Biz súısine qalam terbep otyrǵan tulǵanyń aty – Rahat, tegi – Naýryzbaeva. On jeti jasymyzda Almaty tabystyrǵan biz alpys jyl boıy aralas-quralas qana emes, rýhanı, syralǵy, rııasyz dospyz. Bıyl qos qurby jetpistiń jeteýine kelip otyrmyz. Dosymnyń jetpistiń jeteýindegi jetistigi erekshe tolqytty.
Qoǵamdaǵy eń uly is – urpaq qalyptastyrý, balalar álemin árleý. Rahattyń tańdaǵan joly da, ómirlik mıssııasy da uly boldy. Múmkin onyń bulaı daralanýyna taǵdyry áser etken bolar. Ol Ekinshi dúnıejúzilik maıdannyń qyzǵan shaǵynda, anyǵy 1944 jyldyń 25 qańtarynda Qyzylorda oblysy Qazaly stansasynda týǵan. Anasy Úrbıbiden besikten beli shyqpaǵan bir jasta, ákesi Naýryzbaıdan tulymshaǵy jelbiregen on jasynda qapyda qaldy. О́zinen 18 jas úlken apasy Rahımanyń tárbıesinde jetildi. 7-synypty bitirip, M.Mámetova atyndaǵy pedagogıkalyq ýchılıshege tústi. Tarıhy tereń oqý ornynan 4 jyldan soń bastaýysh synyp muǵalimi bolyp shyqty. Munymen toqtamaı taǵy 4 jyl oqyp, 1965 jyly Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynan «Qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi» mamandyǵyn ıelendi. Osy ýaqyttan beri ómirin urpaq tárbıesine arnap keledi. Qarapaıym mektepterde, ózi bilim alǵan ýchılıshede ustazdyq etti. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Qyzylordadaǵy Qorqyt ata atyndaǵy gýmanıtarlyq ýnıversıtette oqytýshylyq qyzmet atqardy. Qyzmet ete júrip Qazan ýnıversıtetiniń bilim jetildirý ýnıversıtetiniń «Tatar tili» jáne «Pedagogıka» kafedrasynda ǵylymı-zertteý jumysymen aınalysyp, 1997 jyly 23 maýsymda «Balabaqsha, mektep, joǵary oqý orny júıesindegi jeke tulǵany shyǵarmashylyq baǵytta urpaqtar sabaqtastyǵyn qamtyp tárbıeleý» taqyrybynda kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty atandy. Beride engizilgen ózgeriste de óziniń laıyq ekenin dáleldep, 2009 jyly Qazan ýnıversıtetiniń «Pedagogıka» kafedrasynda «Oqýshylardy halyq óneri arqyly kórkemdik-shyǵarmashylyq is-áreketke evrıstıkalyq oqytýdyń pedagogıkalyq júıesi» taqyrybynda doktorlyq dıssertasııasyn qorǵap, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory ataǵyna qol jetkizdi.
Mine, ol osylaısha bilim salasyndaǵy barlyq satydan ótti, sóıtip ǵylym jolyna deıin jetti. Árıne mundaı bıikti baǵyndyrǵandar kóp. Alaıda ustazdyqty ınemen qudyq qazǵandaı eńbekti qajet etetin ǵylymmen, tereń tanymdy, tapqyrlyqty talap etetin qalamgerlikpen, onyń ishinde balalarǵa arnap jazýmen ushtastyra bildi.
Eń alǵashqy «Aqqozy» atty óleńi Qazaly aýdandyq «Lenın týy» gazetiniń 1976 jylǵy 6 qyrkúıektegi sanynda jaryq kórgen-di. Sodan beri shyǵarmashylyq jaǵy qustyń qos qanatyndaı ustazdyq, ǵalymdyq qyrymen qatar ustaıdy. Balalarǵa arnaǵan tuńǵysh týyndysy shyqqannan beri túrli óleńderi, áńgimeleri, taqpaqtary, ertegileri úzdiksiz oblystyq, respýblıkalyq baspasóz betterinde jarııalanyp keledi.
Áste, eń qıyny – balalarǵa arnap jazý. Al onyń «Bastaý», «Aqqozy», «Sergek Serik» syndy balalarǵa arnalǵan óleńder jınaǵynda qanshama tapqyr taqpaqtardy tabýǵa bolady. Budan bólek ol proza janrynda da qalam terbep, talaı qyzyqty ertegiler men tanymdyq áńgimelerdi ómirge ákeldi. Onyń 2-3-synyptarǵa arnalǵan Mýzyka oqýlyqtaryna «Jyl basy kim bolady?», «Ańdar aıtysy» atty ertegileri engen. Ánge aınalǵan óleńderi de kóp.
