Oqýshylar qashanǵy balabaqshada oqıdy?

Irgetasy jetpisinshi jyldary qalanǵan Jańa Buqtyrma kentindegi bul ǵımarattyń jaramdylyq merzimi ótip ketkeli qashan?! Sonyń ózinde Prezıdenttiń 2025 jylǵa deıin 1000 mektep salý jónindegi tapsyrmasyna ilinbeı qalǵan.

Kirpishteri úgilip, irgesi sógilip, tere­zeleri sellofanmen qap­tal­ǵan ǵımarattyń tóbesinde kók baıra­ǵy­myz jelbirep turǵany bolmasa, mektep dep oılamaısyz. Iá, bul – Táýelsiz eldiń urpaǵy bilim alyp jatqan №1 Jańa Buqtyrma orta mek­tebi. Ishine enseńiz, kógergen ıis qolqany qabady. Dálizinen eki adam­nyń syıysyp ótýi muń. Synyp ishteri ala kóleńke. Ádette, terezeden jaryq oqýshyǵa sol jaqtan tús­ý­i kerek bolsa, munda kómeski sham ǵana sáýle shashqan bolady. Sport zaly aıadaı ǵana. Oqýshylar dene shynyqtyrý páninde 500 metr jer­de­gi sport mektebine barady. Terlep-tepshigen olardyń jıyrma mınýty jolǵa ketedi. Kúrk-kúrk jótelip, jıi aýyryp qalatyndary da sondyqtan. Onyń ústine kóligi sabylysqan orta­lyq kósheni qıyp ótedi.

Burynda oqýshylar aralas mektepte oqyp kelip, 1997 jyly orys synyptaryna jańa mektep salynyp berilgen. Al qazaq synyptaryn balabaqshanyń eski ǵımaratyna kóshirgen. Búginde qazaq mektebinde 135 oqýshy bilim alyp jatyr. Ata-analardyń aıtýynsha, jańa mektep salynsa, bala sany artqannyń ústine artady. Sebebi kópshiligi ba­la­­laryn amalsyzdan orys mekte­bi­ne berip otyr. Alaıda aıadaı mek­tep­tiń oqýshylary bilimdi, óner­li, tárbıeli. 2018 jyly eki oqýshy «Altyn belgimen» támamdap, ekeýi de Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıtetine grantqa túsken. 2019 jyly bir «Altyn belgi» ıegeri shyqqan. Al bıylǵy túlekterdiń ekeýi «Altyn belgi», ekeýi «qyzyl» attes­tat alǵan. Ulttyq biryńǵaı tes­ti­­leýdiń ortasha nátıjesi 113 ball bol­sa, joǵarǵysy – 130 ball. Mektep ustaz­darynyń aıtýynsha, aýdan­nyń basqa mektepterinde mundaı je­tis­tik joq. О́kinishtisi sol, tárbıe men bi­limdi boıyna qatar sińirip kele jat­qan qarakózderimizdiń ózge mek­tep­­­terge qyzyǵa qaraýynda. Sherhan Mur­taza aıtqandaı, bul – daǵy bir kem dúnıe shyǵar.

– Respýblıkalyq baıqaýlarǵa qa­­ty­syp júrgendikten, basqa mek­tep­­terdi kóremiz, qyzyǵamyz. Mek­tebi­­mizdiń qandaı kúıde ekenin kórip otyrsyzdar. Bir synypta 15 bala otyrsaq, taqtaǵa jazǵan ja­zýy­­na kóz jetpeıdi. Taqtalaryna deıin toz­ǵan. Muǵalim jasaǵan kór­ne­ki­lik­terin kórsetý úshin kompıýter, ınteraktıvti taqta bolsa ǵoı. Kıim iletin jerimiz de joq. As­hana­dan tamaq isheıik desek, sha­ǵyn ǵana ból­me. Armanymyz – jańa mektep, – deı­di 9-synyp oqýshysy Dıana Domaı.

