«Júrektegi jazýlar» oqyrmanǵa jol tartty

Alqaly jıyndy júrgizgen «Ege­men Qazaqstan» respýblıkalyq ga­zeti» JShS Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli jazýshynyń atalǵan basylymda aıshyqty izi qalǵanyn atap ótti.

«Jumagúl apaı, eń aldymen, sóziniń shuraıymen qazaq ádebıetiniń qorjynyna ózindik úlesin qosqan jazýshy. О́r minezdi, bekzat bolmys­ty jýrnalıstiń qarymdy qalam­gerge aınalýy jazýdaǵy orasan eńbe­giniń nátıjesi, árıne. Budan bólek uzaq jyldar boıy gazetimizde bas redaktordyń orynbasary bolyp qyzmet istedi. Taǵdyrdyń talaı synaǵynan synbaı ótip, taǵy bir jańa kitabymen búgin aramyzǵa – ózi eńbek etken qarashańyraǵyna kelip otyr. Ju­ma­gúl apaıdyń eńbek joly búgin­­de qalam ustap júrgen barsha jýr­nalıs­terge úlgi bolary anyq», dedi D.Qydyráli.

Sondaı-aq Májilis depýtaty,  belgili qalamger, Memlekettik syı­lyqtyń laýreaty Saýytbek Abdrahmanov avtordyń ádebı ortasyna toqtalyp, ótken jyl­­­­dardaǵy estelikterimen bólisti. «Jal­py, baǵa degen sol baǵany bergen adamnyń baǵasyna, salmaǵyna baı­lanysty. Bireýdiń «jaman emes» degeni, bi­reý­diń «jaqsy» degeninen artyq bolýy múm­kin. Iаǵnı adamyna baılanysty. Osy turǵydan qara­ǵanda, qazaqtyń nebir jaqsy men jaısańy osy Ju­magúl Soltıevany jaqsy kórdi. Qa­laǵań (Qaltaı Muhametjanov) jaq­sy kórýshi edi, anaý-mynaýǵa kóńili tolmaıtyn Asqar Súleımenov jaqsy kórý­shi edi. Zeınolla Serikqalıev, Fa­rızalar da jaqyn tutatyn. О́t­kende Saǵat Áshimbaevtyń 75 jyl­dyq jıynynda sóz sóılegende eske túsip otyr. Sonda eń alǵash Jumagúl Sol­tıevanyń 1970 jyly jazda abıtýrıent kezde kórippin. Oralhan, Saǵat, Kádirbek, Jumagúl, Jaqaý, Ánes bári bir ból­mede otyrady. Sodan beri elý eki jyl ótipti. Onyń ishinde kóp jyl birge qyzmet ettik. Jumagúldiń redaksııalaý ón­eri, ıaǵnı hat qorytýy erekshe. Ma­terıalǵa janyn salyp, shımaı-shat­paqty qyp-qyzyl qylyp óńdep, jóndeý degen de úlken eńbek. Qazir ózi hatty qorytý, avtordyń oıyn damytý, jetildirý, óz oıyńdy avtorǵa quıý degen qalyp barady», dedi ol.

Avtordyń zamandasy, jýrnalıst Saırash Ábisheva onyń ómirdegi bolmysy men jazýdaǵy minezi bir ekendigin aıtty.

Al memleket jáne qoǵam qaırat­keri Orazkúl Asanǵazy ult rýha­nııaty jolyndaǵy ıgi isterde jýr­nalıstıkanyń mańyzy erekshe eke­nin atap ótip: «Kez kelgen ju­mys­ty isteýde, ultty jumyl­dyrýda jýr­nalısterdiń róli úlken. Elge tanylýda, oıymyzdyń júzege asýyna úles qosqan ujym osy el gazeti – «Egemen Qazaqstan». Ásirese, Jumagúldiń jýrnalıstik qalamynyń eńbegi zor. Myna kitaptyń ishinde «Áıel mahabbaty» pesasyn oqyǵan­myn. Atyraýǵa barǵanda teatrda osy spektakl qoıylyp, sondaǵy halyqtyń qoshemeti erekshe esimde qalypty. Ondaǵy Zy­lı­ha degen jas áıel obrazyna qarap, kitap tusaýkeseriniń dál búgingi – 31 mamyr – asharshylyq já­ne qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine saı kelgeni de tegin emes-aý deısiń», dedi.

