Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynda jas tarıhshy-ǵalymdardyń uıymdastyrýymen «XVIII-XIX ǵasyrlardaǵy qazaq handarynyń, sultandarynyń jáne batyrlarynyń ómiri men qyzmeti jańa derekterde: zertteý problemalaryna» arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti.
Konferensııany ınstıtýt dırektory Zııabek Qabyldınov ashyp, keıingi jyldary Reseıdiń arhıv qorlarynan alynǵan jańa tarıhı derekter negizinde júzege asyp jatqan zertteýge toqtaldy.
Jıyn moderatory, ınstıtýt dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Shámek Tileýbaev qazaq tarıhyndaǵy handar, sultandar, batyrlar ómiri men qyzmetin zertteýdegi ǵalymdar eńbegine toqtalyp, tarıh qoınaýynan jańa arshylǵan derekke baı mazmundy qordyń ereksheligin atap ótti.
Alqaly jıyn barysynda sóz alǵan Túrkııanyń Mımar Sınan ýnıversıteti professory, tarıh doktory Ábýaqap Qara tarıhshylar tarapynan qolǵa alynǵan zertteýlerdiń mańyzyn atap ótti. – «HHI ǵasyr – túrki tarıhynyń ǵasyry». Túrki tarıhynyń ǵasyry deýdiń sebebi, jańa derekter endi jaryqqa shyǵyp jatyr. Al túrki tarıhy álem boıynsha tereń zertteýdi talap etedi. Sonyń dálelindeı, Reseı arhıvterinen alynǵan qazaq tarıhyna qatysty derekterdiń paıdasy zor. Qazaq handyǵyna qatysty málimetter de osy zertteýdiń bir parasyna aınalady, – dedi túrkııalyq ǵalym.
Instıtýttyń Bishkek qalasyndaǵy fılıalynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty J.Baıdıldeev Reseı arhıv materıaldary negizinde ázirlengen jınaqtar osy aýqymdy jobaǵa serpin beretinin, handar, sultandar, batyrlardyń júrip ótken joly óskeleń urpaq úshin ǵana emes, búginde el basqaryp otyrǵan memlekettik tulǵalarǵa da qajetti ekenin jetkizdi.
Instıtýttyń bas ǵylymı qyzmetkeri, professor M.Ábdirov qazaq arasynan shyqqan Reseı ofıserleri men generaldary týraly baıandama jasady. XVII-XVIII ǵasyrlardaǵy oırattyń ádebı-tarıhı eskertkishterine qatysty derektermen Reseı Ǵylym akademııasy Qalmaq ǵylymı ortalyǵynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory V.Tepkeev bólisse, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor O.Muhatova «Jańa zamandaǵy Qazaqstan tarıhyn zertteý problemalaryna» qatysty zertteýlermen tanystyrdy.
Jıynda Júsip Balasaǵun atyndaǵy Qyrǵyz UÝ professory T.Chorotegın HIH ǵasyrdaǵy qyrǵyz-qazaq mádenı baılanystary týraly aıtyp ótti. «Qojabergen Jánibekuly – Abylaı hannyń senimdi serigi jáne sardary» taqyrybyna baıandama jasaǵan professor S.Borbasov ǵylymı orta úshin tyń derekter keltirdi. Tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Á.Shashaev Álmerek batyrdyń ómiri, qazaq-jońǵar soǵysyndaǵy erligine, al tarıhshy R.Orazov ult-azattyq kúres, qazaqtyń sońǵy hany Kenesary Qasymulyna qatysty tyń málimetterimen bólisti.
Konferensııa barysynda «Jızn ı deıatelnost kazahskıh hanov, sýltanov, batyrov XVIII v. – pervoı polovıny XIX v. Sbornık arhıvnyh dokýmentov ı materıalov» arhıv jınaǵy jáne úsh tilde jaryqqa shyqqan «XVIII ǵ.-XIX ǵ. birinshi jartysyndaǵy qazaq handarynyń, sultandarynyń jáne batyrlarynyń ómiri men qyzmeti» ujymdyq jınaq tanystyryldy.
Jınaqta Omby oblysynyń tarıhı arhıvi, Orynbor oblysynyń birikken memlekettik arhıvi, Reseı ımperııasy syrtqy saıasaty arhıvi, Reseı memlekettik áskerı-tarıhı arhıvi, Reseı memlekettik tarıhı arhıvi, Reseı memlekettik ejelgi aktiler arhıvi syndy muraǵattarda saqtalǵan XVIII ǵ. – XIX ǵ. birinshi jartysyndaǵy qazaq handarynyń, sultandardyń, batyrlardyń jáne basqa da áleýmettik toptarǵa qatysty materıaldar usynylǵan.
Monografııada qazaq qoǵamyndaǵy handyq bılik, sultandar, batyrlar ınstıtýty zerdelengen. Abylaı, Ýálı, Kenesary handardyń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy qyzmeti, qazaq sultandarynyń qoǵamdaǵy, kórshi memleketermen qarym-qatynastaǵy róli, sonymen qatar Syrym, Qulsary, Sarjan, Eset, Janqoja, Jolaman batyrlardyń tulǵalyq erekshelikteri, ómiri men qyzmetiniń beımálim qyrlary arhıv derekteri negizinde saralandy.
Qazaq handary, sultandary men batyrlarynyń ómiri men qyzmetin zertteýge jas ǵalymdar da tartylǵan. Jıyn sońynda qarar qabyldanyp, monografııa men qujattar jınaǵyn kitaphana, arhıv, mýzeı, ǵylymı-zertteý uıymdaryna tegin úlestirý uıǵaryldy.
ALMATY