Ulttyq valıýtanyń myǵym bolýyna jańa múmkindik

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – Qazaq elin álemniń damyǵan elderimen tyǵyz baılanystyryp qana qoımaı, sol azýly eldermen teń dárejede básekelesý múmkindigine shyǵaratyn saıası hám ekonomıkalyq alań. Árıne, mundaı dańǵaıyr aıdynǵa elimiz kezdeısoq shyǵaıyn dep otyrǵan joq. Saıasat pen ekonomıkalyq boljamdardy, túrli deńgeıdegi saraptamalardy sapyryp, qamyrdan qyl sýyrǵandaı saýatty túrde júzege asyrylǵan naqty áreketterdiń basy-qasynda júrgen sarashy mamandardyń keńesýleri men oılasýlarynyń nátıjesinde jasalǵan qadam, baǵyt ustanǵan baılam. Ekonomıkalyq ıntegrasııadan ne kútýge bolady degen saýal tóńireginde biz Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Serik AHANOVTY sózge tartqan edik. – Serik Ahmetjanuly, ekonomı­­­­ka­lyq ıntegrasııa jaǵdaıynda bizdiń ulttyq valıýtamyz – teńgeniń áreket etý qabileti, baǵamy, jalpy qolda­nystaǵy qatynasy qandaı dárejede bolady? – Teńge bizdiń tek ulttyq valıýtamyz ǵana emes, ol bizdiń táýelsizdigimizdiń negizgi altyn dińgegi. Teńgeniń ózge valıýtalarmen derbes qatynasy jáne Ulttyq banktiń qarjy keńistigindegi utymdy qadamdary egemen elimizdiń kórkeıip, ekonomıkalyq órleý jetistigine qol jetkizýge, sondaı-aq, Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyq pen jahandyq ekonomıka aıdynynda ilgeri basýyna zor yqpal eteri anyq. Búgingi tańda teńge elimizdiń búkil ekonomıkalyq salalary men kúlli qarjylyq aınalymyn turaqty rettep otyr. Bul degenińiz, ózimizdiń qarjylyq derbes saıasatymyzdyń nyq ekenin, ekonomıkalyq serpilis jasaýǵa, barlyq maqsattarymyzdy júzege asyrýǵa dańǵyl jol ashylǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Integrasııalyq kózqarastan alyp qarasaq, bizdiń qarjylyq qury­lym­darymyz TMD aýmaǵyndaǵy ózge de memlekettermen salystyrǵanda álemdik ıntegrasııalyq qatynasqa meılinshe kirige áreket etip jatqanyn baıqaýǵa bolady. Birinshiden, Qazaqstannyń qarjylyq qurylymdary 15 jyldan asa ýaqyt halyqaralyq talaptarǵa saı jumys istep keledi. Onyń syrtynda bizde álemdik qarjy uıymdary men naryǵyna tolyqqandy saraptama bere alatyn jáne durys usynystar qoıa biletin bazıstik komıtetimiz bar. Bul komıtet halyqaralyq talaptardy túzedi. Sol sebepti biz mundaı básekege qabiletti qarjylyq uıymdar qalyptastyra alatyn jáne ilgeri súıreıtin komıtetke júginýimiz kerek. Osynyń bári elimizdiń álemdik qarjy uıymyna ıntegrasııalanǵanymyzdy dáleldep qana qoımaıdy, tereńirek bekemdeı túsedi. Iаǵnı bul bizdiń sonaý 15 jyldan beri álemdik qarjy ıns­tıtýt­ta­rymen kúrdeli básekelestik baılanys­ta ekenimizdi naqtylap, elimizdiń ınte­grasııalyq qadamdaryna jańasha ekpin qosary anyq. Osy sózimizge aıǵaq retin­de azdaǵan mysal keltire otyryp, Qazaq­standaǵy 38 banktiń 17-sine shet­eldik kapıtaldyń aralasatynyn, sonyń ishinde 17 banktiń 14-i álemdik iri bank­terdiń en­shiles bóligi ekendigin aıtsaq ta bolady. – Halyqaralyq qarym-qatynas, onyń ishinde saıası jáne ekonomıkalyq baılanystar qozǵala qalsa kóp rette táýelsiz sarapshylardyń aýzymen talaı kúmán týdyrarlyq pikirler aıtylyp jatady. Integrasııa máselesinde de solaı... – Bir iske qadam jasamas buryn, kúnilgeri qaýip oılap, kez kelgen jospardy joqqa shyǵara salǵysy kelip turatyn da áreketter barshylyq. Moıyndaý kerek, ıntegrasııa máselesinde de sondaı bura tartýshy kózqaras pen birjaqty pikirdi qozǵaıtyn úrdis baıqalýda. Máselen, keleshekte bizdiń ulttyq valıýtamyz ben Keden odaǵy músheligine qatysýshy elderdiń qatynasyn retteýshi bankter Eýroodaqtyń yqpalynda qalyp, qazirgideı derbestiginen aıyrylýy múmkin degen de paıymdar aıtylyp jatyr. Mundaı máseleni 2025 jylǵa