Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Joldaýynda ishki ister organdarynyń qyzmetine qatysty birqatar naqty tapsyrma bergen bolatyn. Sonyń biri ári aýqymdysy – polısııanyń servıstik modelin qurý. Qazirgi tańda elimizdiń birneshe óńirinde bul model qanatqaqty joba retinde qoldanylyp keledi. Joldaý júktegen mindet boıynsha bıyl onyń aýqymyn keńeıtý maqsaty tur.
Polısııanyń servıstik modeli degenimiz ne? Ishki ister organdary qyzmetine baǵyttalǵan jańa kózqaras neden bastalady? Elimizde ótken jyldan bastap engizilgen modeldiń artyqshylyǵy qandaı? Polısııa qyzmetiniń jańa tásilderi týraly sóz qozǵalǵanda kóptiń kókeıinde turatyn suraqtardyń bir parasy osylar. Eń birinshi aıta keterlik jaıt, servıstik model jumysynyń nátıjeliligi kóbine-kóp jergilikti bılik organdarynyń osy úderiske qatysýyna baılanysty bolady. Sebebi polısııa qyzmetiniń jańa tásiliniń tabysy aldymen qoǵam qoldaýyna, azamattyq qaýymdastyqtyń belsendiligi men jergilikti bıliktiń yqpaldastyǵymen sabaqtasyp jatyr. Iаǵnı Prezıdent aıtqandaı, jergilikti bılik organdary polısııadaǵy jańa ózgeristerdiń mán-mańyzyn túsinip, olarǵa qolǵabys etýge tıis.
IIM Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Alekseı Mılıýk servıstik modeldiń negizi qaýipsizdikti nyǵaıtý ekenin aıtady. IIM ókili bul prosestegi eń bastysy – ishki ister organdary qyzmetkerleriniń jumysyndaǵy ıdeologııa men mádenıetti ózgertý ekenin de erekshe atap ótti. Esterińizge sala keteıik, qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselelerinde servıstik tásilderdi engizý elimizde alǵash ret Qaraǵandy qalasynda ótken jyldan bastap qolǵa alyna bastaǵan-dy. Osyǵan uqsas jobalar bıyl Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Mańǵystaý, Atyraý oblystary men Almaty qalasynda iske qosylady. Al jaqyn arada jańa joba elimizdiń barlyq óńirinde engizilmek.
«Servıstik modelge kóshý – qazaqstandyq polısııany reformalaýdyń mańyzdy kezeńi. Azamattyq qoǵamnyń qajettilikterine baǵyttalǵan jobany qarastyrý kezinde mınıstrlik álemdik jetekshi tájirıbeler men olardyń servıstik model elementterin engizý kezeńderin zerdeledi», degen vedomstvo qyzmetkeri Ulybrıtanııanyń polısııa jumysyn dástúrli tásilden servıstik qyzmetke aýystyrǵan alǵashqy elderdiń biri ekenin atap ótti.
Alaıda brıtanııalyqtarǵa bul modelge kóshý úshin 50 jyldan astam ýaqyt qajet boldy. «Biz sondaı-aq 2005 jyly polısııasyna túbegeıli reforma júrgizgen Grýzııanyń tájirıbesin de qarastyrdyq. Grýzın reformasy halyqtyń polısııaǵa degen senimin 90 paıyz joǵarylatýmen oń nátıjege qol jetkizgenin kópshilik jaqsy biledi», dedi ol. Árıne, qanatqaqty jobany zerttep, zerdeleý kezinde sheteldik tájirıbeden bólek jergilikti halyq pen otandyq sarapshylardyń, sondaı-aq polısııa qyzmetkerleriniń pikirleri men usynystary da eskerildi. О́ıtkeni dál osyndaı aldyn ala josparlanǵan jumys qana otandyq servıstik modeldi damytýdyń negizgi tásilderin túzýge múmkindik berdi.
Servıstik polısııada tártip saqshylarynyń ıdeologııasy men uıymdastyrýshylyq strategııasy halyqqa sapaly qyzmet kórsetýge jáne qaýipsizdik máselelerin sheshýge baǵyttalǵan. Jańa qyzmet tásilinde qoǵammen seriktestikke basa kóńil bólinedi. «Iаǵnı bul – qoǵam qaýipsizdigi modeliniń elementteriniń biri degen sóz. Onyń negizi quqyq tártibi salasyndaǵy problemalardy qoǵammen birlesip anyqtaý jáne olardy sheshý úshin memlekettik ınstıtýttardyń azamattarmen turaqty áriptestik qatynastary bolyp tabylady», deıdi bul jóninde A.Mılıýk.
Aıta ketetin bir jaıt, álemde servıstik polısııanyń biryńǵaı modeli joq. Alaıda ortaq qaǵıdattary bar. Olar – tanymaldylyq, qoljetimdilik jáne ashyqtyq. «Dástúrli jáne servıstik modeldiń negizgi aıyrmashylyǵy nede?» degen suraqqa keler bolsaq, alǵashqysynda polısııa jumysynyń basty maqsaty qylmysqa qarsy kúreske baǵyttalǵan. Iаǵnı jedel jumys stıli negizinen quqyq buzýshylyqtarǵa jaýap berý bolyp tabylady. Dástúrli polısııanyń negizgi obektisi qylmys pen quqyq buzýshy bolsa, basty kórsetkishteri – salǵan aıyppul kólemi, qamaýǵa alý men aıyptaý túrindegi jazalaý sharalarynyń sany. Al servıstik modelde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa, qaýipsizdik máselelerin sheshýge basa kóńil bólingen. Bul jerde eń bastysy – halyqtyń ózin qaýipsiz sezinýi. Basty nazarda – azamattar men qaýymdastyqtar tursa, tıimdilik kórsetkishteri – qaýipsizdik sezimi, polısııaǵa degen senim, halyqtyń ómir súrý sapasy, qylmystyń sandyq kórsetkishteri.