Jumagúl Soltıevanyń sonaý «Le­nınshil jas» gazetindegi jyl­dary­nan estelik aıtqan pýblısıst Janbolat Aýpbaev: «1969 jyly onjyldyq mektepti bitirip, Almatyǵa Qazaq Ult­tyq ýnıversıtetine jýr­fakqa oqý­ǵa túsken soń «Lenın­shil jas» ga­ze­tine bardyq. Jumagúl apaıdy alǵash sonda kórdim. Ol kezde basylymdarda jaqsy dástúr boldy: kadrdy ózderi daıyndap alatyn. Iаǵnı oqýdaǵy jazýǵa ebi bar jastardy tartyp, tórt jyl boıy tárbıelep, oqý bitirgen soń jumysqa alatyn. Sondaı kezeńde alǵash kórgen aǵa býyn áriptesterimizdiń biri osy – Jumagúl ápkemiz boldy. «Polk balasy» bolyp júrip, gazetke qabyldanǵanymda erekshe qýanǵan da osy Jumagúl apaı edi. Ekeýimiz biraz ýaqyt bir bólimde eńbek ettik, jaqsy syılas boldyq, túsinistik. Keıin men «Qazaqstan kommýnısi» gazetine aýysyp kettim. Araǵa kóp jyl salyp, Jumagúl apaı ekeýmizdiń jolymyzdy «Egemen Qazaqstan» qaıta túıistirdi. Sol baıaǵy burqyratyp jazatyn Jumagúl Soltıeva... Jalpy, gazet­te neshe túrli avtorlar bolady. Bi­reýler joq jerden shý izdep keledi, bireýler maqalasyn qorytqanda ár sózim altyn edi dep aıqasyp otyrady. Osyndaı jaǵdaılarda Jumagúl apaı tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn taba biletin», dedi.

Avtor pesalaryn sahnalap júr­gen rejısser Sálıma Tasemenova «Jyndy kóbelek» pesasynyń maz­mun­dyq ereksheligine toqtaldy.

«Jumagúl apaıdyń jazýynda jáne taqyryp ashýynda erekshe tásil bar. Sondaı-aq ol qazaq dra­ma­týrgııasyna mıstıkalyq drama janryn alyp keldi. Avtordyń «Jyn­­dy kóbelek» atty pesa­syn Ar­q­alyq teatrynda qoıdym. Alǵash sahnalaǵan kezde kórýshilerdiń áse­ri tańǵaldyrdy. Sonda bárin ja­zý­­shynyń tili men stıli baýrap al­ǵan. Rejısser retinde aıtarym, av­­to­r­dyń ár sóziniń astarynda bir álem jatady, ár oıy qııalǵa jete­leıdi. «Jyndy kóbelek» – daıyn qoıylym. Sheshimi de bólek, ak­ter­lerdiń oıyny da ózgeshe boldy. Negizi, kórkem shyǵarmada maz­mun óz kezeńderimen aýy­syp otyrady: oqıǵanyń basy, sharyqtaý shegi, sheshimi syndy. Al Jumagúl Soltıevanyń pesa qurý ádisi bólek. Bir taqyrypty asha otyryp, ekinshi bir taqyrypqa kópir salyp beredi», dedi rejısser.

Jazýshy Aıgúl Kemelbaeva Ju­magúl Soltıevanyń «Yńǵaısyz áńgime» atty shyǵarmasy jelisimen fılm jobasy bastalyp, búginde toqtap turǵanyn aıtty. Sondaı-aq ol avtordyń eki áńgimesi aǵylshyn tiline aýdarylǵany týraly jaqsy jańalyqpen bólisti.

Aıta keteıik, jańa jınaq úsh bólimnen turady: alǵashqy bólimine jazýshynyń pesalary, ekinshi bó­lim­ge hıkaıattar men áńgimeleri, al úshinshi bólimge el men jer kıesi, ómi­ri ónegeli adamdar men rýhanı jań­ǵyrýlar jaıly tolǵanystary toptastyrylǵan.