Taıaýda Aıyrtaý óńirinde saýapty bir sharýa qolǵa alynyp, abyroımen atqaryldy. Tól tarıhymyzdy aıqyndaý úshin mańyzdy qadam jasaldy.
Janataı batyr babamyzdyń urpaqtary bas bolyp qolǵa alyp, kesene saldy. Árıne, «tas túsken jerine aýyr» demekshi, batyr urpaqtarynyń ishinen osyǵan aıryqsha kúsh salǵan eki el aǵasyn ala-bóle ataǵanymyz durys, Qaırat Qojahmetov pen Jaıabaı Jańabergenov osy ıgilikti iske muryndyq bolyp, kóp kúsh-qaırat jumsady. О́zgelerge ónege, ulaǵat bolýy úshin jaqsy isterin jarııa etkenniń aıyby joq shyǵar.
Abylaı han úsh júzdiń basyn qosyp, ortaq iske, qasıetti týǵan jerimizdi basqynshy jaýdan qorǵaý úshin kúreske jumyldyrǵanda, janynda serik bola bilgen, qoldaǵan batyrlarymyzdyń abzal esimin umyta almaımyz.
Táýelsizdigimizge qol jetkizgen kezeńnen beri, halqymyzdyń rýhy oıanyp, dúr silkinip kóterilip, ejelgi arnasyn taýyp, ata-babalar jolyn ulyqtaýda. Sonyń bir úlken kórinisi – elimizdiń tarıhyndaǵy alasapyran shapqynshylyqtarǵa toly, qazaq halqynyń «jantalas» dáýirinde úsh júzdiń basyn biriktirgen uly bıleýshi Abylaı hannyń jaýǵa qarsy qaharmandyq kúresinde qol bastaǵan aıbyndy erleriniń biri – Janataı batyr. Batyrǵa ornatylǵan keseneniń búgingi kún úshin mańyzdylyǵy sol, bul eskertkish belgi ǵana emes, óskeleń jastarymyzǵa rýh berip, urpaqtarǵa uran bolardaı qudiretke aınalaryna senemiz. О́ıtkeni qazirgi urpaqqa keregi, ata-babamyzdyń el men jerdi qorǵaý jolyndaǵy kúreskerlik bıik rýhy, qaharmandyq qasıetteri men órligi, arman-múddesiniń asqaqtyǵy. Ul-qyzdarymyzdyń boıynan osyndaı qaısarlyq pen ójettilik, tabandylyq pen bıik murat tabylyp jatsa, Janataı babamyzǵa ornatylǵan kesene osy baǵytta qyzmet etse degen tilek bar.
Joǵarydaǵy Abylaı han esimin ulaǵattap, onyń uly jeńispen aıaqtalǵan dúbirli, áıgili on segizinshi ǵasyryn eske alyp, jańǵyrtyp otyrýymyzdyń ózindik sebebi bar. Tarıhymyzda Abylaı han aınalasynda jıi atalatyn, tipti, eń jaqyn serikteriniń biri dep dáripteletin Qaraýyl Janataı batyr babamyzdyń esimi kópshilikke jaqsy tanys. Tipti, sol tarıhymyz naqty zerttelmegen, kóp derekter kómýli jatqan, nemese, qasaqana joıylyp kelgen kezeńniń ózinde Janataı batyr esimi atalmaı qalǵan joq. Árıne, bul arada basyn ashyp alatyn jaǵdaı, qazaq tarıhynda birneshe Janataıdyń aty atalyp júrgendigi de belgili. Biz atap, aıshyqtap otyrǵan Janataı batyr babamyz Qaraýyl ishinde alty ata Noǵaı tarmaǵynan órbıdi, tolyq aty-jóni – Janataı batyr Aqanuly. Bul kisiniń esimi tarıhta kóp atalǵanymen, onyń ózgelermen shatastyryp tanylýynyń birneshe sebebi bar. Eń basty sebebin joǵaryda aıtyp óttik. Birinshiden, keshegi keńestik dáýirde tarıhymyzdyń aıaqasty bolyp, naqty zertteýler júrgizilmeı kelgendigi. Ekinshiden, buryn-sońdy tarıhymyzdyń kóp derekteri Reseı tarıhymen baılanysty bolyp kelgendikten, kóbinese, maǵlumattardyń sol eldiń arhıvterinen alynýy. Kóptegen mańyzdy derekterimiz reseılik ǵalymdardyń eńbekterinen alynǵan. Bul arada, biz ol ataqty ǵalymdardyń eńbekteriniń mańyzdylyǵyna kúmándanbaımyz, qalaı bolǵan kúnde de, qazaq tarıhy, ásirese, osy Abylaı han dáýiri Reseı tarıhynda kóp zerttelgendigi, qazaqtyń kenjelep qalǵan tarıhynda odan ózge qundy derekter joqtyń qasynda ekendigin moıyndaýymyz kerek. Qazaqtyń kóshpeli kezeńderinde onyń tarıhynyń saqtalý múmkindigi tómen bolǵandyǵy, kóbinese, el aýyzyndaǵy ańyzdarǵa negizdelip kelgendigi shyndyq.
Kelesi, 2023 jyly Janataı batyr babamyzdyń týǵanyna 300 jyl tolatyn dúbirli mereıtoıdy urpaqtary ǵana emes, búkil el bolyp atap ótý máselesi týyndap otyr. Árıne, osynaý, batyr baba basyna ornatylǵan záýlim eskertkishti sol dúbirli toıǵa daıyndyqtyń basy dep qabyldaımyz. «Istiń sapasy qalaı aıaqtalýynan emes, qalaı bastalǵandyǵynan biliner» dep dana Abaı atamyz aıtpaqshy, ıgilikti is jalǵasyn tabaryna, ol toıdyń Janataı batyr babamyzdyń el tarıhyndaǵy orny aıqyndala túser, erligi men órligin pash etken saltanatty mereıtoıǵa aınalaryna senimimiz zor.
Sábıt ShAǴYROV,
Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdannyń Qurmetti azamaty
Soltústik Qazaqstan oblysy