aqyn jáne qoǵam qaıratkeri, «Ne­vada-Semeı» halyqaralyq antııa­dro­lyq qozǵa­lysynyń pre­zıden­ti Oljas Súleı­menovtiń qatysýy­men «Beıbit­shilik estafetasy – jas­tar­ǵa» respýblıkalyq an­tııadro­lyq onlaın-forýmy ótti. Forýmǵa Qazaqstannyń 17 joǵary oqý orny qatysty. 2012 jyldan bastap Rektor balyn ótkizý jaqsy dástúrge aınaldy.

A.Ǵazalıevtiń basshylyǵy­men ýnıversıtet kampýsy tú­begeıli ózgerdi, barlyq ınfra­qu­rylymdy kúrdeli jań­ǵyrtý júr­gizildi. 2014 jyly «Stý­dent­tik turǵyn úı» pre­zı­dent­tik baǵdarlamasy aıa­syn­da salynǵan, 822 orynǵa ar­nal­ǵan «Armandastar ordasy» jańa stýdenttik jataqhana ashyl­­dy. 2015 jyly №6 korpýs «Máń­gilik el jastary – ın­dýs­­trııaǵa!» áleýmettik jobasy («Serpin-2050») boıynsha oqı­­tyn stýdentterge arnal­ǵan «Ser­pindester ordasy» stýdent­tik jataqhanasy bolyp qaıta quryldy. 2010 jyldyń 29 tamyzynda QarMTÝ bas ǵımaratynyń aldynda jaryq-mýzykalyq sý­burqaq ashyldy. Sýburqaq qury­­­lysy Qaraǵandy oblysy áki­mi­niń qalany abattandyrý baǵ­dar­lamasy aıasynda qysqa merzimde júzege asyryldy.

A.Ǵazalıev bilim berý, ǵyly­mı jáne tárbıe baǵytyndaǵy 200-den astam kórneki stendterdi ázir­leý boıynsha aýqymdy ju­mys atqardy.

2012 jylǵy 1 jeltoqsanda memlekettik mereke – Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Pre­zı­denti kúni Elbasy Nursultan Nazarbaev kezinde ınjenerlik bilim negizderin alǵan Qaraǵandy mem­lekettik tehnıkalyq ýnıver­sıtetinde saparmen boldy. Nursultan Ábishuly JOO-nyń bilim, ǵylym jáne ınnovasııa sala­syndaǵy jetistikterimen tanysty, sondaı-aq oqytýshylar ujymymen jáne stýdenttik bel­sendilermen, óziniń kýrstas­tary­men jáne seriktesterimen kez­des­ti. Qurmetti qonaqtar ki­ta­byna ol: «Men osy oqý ornynda – búkil Qazaqstanǵa arnal­ǵan ınjenerlik kadrlar us­taha­na­synda oqyǵanymdy maq­tan tuta­myn», dep jazdy.

Álemdik bilim berý keńisti­ginde laıyqty orny bar ýnıversıtet 2013 jyly «Ranking Web of World universities: Top 20000 world ranking» jahandyq reıtınginiń derekteri boıynsha QarMTÝ laıyqty 2 385-oryndy, onyń ishinde Qazaqstan boıynsha 2-oryndy ıelendi. «Eýroreıtıng-2013» reıtınginde qazaqstandyq JOO arasynda laıyqty úshinshi orynǵa ıe boldy. Elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń reıtınginde iri ult­tyq ýnıversıtetterden keıin ǵana qazaqstandyq úz­dik JOO-lardyń TOP-30 joǵarǵy qataryna endi. Táýelsiz qazaq­standyq bilim berý sapasyn qam­tamasyz etý agenttiginiń bas reı­tınginde elimizdiń tehnıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda úshinshi orynǵa ıe boldy. 2010-2014 jyl­dary Ulttyq reıtıng nátıjesi boıynsha QarMTÝ-dyń 14-17 ma­mandyǵy jyl saıyn júldeli oryndarǵa ıe boldy. 2013 jyl­dyń jeltoqsan aıynda Ýnı­­versıtet 5 jyl merzimge ıns­tıtýt­tyq akkredıtteýden sátti ótti.

