Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda on másele kún tártibinde qaraldy. Bul joly depýtattar nazaryna áleýmettik qamsyzdandyrý, úshjyldyq bıýdjet jobasy, jol júrisi, qylmystyq jolmen alynǵan kiristerge qarsy is-qımyl jáne ózge de máseleler usynyldy.
Áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý týraly zań jobasy eki oqylymda qaralyp, maquldandy. Zań jobasymen áleýmettik sıpattaǵy tólemderdiń mólsherin 2014 jylǵy 1 sáýirden bastap 12 paıyzǵa jáne memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń mólsherin 2015 jylǵy 1 shildeden bastap 25 paıyzǵa arttyrý kózdeledi. Al bala asyrap alýǵa baılanysty birjolǵy aqshalaı tólem 75 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde engiziledi.
Budan keıin depýtattar Ulttyq qordan 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transferttiń AQSh dollary baǵamynyń 185 teńgege deıin túzetilýine baılanysty ózgeris engizýge qatysty zań jobasyn qarady. Munda Ulttyq qordan 2014 jylǵa bekitilgen kepildendirilgen transfert mólsheri 100 mıllıard teńgege ulǵaıyp, 1 480 mıllıard teńgeni quraǵandyǵy belgili boldy. Sondaı-aq, keshe 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasy da jan-jaqty talqydan ótti.
Negizinen bıyl álemdik ekonomıkanyń 3,7 paıyz deńgeıindegi neǵurlym joǵary ósimi bolady dep kútilýde.
Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaevtyń túsindirýinshe, bul damyǵan elderdegi ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirý esebinen qamtamasyz etiledi. Halyqaralyq uıymdardyń boljamdary boıynsha munaıdyń jyldyq ortasha baǵasy barreline 105,1 AQSh dollary bolsa, elimiz boljamynda ol 95 dollar deńgeıinde kórinis tapqan. Bıylǵy ishki jalpy ónimniń naqty ósýi 6,0 paıyz deńgeıinde saqtalyp, nomınaldy IJО́ 39 623,7 mıllıard teńgeni qurasa, bul 999,3 mıllıard teńgege joǵary.
О́nerkásip óniminiń kólemi 2,7 paıyzǵa ósetini belgili boldy. Munaı óndirisiniń kólemi 83 mıllıon tonna, al taýarlar eksporty 86,3 mıllıard AQSh dollaryn quramaq. Bul jerde taýarlar ımporty 52,2 mıllıard AQSh dollary bolsa, ol maquldanǵan boljamnan 6,4 mıllıardqa tómen. Mınıstr saýdadaǵy ósim 11,8 paıyz, kólikte 7 paıyz, aqparat jáne baılanys qyzmetterinde 6-8 paıyz dálizinde saqtalatynyn erekshe atap ketti. Inflıasııa da 6-8 paıyz dálizinde bolady dep kútilýde.
Sonymen, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn ýaqtyly júzege asyrý maqsatynda makroekonomıka kórsetkishteri nazarǵa alynyp, bıýdjet parametrleri naqtylanyp otyr. 2014 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet túsimi 6 206,1 mıllıard teńge kóleminde belgilense, bul bekitilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 432,5 mıllıardqa óskendigin kórsetedi.
Bıylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵysy bekitilgen kólemge qatysty 408,7 mıllıard teńgege ulǵaıyp, 7 124,8 mıllıardty quraıdy. Halyqtyń áleýmettik jaǵynan osal toptaryn qoldaý maqsatynda 121,6 mıllıard teńge bólý kózdelip otyr. Bul qarjydan azamattyq qyzmetshilerdiń laýazymdyq jalaqysyna 10 paıyz mólsherindegi aı saıynǵy ústeme aqyǵa 63,5 mıllıard; zeınetaqy jáne memlekettik áleýmettik tólemder mólsherin ósirýge 53,4 mıllıard; memlekettik bilim berý tapsyrysy sheńberinde oqıtyn stýdentterdiń stıpendııa mólsherin 10 paıyzǵa ósirý úshin 4,7 mıllıard teńge kózdelip otyr. Sonymen qatar, «Balapan» baǵdarlamasy sheńberinde mektepke deıingi bilim berý uıymdarynda bilim berý tapsyrysyn iske asyrýǵa 6,7 mıllıard teńge qarastyrylǵan. «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa qosymsha 20,8 mıllıard teńge, al agroónerkásip keshenin damytý jónindegi 2013-2020 jyldarǵa arnalǵan «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasyna 17,7 mıllıard teńge shyǵystar ulǵaıtylǵan.