Servıstik modelge tolyq kóshýge qazaqstandyq polısııa qanshalyqty daıyn? Kópti mazalaǵan bul suraqty IIM ókiline qoıǵanymyzda A.Mılıýk: «Jańa servıske kóshý úshin bizde jalpy quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq negiz bar. Kodekster, salalyq zańdar, sonyń ishinde «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly», «Azamattardyń qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýge qatysýy týraly» sekildi zańdar qabyldandy. Sondaı-aq tıisti memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttar jumys isteıdi. Ortalyq, óńirlik jáne aýdandyq deńgeılerde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııalar quryldy. Elimizdiń barlyq aımaǵynda jergilikti polısııa qyzmetiniń bólimsheleri bar», dep jaýap berdi.
Al bul prosestegi eń bastysy – polısııa qyzmetkerleriniń mádenıetin ózgertýdi neden bastaýymyz kerek? «Bul suraqqa jaýap bermes buryn, qarapaıym bir mysal keltireıin. Mysaly, Ulybrıtanııada polısııa qyzmetkeriniń kez kelgen azamatpen alǵashqy dıalogy «Men sizge qandaı kómek kórsete alamyn?» degen suraqtan bastalady. Bul suraq aldaǵy qarym-qatynastyń dárejesin túbegeıli ózgertedi jáne senimdi qarym-qatynas ornatýǵa kómektesedi. Sondyqtan da bolar qoǵamda «Eger Londonda júrgende sizge polısııa qyzmetkeri kezdesse, ózińizdi qaýipsiz sezinýge tolyq negiz bar. Sondaı-aq ózińizge qajetti keńesti ala alatynyńyzǵa senimdi bolyńyz» degen pikir qalyptasyp qalǵan. Qazirgi tańda biz óz qyzmetkerlerimizdi dál osyndaı baǵyttaǵy mádenıetke baǵyttap kelemiz. Sebebi, ókinishke qaraı, bizde polısııa qyzmetkerleriniń azamattarmen áńgimesi á degennen shaǵym aıtyp, talap qoıýdan bastalady», deıdi ol.
Ákimshilik polısııa komıtetiniń ókili jańa jumys tásili halyq pen polısııanyń ózara qarym-qatynasynyń jańa formaty ekenin aıta kelip: «Sheteldik ozyq tájirıbe bul proseske daıyndyq túrli servıstik elementterdi testileýden bastalatynyn kórsetip otyr. Sondyqtan biz qaýymdastyqty, sondaı-aq túrli salalardyń jetekshi mamandaryn tarta otyryp, tıisti qanatqaqty jobalardy iske qostyq. Jergilikti polısııa qyzmetiniń tájirıbesinde modeldiń jekelegen elementterin testileý boıynsha bir-birin tolyqtyratyn pılottyq jobalardyń eki nusqasy iske qosyldy. Birinshisi, jeke qyzmet kórsetý. Iаǵnı bul polısııa qyzmetkerleriniń ótinish berýshilermen, jábirlenýshilermen jáne quqyq buzýshylarmen sapaly jumys júrgizýine baǵyttalǵan. Ǵylymı zertteýlerge sáıkes, bul qoǵamnyń polısııaǵa degen seniminiń negizgi draıveri – qyzmetkerlermen jeke baılanystyń sapasy. Al ekinshisi, ujymdyq qyzmet – qaýipsizdik problemalaryn anyqtaý jáne sheshý maqsatynda polısııanyń qoǵammen, jergilikti bılik organdarymen tize qosyp, bir baǵytta jumys isteýi degendi bildiredi», deıdi. Jyl sońyna deıin joba elimizdiń barlyq aımaqtarynda engizilip, tolyq iske qosylady dep josparlanyp otyr. Demek, aldaǵy ýaqytta jergilikti polısııany basqarý júıesi men qyzmetkerlerdiń jumys ádisteri túbegeıli ózgeredi degen sóz.
Ras, egemendiktiń 30 jyly ishinde elimizde polısııa qyzmetin baǵalaýdyń ózindik ólshemderi qalyptasty. Budan bólek, sońǵy onjyldyqta quqyq buzýshylyqtardy anyqtaýdyń statıstıkalyq derekteri negizinde ǵana jergilikti polısııa qyzmetkerleriniń jumysyn súzgiden ótkizýdiń ornyqty tájirıbesi qalyptasty. Alaıda servıstik polısııanyń jumysyn baǵalaý múlde basqasha. Bul jerde ashylǵan qylmystyń sany, quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý kórsetkishi emes, onyń jolyn kesý, qarapaıym jurtqa kómek kórsetý men halyqpen senimdi qarym-qatynas ornatýǵa daıyn bolý aldyńǵy qatarǵa shyǵady. Qysqasha qaıyrǵanda, máseleniń máni polısııa qyzmetkerleriniń oı-sanasyndaǵy tereń ózgeristerde, sondaı-aq polısııanyń ǵana emes, jergilikti atqarýshy organdardyń barlyq basqarý deńgeıindegi jumysty uıymdastyra bilýinde jatyr.