Osylaısha, QarMTÝ-dyń qazirgi damý deńgeıi men jańa jetis­­tikteri akademık Arstan Ǵa­za­lıev júzege asyrǵan krea­tıv­­ti ıdeıalar men bastamalar ne­gi­zinde qurylady. Arstan Máý­­­­­lenulynyń basshylyǵymen qol jetkizilgen jańa ýaqyttaǵy ýnıversıtettiń jetistikterin onyń alǵashqy rektory, akademık Ábilqas Saǵynov basqarǵan ýnı­ver­sıtettiń damý aýqymymen ǵana salystyrýǵa bola­dy.

UǴA akademıgi A.Ǵazalıev jas kadrlardy daıarlaýǵa kóp ýa­qyt pen kúsh jumsady. Onyń ǵyly­mı jetekshiligimen 2 UǴA akademıgi, 12 hımııa ǵylymynyń doktory men 46 kandıdaty da­ıyndaldy, onyń ishinde 1 Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, 2 Q.Sátbaev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, 1 Tuńǵysh Prezıdent Qory syılyǵynyń laýreaty, 1 TMD elderiniń jas ǵalymdaryna arnalǵan «Debıýtter dostastyǵy» halyqaralyq syılyǵynyń laý­rea­ty daıyndaldy.

«Eńbegi joq ǵalym – ystyǵy joq jalyn» deıdi. A.Ǵazalıevtiń kópjyldyq shyǵarmashylyq qyzmetiniń nátıjeleri (Hırsh ındeksi 6) 900-den astam ǵylymı eńbekte (onyń ishinde 18 monografııada), maqalalar men baıandamalar te­zısterinde, 25 avtorlyq kýálik­ter men patentterde jáne Qa­zaqstannyń birqatar joǵary oqý oryn­darynyń oqý prose­sinde tabysty paıdalanatyn QR BǴM grıfi bar 11 oqýlyqta kór­setilgen.

Eseli eńbek nátıjesin de kór­setti. A.M.Ǵazalıevke 2000, 2006, 2008 jáne 2010 jyldary ǵy­lym men tehnıkaǵa asa kór­nekti úles qosqan ǵalymdarǵa arnal­ǵan memlekettik ǵylymı stı­pen­­dııa taǵaıyndaldy. «Qur­met» (2009) jáne «Parasat» (2015) ordenderimen, «Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń bilim berý úz­digi» (2000), «Qazaqstan Res­pýb­lıka­synyń ǵylymyn damy­týǵa sińirgen eńbegi úshin» (2001), «Bilim berý isi­niń qur­met­ti qyz­met­keri» (2003), «Y.Al­tyn­sarın» (2007), «Kómir óner­kási­biniń qurmet­ti qyz­metkeri» (2010) tósbelgilerimen mara­pat­­talǵan. Sondaı-aq kópte­gen sala­lyq jáne merekelik me­dal­dar­men qosa «Eren eńbegi úshin» (2013), «Eńbek ardageri» (2018) medal­darynyń, akademık A.Sko­chınskıı atyndaǵy taý-ken isi sala­syndaǵy halyqaralyq syı­lyq (2010) ıegeri. Qaraǵandy qalasy­nyń qurmetti azamaty (2020) jáne Pavlodar oblysy Baıan­­aýyl aýdanynyń, Qaraǵandy obly­synyń Buqar jyraý jáne Osa­karov aýdandarynyń qur­metti aza­maty atandy.

2021 jyly A.Ǵazalıev uly ǵalym, akademık Q.I. Sátbaevtyń eskertkishin jasaýǵa jáne Nur-Sultan qalasynda memleket qaı­ratkeri J.Táshenevtiń eskert­kishin ashýǵa belsendi qatysty.

Borash TО́LEÝOV,

UǴA akademıgi,

hımııa ǵylymdarynyń doktory, professor