Báseke bási – bilikti bilim

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda: «Orta bilim júıesinde jalpy bilim beretin mektepterdi Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi oqytý deńgeıine jetkizý kerek», degen bolatyn. Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyn oryndaý isinde jan-jaqty jumystar atqarylyp jatyr. Zaman talabyna saı jas urpaqqa tııanaqty bilim berip, tárbıe úıretý – bul álemdegi órkenıetti 30 eldiń qataryna enýge bekem bel baılaǵan Otanymyzdyń basty baǵyt-baǵdary ekeni anyq. Osyǵan oraı elimizdegi bilim salasyna qatysty ǵalymdar men ustazdardyń oı-baılamdaryn tómende gazet oqyrmandaryna usynyp otyrmyz.

ZAMAN TALABYNA SAI

Orta bilimniń mazmunyn jańartý qajet

Jahandanýǵa baılanysty álemde úlken ózgerister bolyp jatqany kópshilikke málim. Olardyń qataryna aqparattyq-kommýnıkatıvtik tehnologııalar men ǵalamtordy, qarqyndy damyǵan ǵylymdaǵy jetistikterdi, eńbek rynogyndaǵy úmitkerge qoıyla­tyn jańa talaptardy jatqyzýǵa bolady. Bul ózgerister adam ómirine, onyń kózqarasyna, is-áreketine, kez-kelgen ortaǵa beıimdelý qabiletine áser etedi. Aıtalyq, adamnyń kásibı is-áreketine ǵalamtor arqyly aqparat kóziniń keńeıýi jáne aqparattardyń jedel ózgerip otyrýynyń áseri kúnnen-kúnge kóbeımese azaımaıtyny haq. Qoǵamnyń jahandanýyna baılanysty osyndaı jedel ózgeristerdiń bilim salasyna tıgizer yqpaly kópshilikti kóp jaǵdaıda oılandyra bermeıdi. Demek, jańa zamannyń talaptary bilim sapasyn arttyrý qajettigin týyndatyp otyr. Elimizdiń árbir azamaty fýnksıonaldy saýatty, básekege qabiletti, bir ǵana emes, kem degende úsh tildi jetik meńgergen, synı turǵydan oılaıtyn, týyndaǵan máseleni sheshe biletin tulǵa bolý kerek ekendigi – búgingi tańdaǵy ózekti másele. «Segiz qyrly, bir syrly» tulǵany qalyptastyrýdyń negizi mektepte bolǵandyqtan, orta bilim berýdi jańartý keshendi túrde iske asýy qajet. Bilim salasynda kópke belgili mamandardyń biri Ken Robınson orta bilim mazmunyn jańartýdyń kem degende eki sebebi bar dep esepteıdi. Birinshisi – ekonomıkaǵa, ekinshisi – mádenıetimizge, ulttyq ereksheligimizge, dilimizge baılanysty deıdi. Iá, ár ata-ana óz balasynyń aman-esen erjetip, ómirden óz ornyn tapqanyn qalaıdy. Bizdiń aldymyzdaǵy oqýshy jahandaný zamanynda ómir súrip otyr. Bala eseıip, oqýyn aıaqtap, eńbekke aralasqanda ekonomıkanyń qandaı bolatynyn biz aldyn-ala bile almaımyz. Iаǵnı balanyń boıyna alǵan bilimin paıdalana alýdy, jańalyqty meńgerýdi, aqparatpen jumys isteı bilý daǵdylaryn jasynan sińirýimiz kerek. Ekinshiden, biz jahandanýǵa baılanysty ulttyq qundylyqtarymyzdy balanyń boıyna qarǵadaıynan qalyptastyryp, urpaqtan-urpaqqa jetkizýimiz kerek. Qazigi jaǵdaıda adamǵa bárin bilý jetkiliksiz. Ol belsendi, shyǵarma­shy­lyq turǵyda oılaıtyn jáne áre­ket jasaı alatyn, ózin ýaqyt talabyna saı jetildire alatyn, deniniń saý­ly­ǵyna jaýapkershilikpen qaraıtyn, ózi­niń zııatkerligin, adamgershiligin, qun­dy­lyqtaryn damyta alatyn bolýy kerek. Búgin bilim júıesiniń negizgi kemshin tustaryn