Nesıeleý naryǵyn úlken ózgerister kútip tur. Bankterdiń shekten tys «meıirbandyǵy» sap tyıylyp, endi menedjerler jeke tulǵanyń tabysyn eki shoqyp, bir qarap, talapqa saı keledi degen klıentke ǵana nesıe beredi. Sóıtip qara halyqtyń nesıe júktemesin azaıtady. Sondaı-aq jeke tulǵanyń bankrottyǵy týraly zań qabyldanady. Prezıdent tapsyrmasynan keıin Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi nesıe berý tártibin ózgertti.
«Qarjy júıesiniń turaqtylyǵy ulttyq ekonomıkany odan ári damytýdyń kepili ekeni belgili. Ekonomıka ósip, halyqtyń tabysynda alshaqtyq paıda bolǵandyqtan, tutyný nesıeleri aıtarlyqtaı artty. Onyń mólsheri bıznesti nesıeleý kóleminen asyp ketti. Halyq qazirgi ýaqytta kóp nesıe alyp jatyr. Osyny eskersek, bul qarjy naryǵyn qubyltyp, áleýmettik turaqsyzdyq qaýpin týdyrýy múmkin. Úkimet jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zań jobasyn ázirleýdi bastady. Biraq bul tyǵyryqtan shyǵatyn jol emes. Eń aldymen, shekten tys qaryzdyń kóbeıýin boldyrmaý qajet. Sondyqtan Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine Ulttyq bankpen birlesip, prýdensıaldy retteý tetikteri arqyly naqty ári jedel sheshim qabyldaýdy tapsyramyn», dedi Q.Toqaev 11 qańtardaǵy Májilis otyrysynda.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova Memleket basshysynyń tutynýshylyq kredıtteýdi retteý boıynsha naqty ári shuǵyl sharalar qabyldaý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin kelesideı sharalardy júzege asyrmaq.
Birinshiden, bankterdiń menshikti kapıtalynyń jetkiliktiligin prýdensııalyq retteý sheńberinde jeke tulǵalardyń tutynýshylyq kredıtteri boıynsha táýekel-saralaýdy ulǵaıtý jolymen sharalar qabyldanady. Borysh júktemesi koeffısıentin esepteý qatańdatylady. Esepten qaryz alýshyda turaqty kiristiń bolýyn dáıekti túrde rastaı almaıtyn kiristi aıqyndaý ólshemsharttary alyp tastalady. Táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý sheńberinde bankterge jáne mıkroqarjy uıymdaryna qatysty táýekeli joǵary tutynýshylyq kredıtter boıynsha qosymsha shekteýler engizý de qarastyrylady. Nátıjesinde, bankterdiń tólem jasaý qabileti jetkiliksiz qaryz alýshylarǵa kredıtter berýi shekteledi.
Ekinshiden, Úkimet ázirlep jatqan jeke tulǵalardyń bankrottyǵy tetigi sheńberinde jeke tulǵalardyń bankterdegi jáne mıkroqarjy uıymdaryndaǵy kredıtteri boıynsha, onyń ishinde kollektorlardyń óndirip alýyna berilgen problemalyq bereshegin retteý jóninde sharalar qabyldanady.
Úshinshiden, agenttik jeke tulǵalardyń kredıtteri boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdiń shekti mánderin retteý, sondaı-aq kredıtter boıynsha syıaqynyń tıimdi mólsherlemeleriniń esebine qaryz alýshynyń kez kelgen komıssııalary men tólemderin qosý boıynsha sharalar qabyldaıdy. Bul jańadan beriletin kredıtter boıynsha halyqtyń borysh júktemesiniń ósýin shekteýge múmkindik beredi.
– Memleket basshysynyń elden kapıtaldy negizsiz shyǵarýdy shekteý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin agenttik Ulttyq bankpen jáne Qarjylyq monıtorıng agenttigimen birlesip osy jylǵy 10 qańtarda transshekaralyq qarjylyq operasııalardy júrgizýge baqylaý sharalaryn kúsheıtý týraly birlesken buıryqty qabyldady. Kúdikti transshekaralyq operasııalar tizbesi, sondaı-aq klıentterdi tıisinshe tekserýdiń kúsheıtilgen sharalary boıynsha qarjylyq monıtorıng sýbektileriniń is-qımyl tártibi belgilendi. Agenttik atalǵan buıryq sheńberinde bankterdiń klıentterdi tıisinshe tekserý jónindegi kúsheıtilgen sharalardy saqtaýyn baqylaıdy, sondaı-aq bankter klıentteriniń iri transshekaralyq operasııalaryna elden kapıtaldy zańsyz shyǵarý belgileriniń bolýy turǵysynan kúndelikti monıtorıng júrgizetin bolady, – deıdi agenttik basshysy.
Bank máseleleri jónindegi táýelsiz sarapshy Nurjan Bııaqaev agenttik boryshtyq júkteme koeffısıentine baıaǵydan beri nazar aýdarýy kerek edi, dál osy quraldyń qoldanylmaı qalýy nesıe júktemesiniń shamadan tys artyp ketýine sebep boldy deıdi.
M.Ábilqasymova basqaratyn agenttiktiń bastamasynan soń ekinshi deńgeıli bankterdiń nesıe berý tártibin qataıtatyny belgili boldy. Endi baıaǵydaı qaryzdy ońaı resimdeý múmkin bola qoımaıdy. Sondaı-aq agenttik basshysy jalpy sektordaǵy ahýaldy turaqty dep málimdeıdi.
«Úzdiksiz qyzmetti qamtamasyz etý jáne halyq pen bıznes úshin banktik qyzmetterdi tolyqtaı kórsetý úshin bankterdiń menshikti kapıtaly men ótimdiliginiń aıtarlyqtaı qory bar. Bankter kapıtalynyń jetkiliktiligi eń tómen talaptardan 3 ese kóp, ótimdilik te retteý mánderinen 4 eseden asady. Halyqqa jáne bızneske qoldaý kórsetý úshin osy jylǵy 10 qańtarda agenttik tótenshe jaǵdaıdyń engizilýi nátıjesinde zardap shekken jeke jáne zańdy tulǵalardyń kredıtteri boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrý múmkindigin berý boıynsha buıryq qabyldady. Tótenshe jaǵdaı kezeńinde kredıtter boıynsha tólem merzimi ótken jaǵdaıda, aıyppuldar men ósimpul esepteýge tyıym engizildi, sondaı-aq shaǵym-talap jumysy toqtatyla turady», dedi M.Ábilqasymova.