Men bul maqalamda jer daýyn qozdyrǵaly otyrǵan joqpyn. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Táýelsiz Qazaqstannyń shekarasyn eki jaqtaǵy alpaýyt kórshimen de shegelep alǵanyna kóńilimiz toq. Biraq ta tarıhty jastarymyz bilip, keleshekte ony jadynda saqtaǵany durys dep oılaımyn. Qazaqtyń baıyrǵy jeriniń ekinshi ret saýdaǵa túsýi memleket basyna volıýntarıst, avantıýrıst, ultshyl N.Hrýshevtyń kelýimen jalǵasty. Ol taqqa otyrysymen-aq, respýblıkalar arasyndaǵy shekaralardy joıyp, bólinbeıtin úlken Reseı memleketin qurý týraly óziniń sandyraq ıdeıasyn iske asyrýǵa kiristi. Týysqan kórshiles halyqtar arasynda jer daýyn týǵyzyp, olardy bir-birine qarsy aıdap saldy.
Men jas kezimde halqymyzdyń ardaqty uly Jumabek Táshenovti eki ret kórgen edim. Sol kezdesýdiń ekeýinen de qatty áser alǵan bolatynmyn. Jumekeń ultjandy, kem-ketik, jetim-jesirlerge erekshe qarap, qolynan kelgen kómegin kórsetýge daıyn jan edi desedi. Aǵanyń qaıyrymdylyǵyn ózim de kórgenim bar.
QazGÝ-de oqyp júrgen stýdent kezimizde 24 rýbl shamasyndaǵy stıpendııa kúnkórisimizge jetpeı qalatyn. Toıyp tamaq ishpeı júrsek te, álimizge qaramaı, jerles, kýrstas qyzdardy teatrǵa, kınoǵa shaqyratynymyz taǵy bar. Jastyq-aı deseńshi, arzan bolsa da sándi kıinip galstýk taǵýdy unatatynbyz. Elden keletin járdem joqtyń qasy. Amalsyzdan keshkisin temirjol vokzalyna baryp vagonnan kúrekpen kómir túsirýge májbúr bolatyn edik. Aldynda baıytyp, sońynan jumysyn istetip alǵan soń, bolar bolmas tıyn-teben berip ondaǵy qýlar bizderdi shyǵaryp salatyn. Kómir untaǵynan kózimiz ben tisterimiz ǵana jyltyraıtyn bizder, qoǵamdyq kólikke minýge uıalyp, amal joq jaıaýlap-jalpylap tasa-tasamen jataqhanaǵa jetetinbiz. Bir kúni Ánýarbek degen kýrstas joldasym, maǵan: «Táshenov aǵamyz qaıyrymdy kisi desedi, men balalar úıinde, al sen pansıonatta tárbıelendiń. Ekeýmizdiń de ákelerimiz soǵysta qaıtys bolǵan, sol aǵaǵa baryp materıaldyq kómek suraıyq», dedi. Dosymnyń sózin tastaı almaı, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmy Tóraǵasynyń qabyldaý bólmesine erip bardym. Qabyldaý kezinde sózge pysyq, ýnıversıtettiń mańdaıaldy sportshysy Ánýarbek ekeýmizdiń atymyzdan qarnymyz ashyp, júdep-jadap júrgenimiz jaıynda jalynyshty túrde sýrettep aıtyp shyqty. Uıalshaq minezimnen bolar men aǵanyń betine durys qaraı almaı, eki kózim edende boldy. Ol kisi bizdi kóp ustamaı, aqylyn aıtyp, shyǵaryp salyp jatyp, tómenirekte otyrǵan hatshysyna: «Myna eki stýdentke materıaldyq kómegimdi jaz», dedi. Aǵanyń sol jolǵy kómegi, bir bólmede jatqan 17 balaǵa biraz ýaqyt as-sý boldy. Qarnym ashyp júrgende jegen quıqanyń dámi, búginge deıin aýzymda deýge bolady.
Zań fakýltetiniń dekany M.A.Vaksberg degen professor, kezinde saıası astarmen Lenıngradtan jer aýyp kelgen, jasy jetpisten asqan, ataqty ǵalym edi. Ánýarbek ekeýmizdi kabınetine shaqyryp: «Mundaı qadamǵa endi barmańdar, stıpendııalaryńdy alyp turasyńdar, kásipodaq ta qarap qalmaıdy», – dedi. Náti biz týraly joǵarydan tapsyrys bolǵan ǵoı dep joramaldadyq. Ras, áli kúnge uıalamyn.
Ekinshi ret aǵany umytpasam, ótken ǵasyrdyń 60-jyldary kórdim. QazGý-diń bas ǵımaratynyń akt zalynda ol stýdenttermen kezdesý ótkizdi. Úlken zalda bos oryn joq, syımaǵandary aǵany úlken eki ashyq esik arqyly dálizde turyp tyńdady. Prezıdıýmda ýnıversıtet bastaýysh partııa komıtetiniń hatshysy jıyndy basqaryp otyrdy. Rektorattan basqa eshkim bolmaǵanyna qaraǵanda, ol kisiniń qyzmet satysyna syzat túse bastaǵan kezi bolýy múmkin. Qysqa sózden keıin Jumekeń stýdentterdiń suraqtaryna jaýap berdi. Zaldaǵy stýdentterdiń tolqýyn aıtyp jatpaı-aq qoıaıyn, suraqtar kóbine saıası sıpatta boldy. Dálizde turǵan bizderge Táshenovtiń daýysy nashar estilip turdy. Táshenovtiń sózin shala-pula estip turǵan meniń qasymdaǵy keıbir stýdentter Máskeýdiń qazaqtarǵa jasaǵan qasaqana saıasatyna yzalanyp ta jatty. Hrýshevtiń júgerisi de saý qalmady. Jumekeń «tyń ólkesi» máselesiniń Ortalyqta, Qazaqstan basshylyǵynyń pikirine qaramaı sheshilgendigin týra aıtty. Kezdesýdiń qyzý ótkeni sonsha, ol 3-4 saǵatqa sozyldy, suraqtar biter emes. Jıyndy júrgizýshiniń: «Jumabek Ahmetovıchti sharshattyńdar, endi osymen doǵaraıyq», degenine qaramaı, ol «suraqtaryń bolsa toqtatpańdar, men halqymnyń qyzmetshisimin» degeni esimde qalypty. Soǵan qaraǵanda, Jumekeńniń Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń tóraǵasy qyzmetinen kóp uzamaı ketetinin boljaǵan-aý dep oılaımyn.
Qazir Jumabek Táshenov týraly jazylyp júr. Degenmen halqymyzdyń adal ulyna ózi týǵan elordada eskertkish ornatylsa, esimi ardaqtalsa nur ústine nur bolar edi. Jumekeńniń aty jastardyń boıyndaǵy el men jerdiń qadirin bilip ósetin patrıottyq tárbıege úles qosar edi.
Ǵalıhan MÁÝLETOV,
Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń ardageri.
QOSTANAI.