Buǵan deıin jolaýshylardyń bazynasyn estigenimiz bolmasa, Qyzylorda – Jezqazǵan baǵytymen júrip kórmeppiz. Endi, óz kózimizben kórdik te, basymyzdy shaıqap qaıttyq. Ony qoıyńyzshy, ózimiz de shaıqalyp, dińkemiz quryp keldi. Ábden. Ásirese, jap-jańa Ulytaý oblysynyń shekarasyna aıaq artqanymyzda, «jylarman» kúıge tústik.
Nege Ulytaý shekarasynan keıin shekemiz tyrysqanyn aıtalyq onda. Qyzylorda oblysynyń aýmaǵynda jol jóndeý jumystary bastalyp ketipti. Qazir qum tósep jatyr eken, tep-tegis qylyp. Sonymen zyrǵytyp, ýaqyt utyp aldyq.
«Qazavtojol» ulttyq kompanııasynyń dereginshe, tasjoldyń jalpy uzyndyǵy 427 shaqyrymdy quraıdy. Onyń 219-y Qyzylorda aýmaǵyna tıesili bolsa, 208 shaqyrymy Ulytaý oblysynyki. Bylaısha aıtqanda, shekara qaq bólingen. Qyzylorda oblysy ákimdiginiń byltyrǵy jarııalaǵan málimetine súıener bolsaq, «Qazavtojol» ulttyq kompanııasy Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen quny 240 mıllıon dollar turatyn jobaǵa 2021 jyly qol qoıǵan. Qyzylorda men Jezqazǵan arasyndaǵy uzyndyǵy 204 shaqyrymdyq eski joldy kúrdeli jóndeýge, sondaı-aq Qyzylordadaǵy uzyndyǵy 14,8 shaqyrymdyq aınalma joldyń qurylysyna jumsalmaqshy bul qarjy. Bastysy, Syr óńirinde seń qozǵaldy. Al jańa qurylǵan Ulytaý oblysy she? Shynynda da, bul jaqtaǵy joldyń kúrsingenin kózben kórdik...
Sonymen, astymdaǵy kóligimdi Qyzylordadan shyqqanda ǵana teksertip alǵan edik. Bári ońdy ekenine kóz jetkizgen soń baryp bir-aq shyqqanbyz. Sol saparda «Atalǵan joldyń jaı-kúıin ádeıilep kózben kóreıik» degen maqsatymnyń bolǵanyn da nesine jasyraıyn? Áıtpese, eńbek demalysynda el aralap júrgen bizdiń aınalma jolmen qaıtýǵa ýaqytymyz da bar edi. Jettik: maqsatqa da, kóliktiń aldyńǵy «tireginiń» túbine de. Áıteýir, aman-esen jetkenimizge táýbe destik. Kele sala kólik jóndeıtin sheberge kórsetkenimde, álgi maman basyn shaıqady da: «Qalqam-aý, Qyzylordadan kele jatsyń ba?», dedi. Ári qaraı álgi áńgimeni sarnatty-aı kelip...
Respýblıkalyq mańyzy bar tas jol deımiz-aý. Osy baǵytpen qyzylordalyq jolaýshylar elordaǵa ótedi. Al taqtaıdaı tegis jolmen júreıin dese, jarty Qazaqstandy sharlaýy kerek. Jol azabynan qashaıyn dese, shyǵyny da shash etekten. Jezqazǵan qalasynyń ózinde Qyzylorda oblysynyń qanshama balasy bilim alyp jatyr. Olar da osy jolmen qatynaýǵa májbúr. Júk kólikteriniń de júrer joly – osy. Oıdym-oıdymnan qashyp, qara jolmen júrmek bolǵan edik, keri qaıttyq. Júk kólikteri ezip jiberipti. Olar da osy jolmen amaldaǵan ǵoı. Túsip ketken joldyń ortasy kóliktiń astyna tıip, ábigerge ábden túsirdi. Jeńil kólik júrerlik múmkindik múlde joq eken.
Sizge ótirik bolǵanymen, bizge shyn, Ulytaý oblysynyń shekarasyna kirgennen keıingi 120 shaqyrymdy tórt saǵattan asa ázer eńserdik. Al aldymyzdan asfalt tóselgen jol shyqqanda avtobanǵa shyqqandaı qýandyq. Eki-úsh shaqyrym júre túskenimiz sol edi, qýanyshymyz uzaqqa sozylmady. Asfalt jol bitti de qaldy. Oıqy-shoıqy, shuńqyrdan kóz ashpaısyń. «Shirkin-aı, tym bolmasa osy oıyqtardy tegistep qoısa bolmas pa edi?», degen oı maza bermedi.
