Elimizdegi búkilhalyqtyq referendýmnyń ótýine sanaýly kúnder qaldy. Referendým – kerekti is-shara, halyqtyń únine qulaq asyp, pikirin eskerý máselesi. Halyqaralyq tájirıbede bar is-shara. Konstıtýsııalyq ózgerister engizý úshin referendým qajet.
О́zgerister kim úshin, ne úshin kerek? Eń aldymen jańa qoǵam jastarǵa kerek, sebebi bolashaq solardiki. Endi memleket kúrdeli máselelerdi bılikpen aqyldasa, keńese otyryp, aldymen halyqtyń ózi belsendilik tanytyp, durys sheshýge atsalysýlary tıis.
Endi myna máselege keleıik. Jańǵyrǵan Konstıtýsııada qandaı ózgerister bolady? Saıası reforma nesimen qundy? Bul ózgeristerdi halyq bile me? Baıqaýymyzsha, halyqtyń birazy Ata Zań baptarynda qandaı erekshelikterdiń bar ekenin bile bermeıdi. Endigi jerde soǵan nazar aýdaryp, jańadan qandaı baptardyń qosylǵanyna kóńil bólý kerek.
Aıtalyq, adam quqyqtaryna qatysty ózgerister tártibi bar. Sondaı-aq ótpeli kezeńniń tártibi men joldary sekildi baptar qosyldy. Burynǵy Konstıtýsııada 97 bap bolǵany belgili. Al jańa Ata Zańda ol 99 bap bolady. Sonymen qatar ózgerister engizilgen Konstıtýsııada jer jəne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúnıesi, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili ekeni aıtylǵan.
Endigi jerde Prezıdent bul laýazymǵa belgilengen merzim boıynsha eki ret qana saılana alady. Bıligi sheksiz sýperprezıdent degen bolmaıdy. Jańarǵan Konstıtýsııanyń baptaryna sáıkes budan bylaı Memleket basshysynyń kelisimimen kez kelgen laýazymdy qyzmetke taǵaıyndaýǵa kem degende eki adam usynylady. Halyq aldyna kelgen laýazym ıesi óziniń jobasyn, baǵyt-baǵdaryn usynyp, eger kóptiń kóńilinen shyqsa ǵana saılanady. Osylaısha halyq ózi tańdaý jasaıdy. Bolashaqta depýtat, ákim, basqa da laýazym ıeleriniń jumysy nashar bolyp, berekesizdikke boı aldyrsa, halyq ony keri qaıtaryp alýǵa múmkindigi bar.
Elimizdegi jańa betburys, ádiletti Qazaqstan qurý baǵytyna erekshe nazar aýdaryp, Qazaqstan Prezıdentiniń reformasyn qoldap, saıasatyna qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórshiles elder bar. Saıası reformany qoldap, referendýmǵa daýys berýge kelgen árbir adam osyny bilýi tıis. Sondyqtan, árqaısymyz daıyndyqpen kelip, jarqyn bolashaqty qalyptastyrýǵa belsendi bolaıyq.
Saıasat BEIISBAI,
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bólim jetekshisi