Qazaqstandyq belgili saıası sarapshylar respýblıkalyq referendýmnyń qorytyndysy, Amanat partııasyndaǵy ózgerister, sondaı-aq eldegi saıası kadrlyq ózgeristerge qatysty oı-pikirlerin ashyq medıa alańda bildirip júr. Saıası-qoǵamdyq qatynastardy damytýdyń jańa baǵytyn sarapqa salǵan sarapshylar Jańa Qazaqstandy qurý kezindegi qoǵamdyq kelisim men saıası ózgeristerdiń tıimdi formatyn qalyptastyrý jónindegi kózqarastaryn da ashyq aıtady.
Máselen, «Eýrazııa álemi» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Edýard Poletaev Amanat jańasha oılaýdyń úlgisin kórsetti degen pikir bildirdi. Atap aıtsaq, partııanyń referendým boıynsha jumysy saıası birlestikti jumyldyryp, birligi men beriktigi synalǵanyn alǵa tartady.
«Partııa táýekelden taısalmaı, saıası qyzmeti sheńberinde el azamattarymen tyǵyz seriktestik qarym-qatynas ornatýǵa umtyldy. Osy turǵydan referendým partııa úshin mańyzdy keıs boldy. Amanat referendýmǵa deıin jáne odan keıingi kezeńde shynaıylyq pen ashyqtyqty ustandy. Úgit-nasıhat barysynda eski quraldardan bas tartyp, jumysqa jańasha tyń kózqaras ákeldi. Jıyndarda partııa basshylyǵy ashyq saıasat baǵytyn ustandy, bul halyqpen tyǵyz baılanys ornatýǵa óz kómegin tıgizdi. Qazaqstannyń kez kelgen azamaty óz ıdeıalaryn usynǵan bolatyn, atalǵan bastamalar jazylyp, bir jerge jınaqtaldy. Biz kóptegen istiń sapaly atqarylǵanyn moıyndaýymyz kerek. Qalaı bolǵanda da, áleýmettik jeli qoldanýshylarynyń dástúrli pessımıstik pikirleriniń arasynda da partııa jumysyna qatysty syn baıqalmaıdy», dep atap ótti Edýard Poletaev.
Bul pikirmen «Kto est kto v Kazahstane?» aqparattyq-baspa jobasynyń avtory Danııar Áshimbaev ta kelisedi. Ol referendým aıasyndaǵy túsindirý jumystaryna barlyq partııa qatysqanyn, alaıda negizgi salmaq amanattyqtarǵa túskenin aıtady.
«Referendým aıasynda Amanat partııasy Ata Zańǵa engizilgen ózgeristerdi kórsetip qana qoımaı, depýtattardyń, óz jumysynyń qorytyndysyn usynyp, aýqymdy jumys atqardy. Naýqan barysyna «Áleýmet» analıtıkalyq jobasy, Talqylau saraptamalyq pikirtalas alańy iske qosyldy. Qoǵamdyq qabyldaýlar jelisi jandandyryldy, onyń ishinde halyqpen jumys isteý jáne túzetýlerdi túsindirýge zańgerler tartyldy. Partııa qoıylǵan mindetti oryndap, aldaǵy parlamenttik saılaýǵa daıyn ekenin kórsetti», dep esepteıdi Danııar Áshimbaev.
«Alternatıva» zertteý ortalyǵynyń dırektory Andreı Chebotarevtiń aıtýynsha, partııa Parlamenttiń tómengi palatasy men barlyq deńgeıdegi máslıhattarda kópshilik daýysqa ıe bolǵandyqtan, Amanat-qa kadr saıasatynyń da, atqarýshy organdar jumysynyń da sapasy úshin úlken jaýapkershilik júkteledi. Ol referendýmǵa daıyndyq barysynda partııanyń zaman aǵymyna ilese otyryp, halyqpen baılanys stıli men ádis-tásilin ózgertkenin atap ótti.