Ras, qyl aıaǵy kıim iletin jerleri de joq. О́rkenıeti damyp ketken my­­naý zamanda kózderi jáýdiregen oqý­shylardy jupyny mektepte oqy­­typ otyrǵanymyz – eldigimizge syn. Osy ýaqytqa deıin turǵyndar nege bul máseleni kótermegen desek, minberden talaı aıtylypty. Aı­tylǵanymen, máseleniń ushyn shyǵarǵan azamattardyń sońyna sham alyp túsý, qýdalaý syndy áreketter jasalǵan kórinedi. Iá, bul ádetten áli aryla almaı kele jatqanymyz taǵy shyndyq. Sol úshin de kóbi ashyq pikir bildirýden bas tartty. Kerisinshe, urpaq bolashaǵy úshin dep batyl pikir aıtqandar da boldy.

– Jumysqa alǵash kelgen jyldary mekteptiń jaǵdaıy budan da qorqynyshty bolǵan. Dese de, eskiniń aty – eski. Ata-analar jınalyp 2001 jyldary mınıstrge hat jazǵan. Nátıje bolmady. Keıin Berdibek Saparbaev oblysta ákim bolyp turǵanda problemamyz jıyn­­­­da aıtylyp, jańa mektep salýǵa jer bólgen. Jobalyq-smetalyq qu­­jaty jasalǵan. Shyny kerek, qa­zirgi oblys ákimin kórgenimiz de joq. B.Saparbaev kentimizge bir emes, úsh ret keldi. Mekteptiń jaǵ­daıyn óz kózimen kórip, jedel túr­de jańa mektep salý kerektigin aıtqan. Sodan 2015 jyly mektep salynady dep qýandyq. Beker eken. Eski mektepti ózimiz árlep, jóndep otyrmyz. Muǵalimder bir kabınetke 45 mınýt sabaq berýge kirip, tońyp shyǵamyz. Al balalar alty saǵat tapjylmaı otyrady. Aıaqtarynan sýyq ótken qyzdardyń teń jartysy aýyrady. Máseleni taǵy kótereıik desek, aýzymyzdy jaýyp otyrdy. Shydamymyz shegine jetken soń, mine, sóıleýge májbúrmiz, – deıdi №1 Jańa Buqtyrma orta mektebiniń muǵalimi Anargúl Dúrimhanqyzy.

Taǵy bir másele, oqýshylardyń keı­bireýi 5-6-synyptan soń gımna­zııa­ǵa, 9-synyptan soń kolledj­ge ketip qalady. Bıyldyń ózinde 9-synyptaǵy 16 balanyń ony ketken. On oqýshynyń segizi grantqa túsip­ti. Bul degenimiz – alǵan bilim­de­riniń aınasy, ustaz eńbeginiń aqtal­ǵandyǵy.

– Mektepte kadr tapshylyǵy joq. Muǵa­limder bilimdi, bilikti. «Dıp­­lom­men – aýylǵa!» baǵdar­la­m­asymen kelgen jas mamandarǵa baspana da berilip jatyr. Alaıda mekteptiń tarlyq etip otyrǵany jasyryn emes. Ata-analar úlken balalaryn kishkentaı jerge qamaǵysy kelmeı, qalaǵa kolledjge qoıa beredi. Mektep – 11 synyptyq. Balalar kol­led­jge ketip qalyp jatyr dege­ni­­mizben, jalpy oqýshy sany artyp keledi. Mańaıdaǵy aýyldardan da kelip oqıdy, – deıdi aty-jónin atamaýdy ótingen ustazdardyń biri.

Aıtqanyndaı, Buqtyrma stan­sasy, Berezovka, Oktıabrsk, Selez­nov­ka, Sajaevka aýyldarynan kelip oqıtyn oqýshylar da bar. Áıteýir olardy arnaıy avtobýs tasymaldaıdy. Jalpy, Altaı aýdanynda qy­ryqtan astam mektep bolsa, úsheýi qazaq mektebi eken. Onyń bireýi – Altaı qalasynyń ózinde, ekinshisi – osy Jańa Buqtyrma kentinde, úshinshisi – Serebrıansk aýylynda.

– Qazaq mektebi – kentimizdegi qara shańyraq. Munda eki balam oqıdy. Tárbıe men bilimdi jaqsy beredi. О́nerli bala kóp. Uıym­das­tyr­ǵan konsertterin kórgimiz keledi, baraıyq desek, oryn joq. Mysaly, orys mektebinde eki sportzal bar, qazaq mektebi bolsa, bir sportzalǵa jarymaǵan. Osynyń bárin kórip júrgen soń úshinshi balamdy orys mektebine berdim. Amaldyń jo­ǵy­nan. Bul – meniń ǵana sózim emes, osy mekteptiń ata-analarynyń ja­naı­qaıy. Qazaqstanda tur­ǵa­ny­myz­ben, qazaq mektebiniń keıpi mynaý. Tyńǵylyqty qarap, joqtan bar jasap otyrǵan soń ǵana mektep tur. Terezesi teń, qabyrǵasy keń, shańyraǵy bıik mektep bolsa, orysshaǵa baratyn balalardyń jar­tysy qazaq mektebiniń tabal­dy­ryǵyn attar edi, – deıdi ata-analar aty­nan pikir bildirgen Elmıra Qajymuratqyzy.

Materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zaman kóshinen keıin qalǵan mektepke keshendi jóndeý júrgizý úshin jobalyq-smetalyq qujat ázirlenip, 97 mln teńgege shyqqan eken. Alaıda bul aqsha bólinbegen. Pikir bildirgen azamattardyń janaıqaıy, kótergen máseleleri oryndy. Al aýdan bas­shy­­lyǵy ne deıdi?

– 1970 jyly qoldanysqa beril­gen balabaqsha ǵımaratynda sony­men qatar, Halyqqa qyzmet kór­setý orta­lyǵy, kent ákimdigi jáne mýzyka mektebi otyr. Ǵımarat paıda­la­nýǵa berilgen jyldan bastap kúr­de­li jóndeý jasalmaǵan. Al 130 oryn­dyq qazaq mektebin salý 2011-2020 jyldar aralyǵyndaǵy jos­parda bolǵan. Qurylys júrgizýge jer aktisi de alynǵan. Oblystyq qu­rylys basqarmasy 2015 jyly tap­syrys berýshi retinde qarjy bólý jóninde ótinish jasaǵanymen, qarjy bólinbedi. 2016 jyly jo­ba­lyq-smetalyq qujattyń paıdalaný mer­zimi ótip ketti, – deıdi Altaı aýdany ákiminiń orynbasary Janna Asqarova.

Aıta keterligi, Jańa Buqtyrma kentinde irgesi 1962 jyly qalanǵan 180 oryndyq tıptik mekteptiń ǵı­ma­raty «Balalar-jasóspirimder mektebiniń» teńgeriminde bos tur. Naqtyraq aıtsaq, mekteptiń sportzaly jáne birqatar kabınetti ǵana paıdalanylady. Biraq ol mekteptiń tabaldyryǵynan tórine deıin kúr­de­li jóndeýden ótýi kerek. Aýdan basshylyǵynyń bergen málimetine súıensek, kúrdeli jóndeýge 29 mln 169 myń teńge qarajat qajet kóri­ne­di. О́kinishtisi, oblystyq Bilim bas­qarmasy bul somany bólýge qu­lyq tanytpaǵan. Sebebi Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir» saılaý­aldy baǵdarlamasy sheńberinde qazirgi mektepke, durysy balabaqsha ǵımaratyna aǵymdyq jóndeý júr­gi­zý úshin 10 mln teńge qarjy bóli­nip­ti. «Eskini jóndeseń esiń kete­di» deýshi me edi, «О́zgerister joly: Ár aza­matqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵ­darlamasy 10 mln teńgemen eski ǵı­marattaǵy oqýshylarǵa, muǵa­lim­derge laıyqty bilim syılap, jaǵ­daı­dy ózgerte almas. Keregi – jańa mektep.

P.S.: 2021 jyly oblystyq Bilim basqarmasymen jańa mektepter salý jóninde tizim jasalǵan. Qurylys Nur Otan partııasynyń «О́zgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵdarlamasy boıynsha júrgiziledi. Ondaǵy negizgi talaptarǵa kóz júgirtsek, oqýshylarǵa oryn jetpese, úsh aýysymmen oqysa nemese mektep ǵımaraty apattyq jaǵdaıda tursa, jańa mektep salynady eken. Al №1 Jańa Buqtyrma mektebi joǵaryda atalǵan talaptardyń birine de jatpaıdy. Alaıda mektep sanıtarlyq talaptarǵa saı emes, tehnıkalyq bazasy jetkiliksiz, taǵysyn taǵy.