Balet – sulý óner, sahnanyń qudireti sol bolar, bıshi óz ónerinen góri sulýyraq kórinedi. Bir aıaǵynyń ushymen edendi tirep, bir aıaǵymen dóńgelene aınalyp, kenet tý syrtynan bireý urtyn toltyryp úrlep qalǵandaı, úlpildegen qaýyrsyn sekildi qalyqtap usha jónelgende, bir mezet tynys alǵanyń ózińe de sezilmeı, tym-tyrys qalasyń. Qanatyn kerip, kólde júzgen aqqý sahnaǵa adasyp kelip qalǵandaı, qus patshasyn aına-qatesiz keıiptegen mynaý sheberdiń óneri tánti bolmasyńa qoımaıdy.
Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń prıma balerınasy ataný árkimniń peshenesine buıyrmaǵan, balet qoıylymyna barǵan saıyn beısanaly túrde bala kúnnen atyna qanyq bolyp ósken beldi ártis Gúljan Tútkibaevany kóz janarymyzben de, kóńilmen de izdep turamyz. О́nerdegi ólkesin qaıtalanbas órnektermen bezendirip, óz bıigin baǵyndyrǵan Gúljan balettegi ornyn keıingi jas býynǵa áldeqashan bosatyp bergen, biraq teatr sahnasynda búgingi oryndalyp jatqan bıdiń bárinde belgili ártistiń qoltańbasy, sheberliginiń izi saırap jatyr. Sodan beri de ulttyq balet ónerinde bıshilerdiń birneshe tolqyny aýysyp úlgerdi, olardyń árqaısysy ózinshe dara, ózinshe bıik, biraq Gúljansyz bul ónerdiń sıpaty tolyq maǵynasyn taba almas edi. Máskeý horeografııalyq ýchılıshesiniń túlegi 1982 jyly Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryna bıshi bolyp qabyldanǵannan bastap bı óneriniń barlyq bıiginen kórinip, professor atanyp, on jyldan beri balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, bas baletmeısteri bolyp qyzmet atqaryp kele jatqan Qazaqstannyń halyq ártisi, «Qurmet» ordeniniń kavaleri Gúljan Tútkibaeva jaqynda tól sahnasynyń tórinde shyǵarmashylyq óneriniń qyryq jyldyǵyn atap ótti.
Balet – sýyryp alǵanda, bir qushaq baılyqqa kómip salatyn lotereıanyń bas aınaldyrar baqytty bıleti emes. О́nerdiń bul qıyn túrin tańdaǵan adam bıik jetistikke jetý úshin qajyrly eńbek etý qajetin bala kúninen jaqsy túsinip ósedi. Býyny qatpaǵan 4-5 jasynan bastap tań bozynan oıanyp, kún saıyn 7 saǵat jattyǵý zalynda júrip, bala bolyp qalaǵan ýaqytynda balmuzdaq ta jeı almaı, belgilengen salmaqtan aspas úshin japon dıetasyn ustap, qatań kún tártibimen júrip-turýdyń qıyndyǵyna erte bastan daǵdylanady. Aldaǵy azappen salystyrǵanda bul da ázirge túk emes. Bashpaıynyń ushymen sahnanyń bir shetinen ekinshi shetine dóńgelene aınalyp kelip jerge aıaǵyn qoıyp damyldaǵan kezde balerınanyń aıaǵy 100 kılo aýyr salmaqty sezinedi eken. О́tken ǵasyrdyń basynda týflıiniń basyna bylqyldaǵan shıki etti juqalap týrap salyp bılegen balerınalar búginde «qara jerdiń qattylyǵyn» sezdirmeýge arnalǵan sılıkon salyp bılegenimen, tańerteńnen keshke deıin úzilmeıtin ázirlikke aıaqkıimderi shydamaı, shoqpyt-shoqpyty shyǵyp, bıshige jylyna 100-den artyq balet týflıin kııýge týra keletin kórinedi. Kún saıynǵy jattyǵýdan aıaqtaǵy bes saýsaqtyń bir qabat terisi sydyrylyp, jaralanyp, taban men ókshe tutas oıylyp, qyzaryp, qantalaǵan jara jazyla kele taptalyp, qara tiken súıelge aınalyp, aqyry saýsaq pen býynnyń qısaıyp ketýi – kez kelgen balet bıshisi úshin qalypty jaǵdaı. «О́ner qurbandyqty qajet etedi» degenniń bir dáleli osy bolar. Denedegi artyq salmaq dıetasyz-aq daıyndyq kezinde monshaq-monshaq termen birge bý bolyp ushyp, ashy teri alynǵan jaraýly attaı aıaǵynyń ushymen aptasyna tórt ret spektaklde bılep, tolyp jatqan baıqaýlarǵa ázirlenip, kúni-túni teatrdan shyqpaı jumys isteýge tabandylyq jetispese, álgi eńbektiń bári de tekke ketti deı ber. Qıyndyqty jeńetin de, kedergini kesip ótetin de, ózin ózgelerden myqtyraq jasaıtyn da tek qajyrly eńbek.
