Baýyrlas elder Qazaqstan men Túrkııa barys-kelis pen alys-beristi odan ári jandandyrmaq. Elordada uıymdastyrylǵan Qazaqstan-Túrkııa bıznes forýmynda jasalǵan kelisimderdiń túpki máni de osynda jatyr.
Bıznes forýmǵa Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylov pen Túrkııa Respýblıkasynyń vıse-prezıdenti Fýat Oktaı, sondaı-aq eki eldiń memlekettik organdarynyń, bıznes jáne kvazımemlekettik sektorynyń 250-den astam ókili qatysty. Is-shara Qazaqstan men Túrkııanyń kásipkerleri arasyndaǵy iskerlik baılanystardy nyǵaıtýǵa, sondaı-aq eki memlekettiń ózara saýda jáne ınvestısııalar salasyndaǵy yntymaqtastyq perspektıvalaryn talqylaýǵa arnalǵan platformany qurýǵa baǵyttalǵan.
О́zderińiz biletindeı, Túrkııa biz úshin baýyrlas el ǵana emes, Qazaqstannyń mańyzdy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq seriktesteriniń biri. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 33%-ǵa ósip, 4,1 mlrd dollardan asty. Sońǵy 15 jylda Túrkııa elimizdiń ekonomıkasyna 3,5 mlrd dollardan astam ınvestısııa salǵan. Álıhan Smaıylov búgingi tańda túrik ınvestorlarynyń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵy aıtarlyqtaı óskenin de atap ótti.
– Pandemııaǵa qaramastan, Qazaqstan úshinshi jyl qatarynan Túrkııadan rekordtyq kólemde ınvestısııa tartyp keledi. О́tken jyldyń 9 aıynda Túrkııadan kelgen tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kólemi 2 esege jýyq ósip, 535 mln dollardy qurady. Bul – Qazaqstanǵa degen úlken senimniń belgisi jáne bizdiń elimizdegi ońtaıly ınvestısııalyq ahýaldyń kórinisi, – dedi Á.Smaıylov.
Qazaqstanda túrik kapıtalynyń qatysýymen 3 700-ge jýyq kompanııa jumys isteıdi. Jalpy, 2 mlrd dollarǵa jýyq somaǵa 58 iri joba birlesip iske asyryldy. Taý-ken metallýrgııa kesheni, ınfraqurylym, azyq-túlik ónerkásibi jáne farmasevtıka sekildi salalarda jobalar tabysty iske qosylǵan. Jalpy quny 2,5 mlrd dollarǵa jýyq somany quraıtyn 27 joba iske asyrylý satysynda tur. Sondaı-aq 1 mlrd dollardan astam somaǵa 55 perspektıvaly joba pysyqtalyp jatyr.
Premer-Mınıstrdiń aıtýyn-sha, Qazaqstan COVID-19-ǵa baı-lanysty oryn alǵan ekonomıkalyq qıyndyqtardy eńsere aldy. Mysaly, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha ónerkásip ósimi 3,8%-dy, onyń ishinde óńdeý ónerkásibindegi ósim 5,5%-dy qurady.
– Shıkizattyq emes sektorlardaǵy joǵary ınvestısııalyq belsendilik ósimniń negizgi faktoryna aınaldy. Atalǵan sektordaǵy ınvestısııalar 9,5%-ǵa ósti. Qazaqstanǵa tikeleı sheteldik ınvestısııalar 2021 jyldyń 9 aıynda 50%-ǵa, ıaǵnı 18,8 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıdy, – dedi Á.Smaıylov.
Úkimet elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵynyń deńgeıin arttyrý maqsatynda júıeli jumys júrgizip keledi. ESG, jahandyq energetıkalyq jáne tehnologııalyq kóshý talaptarynyń kúsheıýi jaǵdaıynda elimizdiń ınvestısııalyq saıasatyn jaqsartýǵa baǵdarlanǵan, Qazaqstannyń ınvestısııalyq saıasatynyń jańa tujyrymdamasynyń jobasy ázirlendi. Jańashyldyqtar ekonomıkanyń basym sektorlaryndaǵy ınvestorlar úshin salyq rejimderin ońtaılandyrý jáne jeńildetý, sýbsıdııalar jáne basqa da yntalandyrý sharalaryn qamtıdy.
Á.Smaıylov túrik kompanııalaryn ınvestısııalyq baılanystardyń aýqymyn keńeıtýge, sondaı-aq jańa birlesken ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa belsendi qatysýǵa shaqyrdy.
– Metallýrgııa jáne taý-ken óndirisi salasy – ekonomıkamyzdyń basty sektory, oǵan ónerkásip pen ulttyq eksporttyń shamamen 20%-y tıesili. Sonymen qatar mashına jasaý ónimderiniń eksporty kóleminiń qarqyndy ósýi, ımport kóleminiń birtindep tómendeýi baıqalady, – dep atap ótti Á.Smaıylov.