Iá, biz kóbine kishkentaı bóbekterge kóńil bólgendi jón sanaımyz. Ras, olardyń álemin qyzyqqa, mazmundy da maǵynaly dúnıelerge toltyrý – árdaıym kezek kúttirmeıtin másele. Biraq sol balań býynǵa bilim berip, jan-jaqty damytýdy qalaıtyn pedagog qaýymǵa kásibı sheberligin arttyratyndaı ne usyna alyp jatyrmyz? Osyny oılanyp kórdik pe? Mundaı salmaqty suraq ózi bilim berý salasynyń barlyq satysynan ótken zamandasymyz Rahatty qashanda tolǵandyryp júretinin onyń eńbekterinen kóremiz. Jurt jan baǵýdy oılap, bazar jaǵalap ketken toqyraý jyldarynda ol «Ana tili» baspasynan «Úı ishimizben qazaqsha úıreneıik» dep atalatyn oqý quralyn shyǵardy. Jáne Qyzylorda oblystyq radıotorabynan «Kel, qazaqsha úıreneıik» atty radıosabaq júrgizdi. Jáne pedagogıkalyq taqyrypqa «Tárbıe týraly tolǵaýlar» atty aptasyna 1 retten 20 radıohabar daıyndady. Muǵalimderge qajetti «Sahnada samǵaımyz» degen ssenarııler jınaǵyn, «Balabaqsha – mektep – joǵary oqý orny júıesinde jeke tulǵany shyǵarmashylyq baǵytta urpaqtar sabaqtastyǵyn qamtyp tárbıeleý» monografııasyn, «Q» dybysynyń úlgisinde qazaq tilindegi tól dybystardy shyǵarmashylyqpen úıretý joldary» atty oqý-ádistemelik quralyn shyǵardy. Al 9 jyldaı buryn jazǵan «Balalar men jasóspirimderdiń ózine qol jumsaýynyń aldyn alýda pedagogtiń róli» dep atalatyn ádistemelik quraly árbir muǵalimniń ústelinde turýy tıis. Atalǵan ádistemelik quralynda avtor bilim berý mekemelerindegi oqýshylar arasynda kezdesetin sýısıdtiń beleń alý sebepterin anyqtaý, aldyn alý sharalaryn meńgerý ádisterin baıandaǵan. Mundaı minez-qulyqtyń túrlerin jiktep bergen túsindirmesi, psıhodıagnostıkasy, olardy tyǵyryqtan shyǵaryp, qatarǵa qosýdyń psıhoterapııalyq, psıhofızıologııalyq joldary qarastyrylyp, balanyń janyn sergitýge arnalǵan jattyǵýlar usynylǵan. Izdenem degen muǵalimge daıyn dúnıe tolyp-aq tur.
Rahat Tatarstannyń astanasy Qazanda oqyǵannan bolar, tatar tilderinen de tárjimalaýmen aınalysty. Tatar halqynan shyqqan Sháýkat Ǵalıev, Fánıs Iаrýllın, Zólfattyń jyrlary men Týfan Mınýllın, Láıs Zulqarnaı, taǵy basqalardyń prozalyq dúnıelerin ana tilimizge aýdardy. Sonyń ishinde ataqty Ǵabıdolla Toqaıdyń 15 tilde jaryq kórgen «Shýráli» poemasynyń qazaqsha nusqasy kitapqa Rahattyń aýdarmasymen endi. Osy eńbekterin jınap, keıin «Súıimbıkeniń qoshtasý duǵasy» degen atpen jeke kitap qylyp shyǵardy. Bul – aýdarma salasyna tókken teriniń tátti jemisi.
Tize bersek, Rahat zamandastyń jasaǵany jeterlik, biz bar bolǵany negizgilerin ǵana terip shyqtyq. Aıtpaqshy, ol jantaný ilimine de eńbek sińirgen. Jaı emes, atalǵan ilimniń bir tarmaǵy hıromantııa, ıaǵnı alaqannyń syzyǵymen joramal jasaýdyń jolyn jazdy. Bul eńbegi mamandyq tańdaýdyń alaqandaǵy qupııasyn ashýǵa kómektesedi.
Onyń árbir eńbegin kórgen saıyn qýanamyz. Bıyl 77 jasynda ǵana Jazýshylar odaǵyna múshe bolǵan ol ǵumyrynda ataq-dańqqa qyzyqpaǵan, odan bıik turǵan jan. Bizdiń Rahat – kópbalaly ana, nemere, shóbere súıgen áje, súıgen jar, asyl qurby. Eń úlken ataǵy da, abyroıy da osy bolar. Dese de izdenisin toqtatqan Rahatty kórmedik. О́ıtkeni onyń rýhy bıik, jany baı. Árdaıym aınalasyn shabyttandyryp, qanattandyryp júretinimen erek.
Saırash ÁBIShQYZY,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri