Myna jaryq álemge alǵash adam aıaǵy tıip, tirshilik bastalǵaly beri aıtylatyn jalǵyz aqıqat bar: ómir – kúres. Sonda juldyz aqqandaı bir syrǵyp óte shyǵatyn ǵumyrda adam ne úshin, kim úshin kúresedi deısiń. Jany úshin be, maly úshin be, ataq-abyroı, jaqsy sóz úshin be, álde el men jer, til úshin be? Bálkı, shyndyq úshin, ádildik úshin, arynan attatpas kózqarasy úshin kúreser? Al máńgilikke sozylardaı jan dúnıeńniń parsha-parshasy shyǵyp, ózińmen óziń kúresýdiń aýyrlyǵy tipti sumdyq. Alashapqyn ómirdiń sońǵy mınýttary túgesilgenshe bitpeıtin áıteýir bir kúres.
Sherhan Murtazanyń «Sol bir kúz» atty áńgimesindegi Noıan da, mine, dál osyndaı qońyr kúzdiń qarashasynda tory taıdyń ústinde kún shýaqtap otyrǵan. Kenet sonaý bıikte shý-shý etken qurqyltaıǵa qarap, kóńili nildeı buzyldy. Endigi qustardyń da bul mekendi tastap, jyly jaqqa ushary mezet esine túsip, aldaǵy qysty oılady. Toban aıaq bolyp mektepten qalǵan byltyrǵy qysy umytylsyn ba?! Tımofeı shal kóterem ólgen ógizdiń terisinen shıki shoqaı tigip berip aman qalǵan. «Bıyl qysta ógizdiń terisi tabyla ma, tabylsa, ony Tımofeı taǵy tigip berýge kelise qoıa ma?..» Jalańaıaq Noıannyń dál sol sáttegi bar ýaıymy osy. Degenmen dál sol sátte óziniń sum zamannyń, qý tirshiliktiń basqa salǵanymen ishteı kúresip otyrǵanyn asa sezine qoımaıdy – bala ǵoı.
Noıannyń tory taıynyń da kózinde muń bar. Onyń da jany jaraly. Taı bul kúnde jýasyp qalǵan – ottamastan múlgip tura beredi. Ol da bir oıdyń shyrmaýynda sııaqty. Árıne, áskerge alǵan enesin izdeıdi. «Tory taı endi enesin saǵynatyn bolý kerek, anda-sanda adamsha kúrsinedi».
Jylqyshy balanyń jalań aıaqtyǵyn kezekti ret esine taý túsirdi. Taýǵa taıaýda belýaryna deıin túsken qardy kórip, Noıan taǵy da jalańaıaǵyn oılady. Aıtqandaı, ol áskerdegi aǵasyna hat jazyp qoıǵan, biraq qaltasynda júrip tozdy. Hattyń sońynan aǵasynan bir báteńke ala kelýin ótingen. Al hatty qaıda jibererin bilmeıdi. Aǵasy sońǵy habarynda ázir hat jazbaı qoıa turyńdar, belgi ózimnen bolady, jańa adresimdi aıtyp jazamyn dep edi, jarty jyl ótti, sodan beri derek joq. Báteńkeni oılap otyryp, hat-habarsyz ketken aǵasyn da saǵynady. Sonyń bárin astyndaǵy tory taı da sezetindeı ishin tarta demalady.
Birese qusqa, birese taýǵa qarap aldaǵy qystyń ýaıymyn jep otyrǵan bala Noıan sonda skrıpkanyń syzylǵan únin alǵash ret estidi. Aıaqasty aýyldyń ústinen túsken kóshpeliler taborymen kelgen bul áýez oǵan tylsym bir kúshteı áser etti. Shashy órilmeı ıyǵyna sýsyp tógilgen, alabajaq kónetóz kóılek kıgen on úsh-on tórt jastaǵy bota kóz qyz oınaǵan skrıpkanyń úni Noıanǵa bárin umyttyrdy.
«Bala bárin umytty. О́tken qysty da, keler qysty da, jalańaıaǵyn da, apasynyń ińir qarańǵysynda qyzylshadan tıtyqtap áreń jetip, úni bitip, tańdaıy keýip, bir jutym shalap suraıtynyn da, brıgadırdiń: «Aınalaıyn Noıan, búgin mektebińe barmaı-aq, jylqy baq», dep jalynatynyn da – bárin-bárin umytqan».