tómendegideı jikteýge bolady. Birinshiden, bilim mazmunyna toqtalatyn bolsaq, daıyn jáne óńdelgen aqparatty muǵalim jınaqtap oqýshyǵa jetkizedi. Negizinen pánder boıynsha bilim, bilik jáne daǵdyny oqýshylardyń tek meńgerýi (bilý, túsiný, uqsas ne ishinara jańa jaǵdaıda paıdalaný) kózdeledi. Oqýshynyń alatyn bilimi kóbine daıyn aqparattyń tyńdaýshysy retinde reprodýktıvti deńgeıde bolady. Osyǵan baılanysty muǵalim oqýshylarǵa baǵdarlamaǵa saı beriletin shekteýli aqparat daıyndap, óńdelgen kúıinde beredi. Qarastyrylǵan taqyryp aıasynda ártúrli aqparat kózderinen jınaqtalǵan málimetti paıdalaný kózdelmeıdi. Ekinshiden, oqý úderisinde muǵalim men oqýshynyń arasynda sýbekt-obekt qarym-qatynasynyń basym bolýy. Dástúrli túrde qalyptasqan muǵalimniń avtorıtarlyq ustanymynyń nátıjesinde oqýshy asa kóp belsendilik tanyta bermeıdi. Muǵalim de belsen­dilikti quptaı qoımaıdy. Bul jaǵdaı­da muǵalim (oqýlyq sııaqty) oqý aqparatynyń kózi retinde qabyldanyp, sabaqtyń negizgi keıipkerine aınaldy. Úshinshiden, oqý úderisiniń nátıje­leri balanyń neni, qanshalyqty qabyl­da­ǵanyn baǵalaıdy. Munda bala qoı­ǵan suraqqa estigenin, oqýlyqta beril­gen materıaldy aıtyp beredi. Árıne bilimdi teorııalyq deńgeıde bilý – alǵyr oqýshy úshin jetistik. Al óz piki­rin aıta bilý, kez kelgen jaǵdaıda al­ǵan bilimin is júzinde, ómirde qol­daný, máseleni shyǵarmashylyqpen sheshý alǵyr oqýshy úshin de qıyndyq týǵyzady. Osyǵan baılanysty búgingi tańdaǵy oqý nátıjeleri jeke pánder boıynsha meńgergen bilim, bilik jáne daǵ­dylarǵa tikeleı baılanysty. Sondyq­­tan oqý nátıjesin baǵalaǵanda oqýshynyń ıgergen pándik bilim, bilik jáne daǵdylardyń sany esepke alynady. Osy tusta jeke pánder boıynsha ıgerildi dep sanalǵan bilim, bilik jáne daǵdylar qanshalyqty dárejede balanyń «menshigine» aınalǵandyǵy belgisiz. «Menshigine» aınalsa bala olardy nege kúndelikti ómirde paıdalanbaıdy? О́ıtkeni, bilimniń bala «menshigine aınalýy», balanyń jadynda qysqa merzimge saqtalatyn málimetterden góri (kópshiliginde derektik) ómir boıy ártúrli jaǵdaıda bilim, bilik jáne daǵdylardy qoldana alatyndyǵymen sıpattalady. Orta bilimdi jańartýǵa sebepker syrtqy faktorlarǵa toqtalatyn bolsaq, basty úsh máseleni ataǵan jón. Olar jeke bir eldiń emes, álemdik bilim berý keńistigindegi basym jańa bastamalardan, ozyq tájirıbeden jınaq­talǵan. Osylardyń eń bastysy retin­de bilim berý paradıgmasynyń «ómirlik bilim alýdyń» ornyna «ómir boıy bilim alý» tujyrymdamasyna aýy­sýy bilim, bilik jáne daǵdylar júıe­sine qoıylatyn talapty ózgertti. Sol sebepti, búgingi tańda «biletin adam» emes «tirshilik áreketine daıyn adam­nyń» qajettiligi basym bolyp tur. Bel­­sendi jáne shyǵarmashyl oılaıtyn, ózin­dik áreket jasaı alatyn, udaıy izd­e­netin, dara mamandyq aıasyndaǵy kásibı bilim men daǵdynyń búgingi kúni jetkiliksiz ekendigin jaqsy túsinip, bi­limin tolyqtyrýǵa, biliktilikti qaıta ar­t­tyrýǵa daıyn azamat tárbıeleýimiz kerek. Álemdik bilim berý keńistiginde jınaqtalǵan tájirıbeniń óte mańyzdy qyrynyń