Pandemııa qyspaǵynan qyly qısaımaı shyqqan salanyń biri de biregeıi – qarjy salasy, sonyń ishinde bank sektory. Eger budan ári de jalaqy óspese, halyq qaryzǵa bata berse, bank sektory da sonshalyqty órken jaıa túspek. Endi olardyń qatary taǵy da tolyǵýy múmkin. Sońǵy bir jyl kóleminde mıkroqarjy uıymdarynyń bankke aınalýy jıi sóz bola bastady. Iаǵnı mundaı uıymdar tabysyn eselep, irilenip keledi degen paıym jasaýǵa bolady.
Qazir naryqta mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn 1 064 uıym, onyń ishinde 235 mıkroqarjy uıymy, 218 kredıt seriktestigi jáne 611 lombard bar. О́zge 3,5 myńnan astam nesıeleý sýbektileri erikti túrde nemese sot tártibimen taratylǵan. Bıyl 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn barlyq uıymnyń jıyntyq nesıe portfeli 27,8 paıyzǵa ulǵaıyp, 1 317,6 mlrd teńgeni qurady. Sonyń ishinde mıkronesıe portfeli 635 mlrd teńgege jetken. Onyń 67 paıyzy – jeke tulǵalarǵa, 33 paıyzy zańdy tulǵalarǵa usynylypty.
Jaqynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy Mádına Ábilqasymova atalǵan úrdiske baılanysty óz baılamdarymen bólisti. Agenttik basshysynyń aıtýynsha, 2020 jyldan bastap mıkroqarjy uıymdarynyń da agenttik qanatynyń astyna jınalýy naryqtyń tazaryp, saralanýyna jol ashty.
«Mıkroqarjylyq qyzmetti retteý jáne lısenzııalaý engizilgenge deıin azamattar negizinen onlaın kredıtteý kompanııalarynan jáne lombardtardan alynǵan kredıtter qunynyń óte joǵary ekenin aıtyp shaǵym bildiretin. Eger ekinshi deńgeıdegi bankter men mıkroqarjy uıymdary úshin jyldyq tıimdi syıaqy mólsherlemesiniń (JTSM) shekti mólsheri 56 paıyz kóleminde belgilense, kórsetilgen uıymdarda syıaqy mólsherlemesi jyldyq kórsetýde 700-1 myń paıyz kóleminde bolǵan. Halyqtyń borysh júktemesiniń baqylaýsyz ósýine jol bermeý maqsatynda barlyq kredıttik uıymdar úshin JTSM-niń shekti mólsheri 56 paıyz kóleminde belgilendi, ol nomınaldyq kórsetkish boıynsha nemese artyq tólemdi eseptegende berilgen kredıt somasynyń jyldyq 45 paıyzynan aspaıtyn mólsherde baǵalanady. 2021 jyly bank qaryzdary men mıkrokredıtter boıynsha shekti mólsherlemeler tómendetilip, saralandy», deıdi agenttik tóraǵasy.
Onyń aıtýynsha, qaı uıym bolsyn, mıkronesıe bermes buryn qaryz alýshynyń borysh júktemesiniń koeffısıentin esepteýge mindetti. Bul barlyq qarjy uıymyndaǵy kredıtter boıynsha tólemder somasy qaryz alýshynyń aı saıynǵy kirisiniń 50 paıyzynan aspaýy tıis degendi bildiredi. Agenttik engizgen taǵy bir jańashyldyq – mıkroqarjy uıymdary úshin 90 kúnnen astam merzimi ótip tólenbegen nesıe boıynsha aıyppul men ósimpuldy esepteýge tyıym salý.
Qarjy uıymdary qashyqtan shot ashý, ózge de qyzmetterdi paıdalaný máselesin sheshýde. Bul qarjylyq qyzmetter kóleminiń aıtarlyqtaı ósýine múmkindik bermek. Taǵy bir toıtarylýy kerek túıtkil – onlaın nesıe rásimdeý. О́ıtkeni jalǵan qujattardy paıdalana otyryp, jalǵan mıkrokredıtter berý beleń alyp ketti. Soǵan oraı agenttik bıyl sáýirde elektrondy tásilmen mıkrokredıtter berý qaǵıdalaryn qatańdatty. Endi elektrondy tásilmen mıkrokredıt berý úshin ESQ-dan basqa, Ulttyq banktiń Qazaqstan bankaralyq esep aıyrysý ortalyǵynyń servısteri arqyly qaryz alýshyny bıometrııalyq ıdentıfıkattaý qoldanylýy ne naqty ýaqyt rejiminde qaryz alýshynyń derbes derekteri men beınesin eki faktorly tekserý paıdalanylýy múmkin. Jańa talaptardyń engizilýine baılanysty jalǵan mıkrokredıtterdi resimdeýge qatysty shaǵymdar da kúrt azaıǵan.
«Aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýda mańyzdy ról atqaratyn kredıttik seriktestikterdiń mıkrokredıtter portfeli jyl basynan beri 13,6 paıyzǵa ulǵaıyp, 547 mlrd teńgeni qurady. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda agenttik mıkro jáne shaǵyn bıznesti kredıtteý úshin mıkroqarjy uıymdarynyń áleýetin keńeıtý boıynsha jumysty jalǵastyrady», deıdi M.Ábilqasymova.
Onyń aıtýynsha, mıkroqarjy uıymdary qazir shaǵyn jáne orta bıznesti damytý boıynsha mańyzdy áleýmettik fýnksııany oryndap, bank mindetterin atqarýǵa da daıyn ekenin ańǵarta bastady. Qazir olardyń qorlandyrý bazasy joq. Endi sony retteý úshin KASE jáne ortalyq depozıtarıı júıelerinde tirkeý rásimderi ońaılatylmaq.
«ShOB sýbektilerin qoldaýǵa baǵdarlanǵan iri MQU-ny bankterge aınaldyrýdyń obektıvti qajettiligi týyndady. Biz bul múmkindikti jaqyn arada iske asyrýdy josparlap otyrmyz. Bul prosess básekelestikti damytýǵa jáne tutynýshylar úshin kórsetiletin qarjylyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Sonymen qatar qarjy ınstıtýttary úshin belgilengen jalpy prýdensııalyq talaptar men normalardyń saqtalýyn boljaıdy. Mıkroqarjy ónimderiniń qaýipsizdigi jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesi de ózekti. Ony sheshý úshin elektrondy tásilmen mıkrokredıtter berý qaǵıdalary pysyqtalady. Máselen, qaryz alýshylardyń sáıkestendirý derekterin uıaly baılanys operatorlarynyń derekterimen salystyrý mindetti bolady. Budan basqa, jalǵan mıkrokredıtter anyqtalǵan kezde quqyq qorǵaý organdary mıkrokredıt boıynsha syıaqy esepteýdi jáne zardap shekken adamǵa qatysty talap aryz jumysyn toqtata turý jónindegi sharalardy kózdeıdi» deıdi agenttik basshysy.