Osy jalań aıaǵymen-aq názik mýzykanyń sońynan túý alysqa erip kete bergisi keldi. «Biraq keshke úıge qyzylshadan erni kezerip keletin apasyn, oǵan shalaptyq aıran qaldyrmaı iship qoıatyn inilerin oılady». Demek, kóshke ilese almaıdy.
Noıan tabordaǵy dýdarbas kisige tańǵaldy. Bárin qaıdan biledi: ákesi joq, aǵasy áskerde ekenin, tipti astyndaǵy tory taıdyń óziniki emes, kolhozdiki ekenin de aıtyp tur. «Mundaı taıy bar adam jalańaıaq júrmeıdi ǵoı» deıdi.
Jalpy, sol kezeńdegi barlyq balalardyń taǵdyry bir – kókeleri joq, aǵalary áskerde, jalǵyz sheshe, joqshylyq, bylamyq kóje, jamaý kıim, jalańaıaq, qara jumys, hat jazady, hat kútedi, ash qarynǵa kók alma jep ósken urpaq. Qoǵamnyń bet-bederinde ap-anyq kórinip turǵan osy shyndyqty qý saýdager qaıdan bilmesin?! Bilmeıtin tek tory taı men Noıan ǵana. Taı enesin saǵynady. Al Noıanǵa qystan bir ilip kıer báteńkemen shyqsa boldy hám apasy qyzylshadan sharshamaı qaıtsa, kelgende úıde shalaptyq aıran qalsa deıdi. Basqasy basqa álemdegi baqyt sııaqty kórinedi. Tipti oıyna da almaıdy. Al myna kishkentaı qyzdyń ıyǵyndaǵy «qobyzdan» shyqqan mýzyka Noıandy sol baqyty kóp basqa álemge alyp ketkendeı boldy. «Aqyrzaman degen osy shyǵar...».
Joqshylyqtan, aıaqqa kirgen tikennen, ár kúzde qystan qorqyp, Tımofeı shaldyń kóńilin ańdaýdan jalyqqan Noıan Dýdarbastyń jabyq arbanyń ishinen alyp shyqqan «rabochıı» báteńkesin qalaı alǵanyn da bilmeı qaldy. Saýdager teginnen-tegin bir tal jýsan bere me?
«Arbakeshter japyraq astyna jasyryp ketken qamyttardyń bir ilingenin Noıan taı ústinen kókparsha julyp alyp, postromkesin salańdatqan kúıi salpyldap keri shapty. Tuıaq astynda qyzylshanyń japyraǵy qarshyldady. Soǵys jyldarynyń sory qalyń attarynyń teri sińip, qolqany atqan qamytty jylqyshy bala dýdarbas kisiniń aldyna shıyryp urdy».
Bárine kináli – báteńke. Bárine kináli – qytymyr qys. Bárine kináli – qystan habar bergen qurqyltaı. Bárine kináli – basyna qar jamylǵan taý. Tek enesin saǵynǵan tory taı men jyrym balaq, jalańaıaq Noıan ǵana kinásiz. Sodan bolar, bala Noıanǵa qamyt urlap berip alǵan osy báteńkemen endi bári ózgeretindeı kórindi. Degenmen bir báteńke, bir qamytpen bári ońala qoıa ma? Jyly mekenge ushqan qustar qaıtyp kele me? Taý basyndaǵy qar erip kete me? Al jalǵyz shesheniń «bireýdiń sabaqty ınesin alýshy bolma» degen aq adal sózi Noıannyń sanasynan qalaı óshti?.. Árıne, óshpese kerek-ti. Arsyzdyqqa barý da munshalyqty ońaı bolmasa kerek-ti. Munyń bárin Noıannyń bala júregi biledi. Iesiniń osynshalyqty jaman emes ekenin tory taı da sezedi. Kóshtiń sońynan shoqyraqtap shaýyp otyryp, Dýdarbas otyrǵan aldyńǵy arbaǵa teńese bere álgi «kináli» báteńkeni shatyrdyń ishine atyp urdy. Bul da kúres. Árıne, sasyq báteńke úshin emes. Adaldyǵy úshin.
Sóıtip, baqyty kóp basqa álem de, skrıpkanyń muńdy áýeni de, ony oınaǵan shashy órilmeı ıyǵyna sýsyp túsken qyz da kóz aldynan saǵym bolyp ushty. Enesin saǵynǵan tory taı men jalańaıaq Noıan arbakeshterdiń shańyna kómilip qala berdi. Báteńkesiz.
«Bıyl qysta ógizdiń terisi tabyla ma, tabylsa, ony Tımofeı taǵy tigip berýge kelise qoıa ma?..».