Budan basqa, halyqaralyq mindettemelerdi oryndaýǵa 21,8 mıllıard teńge, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine tikushaqtar satyp alýǵa 11,2 mıllıard, Syrtqy ister mınıstrligine Parıj qalasyndaǵy Elshilik ǵımaratyn satyp alýǵa 10,6 mıllıard, EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý jumystaryna 10 mıllıard teńge qaralypty. Kólik ınfraqurylymyn damytýǵa («Almaty – Qapshaǵaı» jáne «Astana – Temirtaý» ýchaskelerinde rekonstrýksııalaý jáne jobalaý-izdestirý jumystaryna) 15 mıllıard teńge qarjy qarastyrylypty.
Qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgeristerdi kózdeıtin zań jobasy birinshi oqylymda qoldaý tapty. Jáne de keshegi otyrysta «1928 jylǵy 22 qarashadaǵy Halyqaralyq kórmeler týraly konvensııany, oǵan 1948 jylǵy 10 mamyrdaǵy, 1966 jylǵy 16 qarashadaǵy, 1972 jylǵy 30 qarashadaǵy Hattamalardy jáne oǵan 1982 jylǵy 24 maýsymdaǵy jáne 1988 jylǵy 31 mamyrdaǵy Túzetýlerdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da depýtattar qoldaýyna ıe boldy.
Palata tarapynan «2008 jylǵy 12 jeltoqsandaǵy Tarıftik kvotalardy qoldanýdyń sharttary men tetigi týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldanǵanyn aıta ketý kerek. Onda Keden odaǵyna múshe elder arasynda aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń jekelegen túrlerine tarıftik kvotalardyń kólemderin bólýdi halyqaralyq yntymaqtastyq sheńberinde retteýge múmkindik berilmek. Bul rette Keden odaǵy komıssııasy taratylyp, onyń ókilettikteri Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııaǵa beriletinin de atap ketken jón. Komıssııanyń sheshimine sáıkes, Taraptar syrtqy saýda qyzmetine qatysýshylar arasynda tarıftik kvotany bólýdiń ádisi men tártibin aıqyndaıdy, sondaı-aq, qajet bolǵan kezde tarıftik kvotany úshinshi elder arasynda bóledi.
Jáne de keshegi jalpy otyrysta «1999 jylǵy 3 jeltoqsanda Pekınde qabyldanǵan Ozon qabatyn buzatyn zattar jónindegi Monreal hattamasyna Túzetýdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldandy. Elimiz Monreal hattamasyna 1997 jyly qosylǵan bolatyn. Qujatty ratıfıkasııalaý kezinde Qazaqstanǵa Jahandyq ekologııalyq qor tarapynan qarjylyq jáne tehnıkalyq qoldaý kórsetilmek eken. Al Monreal hattamasyn saqtaýdy qamtamasyz etý úshin Qazaqstanǵa 2015-2017 jyldar aralyǵynda 6 mıllıon dollardan astam qarjy bólý josparlanypty.
Sondaı-aq, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qorǵas ózeninde «Dostyq» birlesken ortaq sý torabyn salýdaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyna da qoldap daýys berdi. Kelisimniń shartyna sáıkes, Taraptar Qorǵas shekara pýnktinen 24,5 shaqyrym qashyqtyqtaǵy Qorǵas ózeninde «Dostyq» birlesken sý torabyn salýdy júzege asyratyn bolady.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».