Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdandyq prokýratýrasy aýdandyq ishki ister bólimi qyzmetkerleriniń kámeletke tolmaǵandardy zańsyz ákimshilik jaýapkershilikke tartqanyn anyqtady. Prokýratýra qyzmetkerleri munda Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeks talaptary buzylǵanyna kóz jetkizdi.
Kodekstiń 31-babynda ákimshilik jaýaptylyqta bolýǵa tıis tulǵalar aqyl-esi durys, belgilengen jasqa jetken jeke adam dep kórsetilse, 32-babynda ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵan kezde on alty jasqa tolǵan jeke adam ákimshilik jaýaptylyqta bolýǵa tıis delingen. Kodekstiń 649-babynda sýdıa, organ (laýazymdy adam) ákimshilik isti qaraý kezinde ákimshilik quqyq buzýshylyq jasalǵanyn, osy adamnyń sony jasaýǵa kináliligin, onyń ol ákimshilik jaýaptylyqqa jatatynyn, jaýaptylyqty jeńildetetin jáne aýyrlatatyn mán-jaılardyń bolýyn, múliktik zalal keltirilgenin anyqtaýǵa, sondaı-aq isti durys sheshý úshin mańyzy bar basqa da mán-jaılardy anyqtaýǵa mindetti ekendigi kórsetilgen. Kodekstiń 589-babynda 1-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasynda ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is júrgizýge ákimshilik jaýapqa tartylýshy adam kámeletke tolmaǵan bolsa, qorǵaýshynyń qatysýy mindetti delinse, Kodekstiń 586-baby 6-tarmaǵynda on segiz jasqa tolmaǵan adam jasaǵan ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qaralǵan kezde onyń zańdy ókiliniń qatysýy mindetti. Kámeletke tolmaǵan adamnyń zańdy ókili kelýden jaltarǵan jaǵdaıda oǵan ishki ister organynyń (polısııanyń) alyp kelýi qoldanylýy múmkin ekeni kórsetilgen.
Alaıda, ákimshilik isterdi qaraýǵa quzyrly keıbir laýazym ıeleri ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isti qaraý kezinde on alty jasqa tolmaǵan jasóspirimderge qorǵaýshy men zańdy ókiliniń qatysýyn qamtamasyz etpeı, olarǵa qatysty negizsiz aıyppul salyp Zań talaptaryn óreskel buzǵan.
Atap aıtqanda, Jańaqorǵan aýdandyq ishki ister bóliminiń arnaıy vzvod ınspektory T.Saımov 2013 jylǵy 13 maýsymda 16 jasqa tolmaǵan Saıat Shaıyqqa qatysty Kodekstiń 470-baby 2-bóligimen ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattama toltyryp, oǵan on bes aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, ıaǵnı 25 965 teńge aıyppul salǵan. Atalǵan azamattyń quqyq buzýshylyq jasaǵan ýaqytynda 16 jasqa tolmaǵany jáne onyń ákimshilik jaýaptylyqta bolýǵa tıis emestigi arnaıy vzvod ınspektorynyń nazarynan tys qalyp, oǵan qorǵaýshy men zańdy ókilin qamtamasyz etpeı, negizsiz 25 965 teńge aıyppul salǵan.
Osy tektes zań buzýshylyqtar 2013 jylǵy 30 qyrkúıekte 16 jasqa tolmaǵan jasóspirimder Nurqabyl Tutqabaı men Dinmuhamed Aıdosovqa qatysty da toltyrylǵany ákimshilik qujattaryn zerdeleý kezinde anyqtaldy. Atalǵan kemshilikter saldarynan ákimshilik jaýapkershilikke tartylýǵa tıisti emes adamdarǵa negizsiz aıyppul salynyp, olarǵa qorǵaýshy men zańdy ókilin qatystyrý qamtamasyz etilmeı, joǵaryda atalǵan on alty jasqa tolmaǵan jasóspirimderdiń Konstıtýsııalyq quqyqtary óreskel buzylǵan.
Kodekstiń 665-baby 3-bóligine sáıkes, osy Kodekstiń is júrgizý normalarynyń eleýli túrde buzylýy ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is boıynsha qaýlynyń kúshin joıý nemese ony ózgertýge jáne qaýly shyǵarýǵa negizdeme bolyp tabylady. Kodekstiń 580-baby 1-bóliginiń 2-tarmaqshasynda ákimshilik quqyq buzýshylyq quramynyń bolmaýy, sonyń ishinde ákimshilik jaýapqa tartý úshin jeke adamnyń quqyq buzýshylyq jasaǵan kezde osy Kodekste kózdelgen jasqa tolmaǵan nemese quqyqqa qarsy áreket jasaǵan jeke adamnyń aqyl-esi durys bolmaǵan jaǵdaıda ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is júrgizýdi bastaýǵa bolmaıtyny, al bastalǵan is qysqartylýǵa jatatyny kórsetilgen. Kodekstiń 668-baby 1-tarmaǵyna sáıkes is júrgizý jáne ony qaraý kezinde osy Kodeks prınsıpteriniń jáne iske qatysýshy adamdardyń zańmen kepildik berilgen quqyqtarynan aıyrý nemese olardy taryltý, ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is júrgizý rásimderin saqtamaý nemese istiń mán-jaıyn jan-jaqty, tolyq jáne obektıvti zertteýge ózge jolmen kedergi keltirý arqyly zańdy jáne negizdelgen qaýly shyǵarýǵa yqpal etken nemese yqpal etýi múmkin ózge de jalpy erejeleriniń buzylýy osy Kodekstiń is júrgizý normalarynyń edáýir buzylýy dep tanylady. Kodekstiń 668-baby 3-tarmaǵynyń 1, 3-tarmaqshalarynda osy Kodekstiń 577, 580, 581-baptarynda kózdelgen negizder bolǵan jaǵdaıda is júrgizý qysqartylmaǵan bolsa, is qatysýy zań boıynsha mindetti bolyp tabylatyn qorǵaýshynyń qatysýynsyz qaralsa nemese ózi jóninde is júrgizilip jatqan adamnyń qorǵaýshy alý quqyǵy ózge de jolmen buzylsa qaýlynyń kúshi joıylýǵa tıis delingen.
Al atalǵan baptyń 4-tarmaǵynda ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isti qaraý kezinde osy baptyń úshinshi bóliginiń 1) tarmaqshasynda kórsetilgen is júrgizý normalarynyń buzylýyna jol berilgendigin anyqtaǵan soń joǵary turǵan sottyń sýdıasy, joǵary turǵan organ (laýazymdy adam) is boıynsha qaýlynyń kúshin joıady jáne is júrgizýdi qysqartady. Osyǵan sáıkes, Jańaqorǵan aýdandyq prokýratýrasy aýdandyq ishki ister bólimine zańsyz qabyldanǵan qaýlylardyń kúshin joıý jóninde narazylyq keltirdi. Qaraý qorytyndysymen olardyń kúshi joıyldy.
Rýslan Pirnazar,
Jańaqorǵan aýdandyq prokýrorynyń kómekshisi.
Qyzylorda oblysy.