«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy degen osy. Aı buryn Kúrshim, Marqakól óńiriniń turǵyndary Qaljyr ózenin altyn qazýshylar beı-bereket lastap jatqandyǵyn aıtyp, shyr-pyr bolǵan. Másele áleýmettik jelide kóterilip, qoǵamdyq rezonans týdyrdy. Eldi alańdatqan jaǵdaıǵa Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev nazar aýdaryp, tıisti organdarǵa dereý sheshýdi tapsyrǵan. Nátıjesinde, tabıǵatqa zalal keltirgender jaýapqa tartyldy.
Memleket basshysy Q.Toqaevtyń tapsyrmasymen Shyǵys Qazaqstan oblystyq ekologııa departamenti ýákiletti organdarmen jáne ǵylymı uıymdarmen birlesip, Kúrshim aýdanyndaǵy Kúrshim jáne Qystaý-Kúrshim ózenderiniń lastaný faktisine baılanysty jospardan tys ekologııalyq tekserý júrgizdi. Anyqtalǵandaı, «Vızol» geologııalyq barlaý kompanııasy» JShS Ekologııalyq kodekstiń normalaryna sáıkes kelmeıtin birqatar olqylyqtarǵa jol bergen. Atap aıtsaq, tehnologııalyq sý jınaqtaǵyshtardyń toǵanynan sýdyń jer bederine asyp ketýi jáne Qystaý-Kúrshim ózenine quıatyn tundyrǵyshtan sý jiberý faktileri anyqtaldy. Nátıjesinde, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Kodekstiń 328-babynyń 1-bóligi boıynsha Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattama toltyryldy. Al aıyppul mólsheri lastanǵan sýdyń kólemi naqtylanǵannan keıin belgili bolady.
Sondaı-aq taý-ken jumystarynyń josparyna sáıkes ken ornyn ıgergennen keıin qazylǵan jerlerge rekýltıvasııa jasalmaǵan. Iаǵnı tabıǵı landshaftty, aǵash ósimdikterin jáne janýarlar áleminiń tirshilik ortasyn qaıta qalpyna keltirýi qajet.
Tekserý kezinde «Vızol» GBK» JShS ýaqtyly zertteýler júrgizbegeni jáne bıologııalyq negizdeme ázirlemegeni belgili boldy. Sondaı-aq taý-ken jumystary turǵysynan qaldyqtardy saqtaý, ony joıý júıesi saqtalmaǵan. Osy zań buzýshylyqtary úshin kásiporynǵa qatysty ÁQBtK-niń 332-babynyń 2-bóligi jáne 344-babynyń 3-bóligi boıynsha Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattamalar toltyryldy. Bul baptar boıynsha salynǵan aıyppul kólemi 200 myń teńgeden asady.
Anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý maqsatynda joǵaryda atalǵan taý-ken kompanııasyna qorshaǵan ortaǵa teris áserdiń aldyn alý jáne azaıtý jónindegi tıimdi is-sharalardy iske asyrý, tabıǵı orta komponentterine zertteýler júrgizý, bıologııalyq negizdeme ázirleý jáne balyq qorlaryna keltirilgen zııan úshin ótemaqy júrgizý qajettiligi týraly nusqama berildi.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi ókilderiniń bergen jaýabyna súıensek, bıyl mamyr aıynda Aqbulaq aýyldyq okrýgine qarasty «Shandybulaq» ýchaskesinde reıd júrgizip, Kúrshim aýdandyq polısııa bólimi jeke kásipker Sergeı Hvannyń ruqsat qujattarynsyz altyndy óz erkimen óndirý faktisin anyqtady. Al 6 qyrkúıekte Qaljyr ózeniniń lastanýy týraly kelip túsken beınesıýjet negizinde ekologııa departamenti, tabıǵatty qorǵaý polısııasy, basseındik ınspeksııa jáne basqa da memlekettik organdar qyzmetkerleri atalǵan jerge jetti. Belgili bolǵandaı, jaqyn arada «S.A. Hvan» jeke kásipkerlik ókilderi sot qaýlysyn oryndaý úshin Qaljyr ózeniniń arnasy men onyń jaıylyp aqqan bóligindegi, sondaı-aq Shandybulaqtaǵy zańsyz salynǵan bógetter men toǵandardy buzǵan. Sonyń áserinen Qaljyr ózeniniń negizgi arnasyna túsken usaq qumdy topyraq onyń edáýir aýmaǵyn lastaǵan.
Qaljyr ózeniniń odan ári lastanýyna jol bermeý úshin ekologııa departamentiniń ınspektorlary zańsyz qurylys júrgizý jumystaryn toqtatty. Al jumystardy qorshaǵan ortaǵa zııanyn tıgizbeıtindeı etip júrgizý úshin jobalyq qujattama ázirleý usynyldy.
Altyn kenin izdeý boıynsha jumystardy zańsyz júrgizip, ruqsat etilmegen qurylystardy buzý týraly sot sheshimin oryndamaǵany úshin, sondaı-aq ekologııalyq saraptama júrgizbeı obektilerdi óz betinshe salǵany úshin Kúrshim aýdanynyń №2 aýdandyq soty men oblystyq ekologııa departamentiniń sheshimimen kásipkerlerge jalpy somasy jarty mln teńgeden astam aıyppul salyndy. Ken óndirýge berilgen lısenzııalary keri qaıtaryldy.
Budan basqa, quqyq buzýshylyqtardyń saldaryn joıý maqsatynda «Hvan» JK remedıasııa baǵdarlamasyn bekitti. Soǵan sáıkes bıyl qarashaǵa deıin Qaljyr ózeniniń gıdrologııalyq rejimin jáne taý landshaftyn qalpyna keltirý boıynsha birinshi kezektegi is-sharalardy oryndaý qajet. Qazirgi ýaqytta óńir ákimdigi tabıǵı komponentterdi qalpyna keltirý boıynsha jumystardyń keńeıtilgen smetalyq esebin jasaýdy pysyqtap jatyr. Onyń somasyna baılanysty polısııa organdary QR QK 324, 328, 333 jáne 334-baptary boıynsha kináli azamattardy qylmystyq jaýapqa tartýdy qarastyrady. Iá, zańdy belsheden basyp, tabıǵatqa aıtýly zalal keltirgen azamattar jaýapqa tartylýy kerek.
Mundaı tártipsizdiktiń budan ári jalǵaspaýy úshin memlekettik organdar ókilderi jergilikti belsendi turǵyndarmen kezdesý uıymdastyrdy. Kezdesý qorytyndysynda, jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń qyzmetine qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý jóninde sheshim qabyldanǵan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany