О́leń ózińdi aldaý úshin emes, óz janyńdy jaldaý úshin kerek shyǵar. Bálkim, odan da zor ótkelderge jol ashý úshin? О́z janyńa úńilip, «júregińniń tereńine boılaǵannan» asqan ne hıkmet bolýy múmkin, biraq? Adam birte-birte ózin tanı bastaǵanda Qudaıǵa bir tabandap jaqyndaı túsedi desedi. Al adaldyq pen shyndyqtyń jolyn tutqandarǵa ómir qashanda jeńil soqpaǵany tarıhtan málim. Búginde solaı. Alaıda olardyń jazyǵy ne? Árkim ártúrli baıyptaýǵa tyrysqanymen, anyǵyn eshkim aıta almaıdy. Anyǵyna jetip aıtqan adamdy talap jep qoıýy da múmkin kópshilik.
Kórnekti qazaq aqyny Qýandyq Shańǵytbaevtyń «Qulyn» atty jyrynan týyp otyr áńgime. Sýreti de, syr-sıpaty da ózgeshe týyndy. Qalyń jylqynyń arasynan kózge ottaı basylar turpattylary bolady ǵoı, shoqtyqtysy. Anadaıdan, bir jaltańnyń astynan oıqastap, ár múshesi bılep shyǵa keletin arǵymaq tekti jyr ózi sóıleıdi:
О́rtteı qaýlap, narttaı laýlap qyr gúli,
Maı burqyrap turǵan kezde qyrmyzy,
Mármár tuıaq, merýert kekil, qan kúreń
Qulyn keldi dúnıege bir kúni.
Oınaı keldi, qýnaı keldi balasha,
Týlaı keldi tirshilikpen talasa.
Tóbelinen súıip alǵyń keletin,
Qolyńdy ıiskep, alaqanyń jalasa.
Kerilgende kelte jalyn silketin,
Quıyn ótse, quty qalmaı úrketin.
Ańqaý edi, emshek izdep taba almaı,
Enesiniń tósin túgel túrtetin.
Ańqaý edi, adal edi, aq edi,
Kúná-kúpir, pás-páleden pák edi.
Atqan tańnyń, batqan kúnniń parqyna
Túsinbeı, tek tańyrqaıtyn bala edi.
Maǵjannyń jaza almaı ketken jyrlaryn jazam dep kelgen Qýandyq aqyn osylaı jyrlaıdy. О́leńniń alǵashqy osy shýmaqtarynyń ózi ómirdiń, pispegen, jasań ómirdiń sýretin aınytpaı salyp tur. Budan asyryp jyrlap kór balalyqty?! Anyǵynda biz bárimiz osylaı kelmep pe edik ómirge? Bir-bir aıtóbel qulyn emes pe edik? О́mir bizden bastalý kerek edi ǵoı...
Bul jalǵanda jaý bar ǵoı
dep uqpaıtyn,
Kók talmaıtyn, kisineıtin,
uıyqtaıtyn.
Kún shýaqta elteń-selteń júgirip,
Jańbyr jaýsa, enesine yqtaıtyn.
Erteli-kesh enesi edi ermegi,
Ondaı jomart, meıirbandy kórmedi,
Oqta-tekte oqyranyp bir qoısa,
Barsha baqyt sol bolatyn jerdegi.
Taǵdyry ne?
Tańdaıynda tas tur ma?
Jem bop erteń keter múmkin
qasqyrǵa.
Jal-quıryǵy oqalanyp, oıqastap,
Júrer álde bir Tahaýı astynda.
Bul shýmaqtar avtordyń oıy. Qulyn áli qamsyz. Oı kirmegen. Enesinen basqany bilmeıtin beıkúná. Tótennen kelgen qaýip-qaterden enesi qutqarady degen senim bitken biraq boıyna. Anasynyń ýyzyna aýzy tıgen adamzat balasynyń boıyna da áýeli senim bitetin kórinedi. Maǵjannyń «áıel – táńiri» deıtini bar. Iаǵnı qulyn enesiniń ash qaldyrmasyn biledi. Enesiniń baýyryna kirip jańbyrdan panalap, jelden yqtaıdy. Tabıǵattan bólek enesiniń mahabbaty men meıirimine malshynyp ósedi. Senim degenniń ózi jaratylys boıyna jylylyq pen meıirimnen bitetin qubylys pa dep oılap qalasyz osydan keıin. Eń qıyny es kirgende emes, oı kirgen kún shyǵar dep oılaýǵa bolatyn shyǵar.
Biraq áli bilmeıdi ǵoı túgińdi,
Qyzyq kerek oǵan myna búgingi:
Simirdi de bir tostaǵan qymyzyn,
Qyzyp alyp, sábı taǵy júgirdi.
Shamyrqanyp tal boıynda at qany,
Shapqylady, baıyz-baıan tappady...
Osy kezde kókek aıdyń aspanyn
Kók-ala bas kóbik bulttar qaptady.
Kókti lezde qola quıyp torlady,
Ketti burqap buıra bulttyń ormany.
Bulan-talan bir bulaǵaı bastaldy,
Aqyrǵandaı myń arystan tordaǵy.
Ári qaraı esh pikirsiz óleńdi tutas berýge bolar edi. Biraq toqtaýǵa týra keledi. Tabıǵattyń ózin torǵa qamap aqyrtyp qoıǵan óleń toqtatady eriksiz. Aspannyń daýsyn estirtken buıra jaldy bulttardy torǵa qamap, arystansha aqyrtý... Aqyn súıegindegi irilik shyǵar.
Aǵyl-tegil ketti ot pen dúr ushyp,
Qulyn qaldy lezde ǵana búrisip.
Bir ýys bop enesiniń yǵynda,
Dir-dir etip, záre-quty tur ushyp.
Kenet aspan shart synǵandaı
gúrs etti,
Tap aldynan tarǵyl tútin
burq etti.
Selk etti de, tura qashty qulynshaq,
Sorly bıe sol ornynda sylq etti.
О́ldi ene, ketti sábı serigi!
О́tti jańbyr, tyndy dúleı sel úni.
Jazyǵy joq, jany taza jetimniń
О́mirine óksik kirdi so kúni...
О́mir oǵan túgel darqan, tegin-di,
Sengish edi, kórmep edi ólimdi.
Júgirip kep enesine perishte,
Sora berdi dertip jatqan jelindi.
Áı, Qýandyq, bul da saǵan bir aqyl,
Bar qyzyqqa báıek bolmaı,
tura tur,
Qarashy áne: aspanda – nur,
jerde – gúl,
Bolmaǵandaı túkte sumdyq surapyl.
Barlyǵy (senimi, qorǵany, panasy, janashyry) osy kúni kúırep túsken qulyn jalǵyz qaldy. Bir-aq kúnde óksikpen qatar oı kirip, eseıip ketken shyǵar. Aıtpaqshy, enesi ólgen soń jalǵyz emes, Qudaımen qaldy degen durysyraq bolar, bálkim...