biri – bilimniń qundylyǵyn arttyrý arqyly bilim berý júıesiniń ár adam ómirindegi mańyzdylyǵyn, onyń taǵdyryna tıgizer yqpalyn kúsheıtý. Osymen ushtasyp jatqan úshinshi másele mektep túlekterine jańa talaptardyń qoıylýy. Pán salalary boıynsha al­ǵan bilimdi shyǵarmashylyqpen paıda­lanyp, bizdiń mektepti bitirgen túlek óziniń, otbasynyń jáne eliniń kórkeıýine úles qosa bilýi, onyń rýhanı-adamgershilik áleýetine tikeleı baılanysty. Mektep oqýshylarynda fýnksıonaldy saýattylyq pen básekege qabilettilikti qalyptastyrýda rýhanı-adamgershilik negizde iske asyrý óte mańyzdy. Joǵaryda atalǵan ishki jáne syrtqy faktorlardy eskere otyryp, orta bilim berý júıesin keshendi túrde jańartý kózdelip otyr. Naqtyraq aıtsaq, bilim berýdiń maqsaty, mazmuny, ádisteri, formalary, kútiletin nátıjesi zaman talabyna saı jańartylmaq. Bul jumystyń nátıjesinde bilim berýdi uıymdastyrýǵa qajetti qujattardyń jańa nusqasynyń jobasy daıyndaldy. Olar – «Memlekettik jalpyǵa mindetti bastaýysh bilim berý standarty», jeke pánderdiń oqý baǵdarlamalary, dástúrli qujattarmen qosa muǵalimderge buryn bolmaǵan jańa qujattar: jeke pánderdiń ár synypqa arnalǵan (uzaq merzimdi), ár taqyrypqa arnalǵan (orta merzimdi) oqý josparlary. Osy tusta «jańa qujattyń qajettiligi nede?» degen suraq týyndaıdy. Bilim berýdi keshendi jańartýdyń eń basty jańalyǵy – maqsattar júıesiniń qurylýy.Bilim berýdiń maqsatyn ádettegideı «jan-jaqty damyǵan tulǵany qalyptastyrý» degenge qaraǵanda, oqý úderisiniń barlyq qatysýshylary (oqýshy, muǵalim, ata-ana, qoǵam músheleri) birdeı túsinetindeı etip qurastyrý. Birinshiden, maqsattar oqýshynyń mektepke barǵannan túlek bolyp qanattanyp ketkenshe ár synypta (jeke pánder aıasynda), orta bilimniń ár deńgeıi boıynsha kútiletin nátıjelerdiń sıpatyn bildiredi. Sonda kútiletin nátıjeler túrinde jınaqtalǵan maqsattardyń kóp deńgeıli júıesi shyǵady. Mundaı jaǵdaıda oqý úderisinde muǵalim óz is-áreketin, oqýshy óz jetistikterin qadaǵalaýǵa jáne sonyń nátıjesinde bilim sapasyn úzdiksiz jetildirip otyrýǵa múmkindik týady. Bul jalpy bilim beretin mektepti basqarýdyń ınnovasııalyq jáne ashyq júıesi bolyp tabylmaq. Ekinshiden, oqylatyn ár pánniń mánin arttyrý úshin kútiletin nátıjeler túrinde berilgen maqsattyń astarynda balanyń adamgershilik áleýetine qosatyn úlesi kórinis tabady. Demek, pán aıasynda beriletin bilim, bilik jáne daǵdylardy qalyptastyrýdy kózdegen oqý maqsattaryn anyqtaǵanda qundylyqtar qajetine qaraı eskerildi. Orta bilim berý júıesinde qandaı qundylyqtar eskerildi? Mektep ómirine jańasha fılo­sofııa­lyq sıpat beretin, oqýshylarmen qatar muǵalimder, ata-analar úshin de ómirlik baǵdar bola alatyn «qurmetteý», «yn­ty­maqtastyq», «ashyqtyq», «Qazaq­standyq patrıotızm jáne azamattyq jaýapkershilik», «ómir boıy bilim alý» qundylyqtary alyndy. Árqaısysy kúrdeli kategorııalar bolsa da, quramy jaǵynan ózara kirigip, is júzinde úndestikte bolady. Jalpy adamzattyq qundylyqtar qaı ultqa bolsa da ortaq bolǵanymen olardyń quramdas bólikteriniń