deıin shegere turý kerek der edim. Shırek ǵasyr sheńberinde mádenı, ekonomıkalyq qatynastardy jandandyryp kele jatqan Eýroodaq aımaǵynda búkil Eýropalyq bankterdiń qyzmetine yqpal etetin kúni búginge deıin qarjylaı ekonomıkalyq retteýshi kúshke ıe bolǵan birde-bir bank joq. Sondyqtan da máseleniń mánisine tereńirek kóz júgirtpeı turyp, negizsiz baılam jasaýǵa asyqpaǵan abzal. Bizdiń teńge – ekonomıkalyq damý men qarjy aınalymyn tolyqtaı qamtamasyz etýge qabileti zor qundy da turaqty valıýta. Endi bizdiń aldymyzda turǵan bir ǵana baǵyt bar, ol – ózimizdiń ıntegrasııalyq aýmaǵymyzdy keńeıtý jolynda jáne birtutas Eýra­zııalyq eko­nomıkalyq keńistikte otandyq bank­terimizdiń, saqtandyrý kompanııa­lary men ınvestısııalyq qorlarymyz­dy jáne basqa da qarjylyq qurylym­dary­myzdyń básekege qabilettiligin arttyryp, damý qabiletin shyńdaı túsýimiz qajet. Qazirgi tańda Eýrazııalyq ekonomıka­­lyq odaq boıynsha 17 kelisimniń úsheýine qol qoıyldy. Olar – makroe­ko­nomıkalyq, qarjylyq saıasat jáne qarjy naryǵyn damytý máselelerin qamtıtyn kelisimsharttar. Alaıda, bizdiń Úkimet úshin mańyzdysy – otandyq qarjy uıymdaryn básekeli ortada qalaı saqtap qalý jáne damytý kerek degen másele. Sonymen qatar, halyqtyń qarjylyq mádenıeti men qarjyny ıgerý jáne durys paıdalana bilý mádenıetin arttyrý sharasy da bar. Bul rette áýeli menedjment salasynyń myqty mamandaryn daıarlaý isi mańyzdy. Bul bizdiń otandyq joǵary oqý oryndarymyz erekshe nazarda ustaýy tıis tapsyrma dep esepteımin. – Ekonomıkalyq ıntegrasııa keleshekte óziniń júzege asý deńgeıinen soń taǵy bir beleske aıaq artary anyq. Sol kirigý, qalyptasý, damý kezeńderinde bizdiń otandyq qarjy uıymdary qan­daı talaptarǵa saı bolyp, nendeı amal­­­­darǵa júginedi dep josparlaı alasyz? – Qarjylyq ıntegrasııa damýynda eń birinshi, bizdiń bankter, saqtandyrý jáne brokerlik kompanııalarymyz sekildi qarjylyq uıymdarymyzdyń básekege qabilettilik deńgeıi synǵa túsedi. Olardyń básekege qabilettilik deńgeıi salymdardyń aýqymyna, kapıtalyna, menedjmenttiń sapasy men táýekelderdi júzege asyrý sharalarynyń durys júıelenýine baılanysty artyp otyrady. Qazir elimizdiń Úkimeti men Ulttyq banki otandyq qarjy uıym­darynyń ıntegrasııa jaǵdaıynda tolyqqandy nesıeleý, saqtandyrý jáne qor rynogyn qalyptastyrý jolynda kóptegen ıgi isterdi atqaryp otyr. Bizder, qarjygerler elimizdiń qarjy sektorynyń damý tujyrymdamasyn talqylaý isine atsalysýdamyz. Tujy­rym­­­damada qarjylyq uıymdardyń negizgi damý baǵyttary men básekege qabilet­tilik deńgeıiniń ósý satysy naqty kórinis tabatyn bolady. О́ıtkeni, bul – bizdiń bolashaǵymyz. Aıta ketý kerek, bul Tujyrymdama Elbasymyz Nur­sultan Nazarbaevtyń arnaıy tapsyrmasymen el tarıhynda tuńǵysh ret ári 2030 jylǵa deıingi strategııalyq qujat retinde jasaqtalyp otyr. Sol sebepti de bul qujatta bankter, saqtand­y­rý kom­panııalary, qor bırjalary men táýe­­kel-menedjment salasynyń damýy sekildi Qazaqstannyń ortaq ekonomı­ka­lyq keńistikte erkin áreket etýine jáne básekege qabiletti túrde bıikter­den kóri­nýine jol ashatyn barlyq ekono­mı­ka­lyq mańyzdy taqyryptar qamtylyp otyr. Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jónindegi tamasha ıdeıasy óziniń ómirsheńdigin dáleldep otyr. Bul ıdeıa tájirıbe júzinde de Keden odaǵy, Birtutas ekonomıkalyq keńistik jáne Eýroazııalyq ekonomıkalyq odaq sekildi naqty sharalarmen ǵalamı qatynasta da barshanyń nazarynda. Bul bizdiń memleketimizdiń pragmatıkalyq jáne ekonomıkalyq qyzyǵýshylyǵymyz ben múddemizdi aıqyndaıdy. Bul qar­jy­lyq naryǵymyzdy damytý maqsatyndaǵy taza ekonomıkalyq ıdeıamyz. Áńgimelesken Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.