Qarýly Kúshterde kóptiń kózine túsip, bylaıǵy jurttyń nazaryna ilige bermeıtin qyzmet túri bar. Alaıda áskerı qyzmetshilerdiń jaı-kúıin onsyz elestetý múmkin emes. Qarýly Kúshterdi zattaı múlikpen qamtamasyz etý júıesi, azyq-túlik qyzmetin damytýmen aınalysatyn bul baǵyt – Tyl dep atalady.
Elimizdiń Qarýly Kúshteriniń 30 jyldyq merekesi qarsańynda biz osy qyzmettiń kópke kórine bermeıtin keı qyryn ashyp kórsetýdi nıet etken edik. Qurylǵan kúninen bastap qasterli Táýelsizdigimiz ben el kúzetinde turǵan Tyl qyzmetiniń de arqalaǵan júgi aýyr, jaýapkershiligi salmaqty. Bul qyzmettiń ózine tán ereksheligi men qyr-syry jaıly málimet bergen Qorǵanys mınıstriniń orynbasary, general-maıor Muhamedjan Talasov Tyl qyzmetiniń tyńǵylyqty jumysty qajet etetinin alǵa tartty.
Máselen, general-maıor áskerdiń kelbetin kelistirip, oń bedelin qalyptastyrýda áskerı kıim úlgisiniń mańyzy erekshe ekenin aıtady. «Áskerı kıim úlgisi Otan qorǵaýshynyń oń kelbetin qalyptastyrýda erekshe róli bar. Birinshiden, ol qoǵamda belgili bir minez-qulyq úlgisin qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Biraz áriptesterimniń bala kúngi armany áskerı qyzmet etý bolǵanyn jáne bul armany úıine áskerı formada kelgen adamdy alǵash kórgennen keıin paıda bolǵanyn jaqsy bilemin. Ekinshiden, etıkalyq-estetıkalyq turǵydan da áskerı kıim úlgisiniń qyzmettik máni erekshe. Kıim is-qımylǵa yńǵaıly jáne klımattyq jaǵdaılar eskerilip, maýsymǵa sáıkes bolýy kerek», deıdi ol.
Ras, áskerı kıimniń memlekettiń ımıdjin qalyptastyrýdaǵy orny orasan ekeni daýsyz. Máselen, jyl saıyn qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler halyqaralyq oqý-jattyǵýlarǵa, Armııa halyqaralyq oıyndaryna, BUU kúshteri quramyndaǵy bitimgershilik mıssııalarǵa qatysady. Munda da sheteldik áriptesterdiń nazaryn aýdaratyn birinshi nárse – kıim-keshek pen oǵan tigiletin kerek-jaraqtar. Áskerı kıim úlgisi arqyly eldiń tarıhı erekshelikteri men halyqtyń ulttyq dástúrleri jetkiziledi.
Qazirgi áskerı kıim úlgileri birden paıda bolmaǵany da túsinikti. Jalpy, áskerı kıim tigý kezinde eskerilýge tıis birneshe mańyzdy faktor bar. M.Talasov alǵashqy jyldary ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa baılanysty Qarýly Kúshterdi kıim-keshekpen qamtamasyz etý múmkindigi shekteýli bolǵanyn jasyrmady. Sondyqtan aldymen Keńes dáýirinen bastap qoımalarda qalǵan kıimderdi paıdalanýǵa týra kelgen.
«Budan ózge, biz zattaı múlikpen qamtamasyz etýdiń otandyq júıesin qurýdy qolǵa aldyq. Kıimge, aıaq kıimge jáne oǵan qajetti zattarǵa qoıylatyn talaptar ázirlendi. Bul rette klımattyq jaǵdaılar men halyqtyń antropometrııalyq kórsetkishteri, sondaı-aq shetelderdiń ozyq tájirıbesi eskerildi. Áskerı qyzmetshilerge arnalǵan nysandy jasaý kezinde Uly dala nyshandary, qazaq batyrlarynyń áskerı óner dástúrlerine qatysty elementterdiń paıdalanylǵany da mańyzdy», deıdi general-maıor.
Qarýly Kúshterdiń ótkenine kóz tastasaq, 30 jyl ishinde áskerdegi kıim úlgisiniń úsh ret aýysqanyn ańǵarýǵa bolady. Máselen, 1999 jyly teńiz áskeriniń saltanatty kıimi de, kúndelikti kıimi de qara tústi bolǵan. 2010 jyly Qarýly Kúshterdiń Tyl basqarmasy otandyq dızaıner Quralaı Nurqadilovanyń avtorlyq úıimen birlesip, tek sapaly emes, sonymen qatar estetıkalyq sıpatymen erekshelenetin kıim-keshek úlgilerin ázirleıdi. Qazirgi tańda qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler osy formany kıip júr.
Kúndelikti kıim úlgilerine keler bolsaq, Qurlyq áskerleriniń áskerı qyzmetshileri dalanyń jýsany tústes, Áýe qorǵanysy kúshteri – qoshqyl kók nysandy, Áskerı-teńiz kúshteriniń kúndelikti kıimi – qara, saltanatty kıim úlgisi – aq.
Generaldyń aıtýynsha, bas kıim úlgilerinde tóbesi bıik qalpaq azaıǵan. Metall fýrnıtýra aýystyryldy. Pogondarda oıý-órnek qoldanyldy, al joǵary ofıserler quramynda mereıin, dańqyn arttyratyn belgilermen órnektelip úılesim tapqan.
Áskerı qyzmetshi áıelderdiń saltanatty kıim úlgisi de tamasha tigilgen. Kók tústi kostıým men aq etik, basqa pılotkanyń ornyna – shlıapa.