«Parlament Májilisindegi Amanat partııasynyń depýtattyq fraksııasy «kadrlar ustahanasyna» aınalǵandaı. Keshe eki májilismen Saıasat Nurbek pen Berik Ábdiǵalıuly, biri – Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri, ekinshisi Ulytaý oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndaldy. Osylaısha, el basshylyǵynyń saıası júıeni reformalaýdaǵy qyzmeti men partııalyq ortada azamattyq belsendilikti arttyrý, bir-birine ózara yqpal ete otyryp, qatar júzege asyrylýda. Osynyń barlyǵy salystyrmaly túrde jaqsy nátıje beredi dep seneıik», dep atap ótti saıasattanýshy óziniń Facebook paraqshasynda.
Ortalyq dırektorynyń sózimen belgili saıası sholýshy Nıkıta Shatalov ta kelisedi. Onyń aıtýynsha, Amanat úshin referendým úlken synaq boldy. Ortalyq apparat qaıta jańǵyryp, partııanyń ákimshilik resýrsy «ketkennen» keıin, reformalar men tranzıt aıaqtalǵannan soń onyń qanshalyqty fýnksıonaldy ınstıtýt ekenin kórsetý qajet boldy.
«Partııa jańa jaǵdaıǵa da tez beıimdeldi. Aımaqtyq úgit-nasıhat jumystaryna basa nazar aýdarýdyń nátıjesinde saılaýshylar joǵary belsendilik tanytty. Dástúrli túrde ótip kelgen úgit-nasıhat jumystarynan bas tartýǵa sheshim qabyldanǵan soń negizgi júk halyqpen tikeleı kezdesip, olarǵa ne úshin (nemese ne úshin qarsy) daýys berý kerek ekenin túsindirgen shtab múshelerine júkteldi. Meniń oıymsha, mundaı tikeleı kezdesýler áleýmettik jelidegi naýqanǵa qaraǵanda durys jolǵa qoıyldy. О́ıtkeni Konstıtýsııalyq reformanyń mazmunyn sońyna deıin qaralmaıtyn 5-10 mınýttyq rolık arqyly jetkizý múmkin emes», dep jazdy ol óziniń «Shatalkanal» arnasynda.
Belgili sarapshy Marat Shıbutov úgit-nasıhat jumystarynda «májbúrleýdiń» joqtyǵyn atap ótti: «Azamattarmen kezdesýlerge erekshe mán berilip, ony Amanat partııasynyń ókilderi ótkizdi. Bul – referendýmǵa úgit-nasıhat qana emes, sonymen birge saılaýshylarmen júrgizilgen jumys. Olar referendýmdy ǵana emes, sondaı-aq halyqtyń jaǵdaıyn, qalasynda jáne jumysynda, jalpy turmysynda ne bolyp jatqanyn talqylaıdy. Meniń tájirıbemde, azamattarǵa bılik ókilderimen qarapaıym ashyq áńgime jetispeıdi jáne ondaı múmkindik berilgen kezde jurtshylyq sony paıdalanyp qalady. Ásirese eldi mekenderde osyndaı kezdesýlerge muqtaj kóp».
Belgili bloger Ǵalym Baıtoq amanattyqtardyń barlyq kezdesýi qarapaıym halyqtyń memleketti basqarýǵa qatysýyn keńeıtý aıasynda ótkenin atap ótti. Basqa partııalardyń ádettegi kezdesýleri men jınalystaryna qaraǵanda, amanattyqtardyń úı aýlasynda halyqpen ótkizgen kezdesýleri jańashyldyq boldy.
«Partııanyń kúndelikti qyzmeti bir sátke de toqtaǵan joq. Atap aıtqanda, saılaýaldy baǵdarlama, mobıldi qoǵamdyq qabyldaýlar shalǵaı aýyldardy aralap, aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrýǵa arnalǵan «Aýyl amanaty» jobalyq keńsesi iske qosyldy jáne taǵy sol sııaqty biraz jumys atqaryldy. Jalpy, partııanyń belsendilikti arttyrýy túsinikti – osyndaı sátti paıdalanyp saıası upaı jınaý kerek. Qysqasy, transformasııa qyzý júrip jatyr», dedi ol.
Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory Marat Báshimov partııanyń mobıldi qoǵamdyq qabyldaýlary aıasynda júrgizgen Konstıtýsııaǵa túzetýler boıynsha túsindirý jumysyn oń baǵalady. Al Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń basshysy Qazbek Maıgeldınov partııa Respýblıkalyq shtab jumysyn uıymdastyrý boıynsha erekshe belsendilik tanytty dep esepteıdi.
«Bir jaǵynan, bul – transformasııa kezeńinde partııa úshin erekshe synaq, ekinshi jaǵynan, saılaý prosesine daıyndyǵyn kórsetý úshin jaqsy emtıhan boldy. 218 partııalyq shtab barlyq oblysty, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men aýdandardy aralady», dedi Q.Maıgeldınov.
Saıası sholýshy, Senat janyndaǵy Jas sarapshylar klýbynyń negizin qalaýshylardyń biri Janna Týlındınova Amanat úgit-nasıhat jumysynyń júıeliligine jáne árbir eldi mekendi qamtýǵa tyrysqan barlyq deńgeıdegi depýtattyq korpýstyń naqty úılestirilýine nazar aýdardy.
«Men partııanyń birneshe is-sharasyna qatystym. Solardyń biri – Talqylau dıalog alańy. Osy alań arqyly Amanat partııasy ashyq pikirtalastyń jańa formatyn usyndy. Memlekettik rámizderdiń 30 jyldyǵyna arnalyp uıymdastyrylǵan aýqymdy Open Air tańǵaldyrdy. Referendým qarsańynda ótkizilgen bul is-shara kúsh-jiger berip, jigerlendirdi. Jalpy, Amanat rembrendıngpen birge «jasaryp», jumys stılin jańartqanyn atap ótkim keledi. Dınamıka, shynaıylyq jáne jedeldik paıda boldy», dep atap ótti sarapshy.
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy Juldyzaı Ysqaqovanyń pikirinshe, Amanat partııasynyń referendýmdy qoldaý jónindegi úgit naýqany ózgeristerdiń ındıkatorlarynyń birine aınaldy.
«О́ńirlerdegi kezdesýlerge kóp nárse baılanysty. Adamdardy jańa reformalarǵa senýge jáne «ıá» dep daýys berýge sendirý kerek boldy. Munda burynǵy ákimshilik jáne formaldy ádister iske aspaıtyn edi. Amanattyqtar jaqsy jumys atqardy. Keshe shtabtar jumysynyń qorytyndysy shyǵarylyp, partııa múshelerine alǵys aıtyldy. Eki kún buryn Prezıdent Q.Toqaev qazaqstandyqtarǵa arnalǵan úndeýinde partııalarǵa aıryqsha nazar aýdarmaı-aq, biraq múldem nazardan tys qaldyrmaı: «Konstıtýsııaǵa engiziletin ózgeristerdi túsindirýge qatysqan azamattar men kóptegen qoǵamdyq uıymdarǵa alǵysymdy bildirgim keledi», dedi. Jalpy, partııanyń rebrendıngi boıynsha jaqsy jumys júrgizildi. Partııanyń ortalyq apparaty deńgeıinde burynǵy Nur Otan-nan qalǵany kóp emes», dep jazdy ol áleýmettik jelidegi paraqshasynda.
Eske sala keteıik, jalpy respýblıkalyq referendýmnyń qorytyndysy boıynsha qazaqstandyqtardyń 77,18%-y Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qoldady. Prezıdent belgilegen qoǵamdyq-saıası reformalar baǵyty qazaqstandyqtardyń shynaıy qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Eń bastysy, halyq jalpyulttyq referendým, konstıtýsııalyq reformalar Jańa Qazaqstannyń negizgi qundylyqtary – ashyqtyq pen demokratııaǵa taban tireıtinine senim artyp otyr.
Al Amanat partııasy osy saıası naýqanda búkil el aýmaǵynda konstıtýsııalyq túzetýlerdi túsindirý jumystaryna belsendi qatysyp, Memleket basshysynyń qoǵamdyq tiregi retinde árbir azamattyń Ekinshi Respýblıkany qurýǵa atsalysýyna múmkindik bergeni anyq.