ózara kirigýi qarastyrylyp otyrǵan máselege, sheshiletin jaǵdaıatqa saı mazmundyq sıpaty óz elimizdiń múddesine ba­ǵyn­­dyrylady. Aıtalyq, barlyq qundylyqtardyń quramynda adaldyq, oı tazalyǵy, durys nıettilik, pıǵyldyń oń bolýy, ór minezdilik, sabyrlylyq sııaqty óz ultymyzǵa tán sıpattardyń bolatyndyǵy, solar arqyly bala boıynda adamgershilik qasıetterdiń árbir qyrlaryn tárbıe­leýde ár pánniń múmkindikterin paıdalanýǵa jol ashylyp otyr. Úshinshiden, naqtylanǵan qundylyq­tar negizinde mektepti bitirip shyqqan sáttegi kelesi nátıjeler bilimdi shyǵarmashylyqpen paıdalaný, synı turǵydan oılaý, zertteý jumystaryn oryndaý, aqparattyq-kommýnıkatıvtik tehnologııalardy (AKT) qoldaný, kommýnıkatıvtik qarym-qatynas tásil­derin, onyń ishinde tildik daǵdylardy paıdalaný, toppen jáne jeke jumys isteý bolyp anyqtaldy. Bul orta bilim berý nátıjesiniń kórsetkishi bolsa, oqýshylar úshin ómir boıy tirshiliginiń tiregi, kásibı sheberlikke jetýdegi quraly bolatyn keń aýqymdy daǵdylar. Osy daǵdylar negizinde zaman talabyna saı keletin mektep túlegine tómendegideı sıpattama berip otyrmyz. Ol durys sheshim qabyldaı alatyn, qoǵam ómirine jasampazdyqpen aralasatyn, ózgeristerge beıim, shyǵarmashylyq jáne synı turǵydan oılaıtyn, Otan aldynda óz mindetterin oryndaýǵa, Qazaqstannyń damýyna úles qosýǵa jaýapty, belsendi azamattyq pozısııany ustanatyn, mádenıetter men kózqarastarǵa, ózine jáne ózgelerge qurmetpen qaraıtyn jyly shyraıly, qamqorshy, ómir boıy bilim alýǵa daıyn azamat bolsa deımiz. Sonymen qatar, aqparattyq-kommýnıkatıvtik quraldardy qoldana otyryp, kez kelgen tildik ortada, ujymda jumys isteı alýǵa daıyn bolýy kerek ekenin de esten shyǵarmaý qajet. Kúlásh ShÁMShIDINOVA, «Nazarbaev zııatkerlik  mektepteri»  derbes bilim Berý uıymynyń basqarma tóraıymy, Maqpal JADRINA, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor. ____________________________  

JAŃA JOBA QOLDAÝǴA TURADY

Qazirgi tańda ata-analar balalarynyń jarqyn bolashaǵyn qamtamasyz etý maqsatynda álemdegi bolyp jatqan bilim berý salasyndaǵy jańalyqtardy jiti qadaǵalaıdy desem artyq aıtpaıtyn shyǵarmyn. Otbasymyzda eki balany tárbıelep kelemiz. Olardyń oı-órisiniń keńeıýi bastaýysh synyptan bastaý alatyny belgili. Sonymen qatar, Prezıdenttiń Joldaýynda aıtylǵan «fýnksıonaldy saýattylyqty» qalyptastyrý úshin dástúrli oqytý ádisteri, praktıkalyq is-áreketter, zertteý jáne tájirıbe jasaý arqyly bilim berý durys dep oılaımyn. О́ıtkeni, qazirgi zamanǵy balalar ózderiniń izdenimpazdyǵymen erekshelenedi. Bastaýysh synyp oqýshylary úshin bári qyzyq jáne olardy burynǵydaı daıyn materıaldardy berip, sol materıaldar aıasynda ustap otyrý múmkin emes sııaqty. Mektepte alǵan bilimderin úıge kelip, is júzinde jasap kórgisi kelip turady. Biraq árbir ata-ananyń balasymen birge otyrýǵa múmkindigi bola bermeıdi. Bul máseleniń sheshimi mektepte oqýshynyń ózindik tájirıbesi, praktıkalyq is-áreketi arqyly bilim alýyn jáne ony qoldana bilýin qamtamasyz etý. Osy turǵydan qarasam, memlekettik jalpyǵa mindetti bastaýysh bilim berý standartynyń jańa jobasynda kórsetilgen tyń bastamalar meniń kóńilimnen shyqty. 