Álgi oıqysh-oıqysh «greıder joldy» ańsap ketesiz. Jezqazǵan mańyndaǵy Talap degen aýylǵa jetkenshe sol beınet kóretinińiz. Qansha jerden ákki júrgizýshimin deseńiz de, kóliktiń astyn ońdyrmaı soǵasyz. Iá, biz júrip ótken bir kúngi beınet – osy. Aıtpaqshy, jol boıy jańbyr jaýmaǵanyn tilep keldik. Sátin salǵanda, jaýynǵa urynbadyq. Áıtpegende, mı batpaqqa batyp, sorymyz tipti qalyńdar ma edi, kim bilsin?
...Osy joldyń azabyn kúnde kóre júrip, kún kórip júrgen taksıster bar eken. Jıyrma jyldan astam eki ortaǵa jolaýshy tasýmen kúnin ótkizgen Baýyrjan Ákimov esimdi azamatty taýyp, habarlasqan edik.
– E, shyraǵym, nesin suraısyń? – dep bastady kóńilsizdeý áńgimesin ol kisi. – Bul joldyń beınetin bizden kóp kórgen adam joq shyǵar. Bir qysta toǵyz kún dalada qalǵanymyz bar. Elsiz jer ǵoı. Sonda qasymyzdaǵy júk kóligi teri áketip bara jatyr. Úshinshi kún. Ash jatyrmyz. О́lemiz be, endi? Teriniń quıryq jaǵyndaǵy maıyn sýǵa qaınatyp, sorpa qylyp ishtik. Qasymyzdaǵy «Kamaz» un artyp alypty. Qardyń sýyn qaınatyp, undy ılep, «pátir» qylyp jedik. Osylaı toǵyz kún qınalǵanymyz esimnen ketpeıdi. Joldyń 205-inshi shaqyrymyn únemi qar basady. Qysta osylaı qıyndyq kórsek, kóktem men kúzde batpaqta qalatynbyz. Áli de sol. Jańbyr jaýmasa dep otyramyz. Jol piste maı tókkendeı shylqyp jatady...
Osy sekildi beınet kórgen kópshilik kóp. Baýyrjan Ákimovtiń aıtýynsha, Sprinter-ge alǵan jańa dońǵalaqpen bes-alty márte ǵana júrip ótedi eken joldy. Ásirese Jezqazǵan aýmaǵyndaǵy pyshaqtaı bolyp jatatyn úshkir tastar ońdyrmaıdy. Tapqan-taıanǵanynyń kóbi kóligin jańalaýǵa ketetin kórinedi. «Kólikten artylǵanyn ǵana bala-shaǵaǵa aparamyz», deıdi ol...
Biz de «Qazavtojol» ulttyq kompanııasyna suraý saldyq. Ulytaý jańa oblys bolyp jatqandyqtan, jaqsy jańalyq bolyp qalar degen úmitpen. Kompanııanyń resmı ókili Lázzat Stamǵazıeva qýantyp qoıdy. О́zin sóıleteıik...
– Qazirgi ýaqytta Qyzylorda oblysy boıynsha tasjol jóndelip jatyr. Al Ulytaý oblysy boıynsha merdigerlerdi anyqtaý boıynsha konkýrstyq rásimder júrgizilýde. Jyldyń sońyna deıin kelisimsharttarǵa qol qoıý josparlanyp otyr. Iаǵnı qaıta jańartý jumystary boıynsha Qaıta jańartý jumystarynan soń, kúre jol II tehnıkalyq sanatqa saı eki jolaqty bolady. Jobalyq-smetalyq qujatqa sáıkes jumys 2025 jylǵa deıin aıaqtalýǵa tıis, – deıdi resmı ókil.
Al resmı derek bolsa, atalǵan joldyń sońǵy ret 2003 jyly ortasha jóndeýden ótkenin aıtady.
Resmı ókildiń habaryn joǵaryda aıtqan taksıst aǵaıǵa jetkizgen edim, ol kisi: «Osyndaı qurǵaq ýádeni estip kele jatqanymyzǵa otyz jyl boldy ǵoı», dep kúńk etti.
Qyzylorda-Jezqazǵan kúrejolynyń tamyryna qan júgirse, jańa oblystyń ekonomıkasy da jan biter edi. Ulytaýlyqtardy qos búıirden qysqan qymbatshylyq toqtar edi. Bul – bizdiń ǵana pikirimiz emes, halyqtyń arman-tilegi...
Qasymhan ǴALYM,
jýrnalıst
Ulytaý oblysy