Osyǵan oraı biz Qorǵanys mınıstriniń orynbasarynan áskerı qyzmetshilerge arnalǵan kıimdi tigýmen jáne kıim-keshek daıyndaýmen kimderdiń aınalysatyny jóninde surap bilgen edik. General Qorǵanys mınıstrliginde memlekettik qorǵanys tapsyrysyn oryndaýshylarmen tikeleı shart jasalmaǵanyn alǵa tartty. О́ıtkeni oryndaýshyny tańdaý men zattaı múlikti jetkizýge shart jasasý Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine júktelgen. Bul «Qorǵanys ónerkásibi jáne memlekettik qorǵanys tapsyrysy týraly» zańmen naqtylanǵan.
«Jeńil ónerkásip kásiporyndary ónim ázirleýde joǵary deńgeıli otandyq shıkizattyń aıtarlyqtaı artyqshylyqtary bar. Bul faktor otandyq óndirýshilerdiń tizimin qalyptastyrý kezinde eskeriledi. Sondyqtan otandyq kásiporyndar qazaqstandyq shıkizatty qamtý paıyzyn arttyrýǵa umtylýda.
Kıim-keshektiń sapasy yńǵaıly jáne jyly t.b. talaptarǵa saı kelýi kerek. Is júzinde bul árdaıym bola bermeıdi. Keıde bul kıimderdiń tez tozatyn, materıaly nashar bolyp keledi», degen general sapa men baǵa arasynda tepe-teńdik týraly oıyn da búkpesiz jetkizdi. «Baǵa men sapa arasyndaǵy másele kún tártibinen túspeıdi. Tómen baǵa boıynsha qorǵanys tapsyrysyn oryndaýshynyń belgili bir kemshilikteri bolady. Bul turǵyda Qorǵanys mınıstrligi ázirlegen belgili bir ulttyq standarttar bir ekenin aıtyp ótkim keledi. Máselen, 2017 jyly zattaı múlikke 47 jańa ulttyq standart, 2018 jyly 23 standart, 2019 jyly taǵy 28 standart ázirlendi. Kıim-keshek qyzmetiniń mamandary olardyń saqtalýyn qatań qadaǵalaıdy, sondaı-aq tájirıbede úlgilerdi synaýǵa qatysady», deıdi M.Talasov.
Tyl qyzmetiniń basty baǵyttarynyń biri – jaýyngerlerdi sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etý. О́ıtkeni jaýyngerdiń kóńil kúıi, áskerı qyzmetshiniń densaýlyǵy kóbine olardyń durys tamaqtanýyna baılanysty dese bolady. Qarýly kúshterde azyq-túlik qyzmetiniń qalyptasýyndaǵy mańyzdy sátterdi atap ótken general-maıor el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń áskerı qyzmetshileri Keńes armııasynyń normalarymen tamaqtanǵanyn aıtady.
«30 jyl ishinde azyq-túlik rasıonynyń normalary tórt ret ózgerdi. 2011 jyly biz bul jumysqa ǵalymdardy tarta bastadyq. Osy maqsatta Qarýly kúshterdiń Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý bas basqarmasy «Qazaq taǵamtaný akademııasy» JShS-men azyq-túlik úlesteriniń normalaryn ázirleýge qatysty shart jasasty. Mamandar shynyǵýǵa ketetin júktemelerdiń, oryndalatyn tapsyrmalardyń erekshelikteri men ásker túrlerin eskere otyryp, jeke tamaqtaný rasıondaryn (JTR) ázirledi», deıdi ol.
Ǵylymı mekemeniń usynysyna sáıkes azyq-túlik pen sýsyndardyń 85 ataýy boıynsha azyq-túlik rasıony men jeke tamaqtaný rasıonynyń quny eseptelgen. Mınıstrlik ókiliniń málimdeýinshe, qoldanystaǵy úles normalary aǵzanyń qorǵanysh kúshterin arttyrýǵa jáne áskerı qyzmetshilerdiń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa oń áser etedi.
Al «Áskerı qyzmetshiniń rasıony qanshalyqty ózgerdi, ol aǵzanyń qajettiligin óteı ala ma?» degen suraqqa jaýap berý kezinde M.Talasov bul qyzmet túrinde rasıonnyń mańyzdy ekenine toqtaldy. «Buryn qurǵaq rasıonda tek bes taǵam túri, máselen, pechene, et jáne et-ósimdik konservileri, qant pen shaı paıdalanylsa, 2017 jyly bekitilgen tamaqtaný rasıonynyń kalorııa mólsheri men assortımenti sol kezdegi qurǵaq rasıonnan edáýir asyp túsedi. Mysaly, jalpyáskerı taǵamǵa jartylaı ystalǵan shujyq, irimshik, bal, banan jáne apelsın qosyldy. Rasıonnyń árbir normasy «Qazaq taǵamtaný akademııasy QB» JShS-men ǵylymı turǵydan qarastyryldy. Jalpyáskerlerden bólek, desantshylar, matrostar, ushqyshtar jáne basqa da áskerler úshin tamaqtaný normalary jasaldy. Jeke taǵam rasıonynyń paketterinde jetiden onǵa deıin taǵam túrleri bar.
Degenmen biz bir orynda turyp qalmaımyz. Qazaqstandyq áskerı qyzmetshilerdiń bitimgershilik kúshter quramynda álemniń shıelenisken núktelerindegi tájirıbege qatysýy estetıkalyq aspektiler turǵysynan da azyq-túlik úlesin jetildirý qajettigin kórsetti. Biz endi osy baǵytta jumys isteıtin bolamyz», dedi general.