2015    jyly júzege asyrýǵa usynylyp otyr­ǵan bul standarttan jeke tulǵanyń qabiletterin, daǵdysyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵanyn baıqaýǵa bolady. Qujattaǵy jańalyqtarǵa toqtala ketsem, bilim berý barysynda basshylyqqa alynatyn qundylyqtar: qurmet, yntymaqtastyq, ashyqtyq, ómir boıy bilim alý, qazaqstandyq patrıotızm jáne azamattyq jaýapkershilik – munyń bári adam balasynyń boıynda ómir boıy qajet bolatyn jáne osy qundylyqtardy sanasyna sińirip ósken urpaq eli men jeriniń maqtanyshy bolatyny aıqyn. Bilim berý salasyndaǵy jaqsy ózgeris dep «Ǵylymǵa kirispe» atty jańa pándi aıtýǵa bola­dy. Sonymen qatar, «Aǵylshyn tili­niń» 1-synyptan júrgizilýi durys dep sanaımyn. Jańa baǵdarlama boıynsha balalar 1 synypqa 6 jastan baryp, 5 synypta bastaýysh­ty aıaqtaıdy eken. Biz bul arada eshnárseni joǵalt­paımyz. 7 jastaǵy bala orta býynǵa 10-11 jas­ta ótse, 6 jastan mektepke barǵan bala da 5-sy­nyptan soń bastaýysh býyndy 10-11 jasta bitire­di. Psıhologııalyq turǵydan jas erek­­­sheli­­gine qarasaq bastaýysh bilimniń 5 jyldyq bolýy asa úreı týǵyzbaıdy. Degenmen, 6 jastan mektep­ke kelgen balaǵa 1-synypta bilim berýdiń jańa ádisterin qoldanǵan durys bolar edi dep oılaımyn. Eń basty janyma jaqyn ári unaǵan tusy bas­taýysh mektepten shyqqan balalardyń boıynda synı turǵydan oılaý, bilimdi shyǵarmashylyqpen qoldaný, zertteý jumystaryn oryndaý, aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy qolda­nýdy qalyptastyrý bolyp tabylatyny. Erik О́TENOV, Astana qalasy №64 mektep-lıseı ata-anasy. ______________________________________

BASTY TULǴA – USTAZ

Bul ǵasyr – báseke ǵasyry. Erteńgi el bolashaǵy – jasóspirimderdiń naǵyz adam bolyp qalyptasýyna ıgilik jasaıtyn basty tulǵa – Ustaz. Ol – adamdardyń ómirge kózqarasyn, bir-birine degen syı-qurmet sezimin qalyptasty­ra­tyn, bilim men tárbıe berip, adamgershiliktiń nuryn tógetin jan. Mine, Ońtústik Qazaqstan memleket­tik pedagogıkalyq ınstıtýtynda ótken «Básekege qabiletti qoǵam tiregi – ustaz» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbe­lik konferensııada osy taqyryp keńinen talqylandy. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasymen birlese ótkizgen bul jıynǵa elge belgili bilim jáne ǵylym maıtalmandary qatysty. ______________________________________________ Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». «Baýyrjan Momyshuly «Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi, urpaqty ustaz tárbıeleıdi. Bolashaqtyń basshysyn da, danasyn da, ǵalymyn da, eńbekqor eginshisin de, kenshisin de ustaz ósiredi», degen. Olaı bolsa, ýaqyt belgilegen uly maqsatqa saı bolýymyz kerek. Biz erekshe ýaqytta ómir súrýdemiz. Biz búgingi kúnniń basty keıipkerimiz, qaharmanymyz. Nege? Sebebi, Ulttyq ıdeıa «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdamyz, dedi OQMPI rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ońalbaı Aıashev. Talǵamy tereń, tyń oılar aıtylǵan bul jıyn aıasynda Ulttyq Ǵylym akademııasymen, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen, OQO ákimdigi men «Nur Otan» partııasy OQO fılıalymen, oblystaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektepterimen, 9 jetekshi JOO-men ózara yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıyldy.   