Mınıstrler kabınetiniń basshysy túrik bıznesmenderiniń nazaryn Qazaqstannyń agroónerkásiptik kesheninde iske asyrylyp jatqan jobalarǵa aýdardy.
– Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy alqaptarynyń jalpy aýdany 200 mln gektardan asady jáne jaıylymdar aýmaǵy 180 mln gektarǵa jýyq. Qazaqstandy BUU-nyń Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymy álemdegi eń perspektıvaly 5 aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshilerdiń biri jáne taıaý jyldardaǵy jahandyq jáne óńirlik azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi mańyzdy qatysýshy retinde tanydy. Agrarlyq salada ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýdyń áleýeti óte zor, – dedi Premer-Mınıstr.
Sondaı-aq Qazaqstan energetıka salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa tájirıbesi mol túrik kompanııalarynyń qatysýyna múddeli ekenin de basa aıtty.
Túrkııa Respýblıkasynyń vıse-prezıdenti Fýat Oktaı eki el arasyndaǵy dostyq, baýyrlastyq baılanystar barlyq jaǵynan damyp kele jatqanyn jetkizdi.
– Túrkııa men Qazaqstan – bekem baılanystary bar baýyrlas eki halyq, sonymen qatar dinı jáne tildik qundylyqtarymyz da ortaq. Eki el arasyndaǵy dostyq baılanystar barlyq jaǵynan damyp keledi. Kásipkerlerimiz bekitken kelisimder ekonomıkalyq yntymaqtastyǵymyzdy odan ári nyǵaıtatynyna senimdimiz. Qańtar oqıǵalary kezinde de yntymaq-birligimizdiń irgesi sógilmeıtinin kórdik. Árdaıym bir-birimizge qoldaý kórsetip, ortaq jobalar jalǵasa beredi dep oılaımyz, – dedi Túrkııa Respýblıkasynyń vıse-prezıdenti.
Fýat Oktaı Túrkııa álemdegi úlken ekonomıkalardyń biri ekenin atap ótti.
– Pandemııa kezinde Túrkııa memlekettik salada, jeke salada da ekonomıkasyn ári qaraı jalǵastyra berdi. Bizdiń ekonomıkamyz 11%-ǵa damyp, sońǵy 10 jyldaǵy eń joǵary kórsetkishke jetti. Eksporttyq úlesimiz de jaqsy damyp keledi. Túrkııanyń eksporty sońǵy 21 jyl ishinde alǵashqy rekordtyq deńgeıge jetti. Kórsetkish aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 56 mlrd dollarǵa artyp, 225 mlrd dollardy qurady. Syrtqy saýdada da kórsetkishter 2021 jyly shamamen 500 mlrd dollarǵa jetti. Qazaqstannyń kórshiles eldermen salystyrǵanda myqty naryqtyq ortalyq atanatyn úlken áleýeti bar. Osy múmkindikti jaqsy paıdalaný kerek, – deıdi Fýat Oktaı.
Mártebeli meıman atap ótkendeı, Qazaqstanda túrik fırmalary daıyn kıimnen dári ındýstrııasyna deıin túrli jobalardy júzege asyryp keledi.
– Túrik merdigerleri Qazaqstanda 27 mlrd dollar deńgeıinde 508 jobada óz qoltańbasyn qaldyrǵan. Kaspıı teńizinde 750 mln dollarlyq joba bar, 650 mln dollarlyq EKSPO ǵımaratynyń jobasy, odan basqa «Aqtoǵaı mys» kesheni sekildi úlken jobarlarda merdigerlik jasady. Buǵan qosa 11 aıda aıaqtalǵan Túrkistan halyqaralyq áýejaıy bar. Bular da tolyqtaı túrik ınvestısııasy arqyly júzege asty. Qańtar oqıǵalarynan keıin de Qazaqstandaǵy túrik fırmalarynyń yntymaqtastyǵy senimdi túrde jalǵasyp jatyr. Bul rette ınvestorlar men ınvestısııalardy qorǵaýǵa Qasym-Jomart Toqaevtyń bergen kepildemeleri úlken mańyzǵa ıe. Sondyqtan Qazaqstanǵa túrik kásipkerleri atynan alǵysymdy bildirgim keledi, – dedi F.Oktaı.
Forým qorytyndysy boıynsha 10 kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Kelisimderdi iske asyrý aıasynda ınvestorlar Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynda kólik-logıstıkalyq ortalyqtar, Almaty qalasynda farmasevtıkalyq zaýyt, elordada medısınalyq buıymdar, betperdeler men respıratorlar shyǵaratyn kásiporyn, bolat ónimderi, metall bolat konstrýksııalaryn shyǵaratyn zaýyt, saýda oıyn-saýyq ortalyǵyn salýdy josparlap otyr. Atalǵan jobalarǵa salynatyn ınvestısııalardyń jalpy somasy shamamen 500 mln dollardy quraıdy.