Álı BEKTAEV, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary: – Jaqynda oblysqa arnaıy qonaq bolyp kelgen belgili antropolog ǵalym Orazaq Smaǵulmen keńirek áńgimelesýdiń sáti tústi. Sonda ǵalym osydan 4 myń jyl buryn Qazaqstannyń osy aýmaǵyn mekendegen adamdardyń súıegin zerttep kóripti. Budan keıin arasy 4,5 myń shaqyrymdy quraıtyn elimizdiń shyǵysy men batysyn mekendegen adamdardyń súıegin zerttegen. Sonda búgingi qazaqtardyń qan quramynyń 30 paıyzy budan 4 myń jyl buryn ómir súrgen babalarymyzdyń morfologııalyq, fızıologııalyq erekshelikterine sáıkes keletini anyqtalypty. Jasyratyny joq, búginde bir ǵasyrdyń ishinde keıbir ulttar úlken ulystarmen aralasyp, joq bolyp ketip jatyr. Al qazaq halqy ejelden osy jerdiń, osy eldiń ıesi bolǵanyn, myńdaǵan jyldardan beri osy saıyn dalada ómir súrgenin, súıegi asyl, tórt aýmaǵy túbi bir el bolǵanyn osy zertteý dáleldep otyr. Iаǵnı arada san myńdaǵan jyldar jatsa da, halqymyz – óz qalpyn, rýhyn, tektiligin joımaǵan eken.   Murat JURYNOV, UǴA prezıdenti: – Qýatty el ıdeıasy, eń aldymen qazaqqa kerek. Alaıda, tek keýdeni ura bermeı, naqty tirlikke kóshýimiz qajet. Bolashaqqa qol sozǵan el aldymen ǵylymǵa kóńil bóledi. Búgingi ekonomıka salasyndaǵy kez kelgen qadamymyz ǵylymǵa súıenýi kerek. Ǵylymsyz, tehnologııanyń sońǵy jetistikterinsiz eshqandaı kásiporyn tabysqa jete almaıdy. Mine, eńbektený, izdený, jańalyq ashý arqyly maqsatymyzdy júzege asyra alamyz.   Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, professor: – Biz Qazaqstan degende eń aldymen tarıhı derekterdi jas urpaqtyń sanasyna sińirýdi oılastyrýymyz kerek. О́ıtkeni, búgingi táýelsiz memleketimiz ózdiginen ornaı salǵan joq. Tarıh – úlken taǵylym kózi. Mine, sondyqtan jalpy orta bilim beretin mektepter men joǵary oqý oryndarynyń baǵdarlamalaryna jańa pán engizýdiń sáti týyp otyr. Bul pánniń maqsaty – týǵan jerińniń, ósken elińniń tarıhyn bilý, onyń qalaı qalyptasqanyn oqytý. Tek qana birlikti nyǵaıtýshy ult retinde qazaq halqynyń órkendeý jáne damý tarıhy jaıly jastardyń mekteptegi bilimderin júıeleý ǵana emes, sonymen qatar, bolashaq mamandardyń ulttyq sana-sezimderin jáne jańa qazaqstandyq patrıotızmdi joǵary deńgeıde damytý boıynsha bilimderin odan ári keńeıtip tereńdetý, atap aıtsaq, kásibı deńgeıde ózin-ózi taný jáne kásibı turǵyda ózin-ózi baǵalaý dárejesine kóterý. ...Árıne, jastarymyzdyń boıyna Qazaqstan jalpyulttyq ıdeıasyn sińirý, ıaǵnı bolashaq mamandardyń ulttyq sanasyn qalyptastyrý bir sáttik is emes. Osyndaı aıtary kóp jıyndar osy múddeni júzege asyrýǵa septigin tıgizedi degen senimimiz mol. Ońtústik Qazaqstan oblysy.