P.Chaıkovskııdiń «Aqqý kólindegi» Odetta-Odılııa, «Uıqydaǵy arýdaǵy» Avrora, A.Adannyń «Jızelindegi» Jızel, Ǵ.Jubanovanyń «Qaragózindegi» Qaragóz – qazaq balet ónerindegi basty partııanyń birde-biri Gúljandy aınalyp ótpedi. Bı óneri ǵajap-aq, biraq onyń arǵy jaǵynda temirdeı qatań tártip pen tabandy minez bolmaǵanda, álemdik jaýharǵa aınalǵan balettiń asaý keıipkerleri Gúljanǵa jalynan ustatpaǵan bolar edi. Gúljan jaryq dúnıege kelgende balettiń barlyq talabyn eskerip týǵandaı – náziktik, syny men syry kelisken symbat, bıikke jeńil sekirý, al sekirse aýada ilinip qalǵandaı, uzaqqa samǵaý, dóńgelense, dúnıemen birge shyr aınalý, ne kerek, balettiń álipbıin bir bıshideı meńgerip, ony ushan-teńiz eńbegimen damytqan has sheber shartaraptyń kil myqtysy bas qosqan óner dodasynda talaı márte top jardy. Gúljan 1989 jyly Máskeýde ótken halyqaralyq baıqaýdyń dıplomanty, 1990 jyly Varnadaǵy, Djeksondaǵy balet baıqaýynyń jeńimpazy atandy.
Qyryq jyldyq shyǵarmashylyq belesine osy tektes iri jetistikterimen jetken Gúljan Ýsambekqyzy ónerin baǵalap, talantyn qurmetteıtin kórermenin balet qoıylymdarynan quralǵan avtorlyq keshimen qarsy aldy. Anshlagpen ótken keshte ártistiń áriptesteri, shákirtteri onyń bıindegi minsiz tehnıka, minezindegi muqalmas myqty qyrlary týraly súısine áńgimeledi. Qazaq baletiniń tarıhy úshin rejısserlik tásilderdi, horeografııalyq qoltańba men stıldi saqtaýdyń mańyzy zor ekeni aıtyldy. Osynyń bárin Gúljan Ýsambekqyzy máskeýlik ustazdarynan boıyna qalaı sińirip ósse, búgingi óz qoıylymdarynda klassıka men zamanaýı jańa ádisti qatar órip, múltiksiz oryndaýǵa tyrysady.
«Balet keshinde» jetekshi solıster men balet trýppasynyń oryndaýynda ózi qoıǵan klassıkalyq baletterden fragmentter usynyldy. Almatynyń bas horeografynyń mereıtoıyna Máskeýden Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi, Úlken teatrdyń premeri Iýrıı Vasıýchenko meıman retinde qatysyp, «Astana balet» pen «Astana opera» teatrynyń jetekshi solısteri óner kórsetti. Halyq ártisi ár spektakl saıyn balettiń ádemi áleminde qaýyshatyn kórermeniniń qoldaýy men mahabbaty úshin qurmetin bildirdi.
– Men sizdermen kezdesken saıyn shyǵarmashylyqtyń shyn qýanyshyn sezinemin. О́zimniń súıikti ónerimmen aınalysyp júrgenim úshin sheksiz baqyttymyn. Meniń bar ómirim ónermen birge órildi. Osynyń bári sanamdy, oıymdy, jan dúnıemdi bıikke kóterip, mynaý aýmaly-tókpeli ómirde eki aıaǵymnan nyq turýyma kómektesti. Bastysy – ómirdi súıý jáne jan jabyrqatatyn jaman nársege ádemilikpen qarsy turý. Adamdardyń barlyǵyn anda-sanda bolsa da kúndelikti kúıbeń tirshilikten bir sátke bolsa da qol úzip, balettiń sulý álemin birge aralap, birge rahat sezinýge shaqyramyn, – deıdi Gúljan Tútkibaeva.
Shynynda da, shymyldyq ashylyp, Erbolat Ahmedııarovtyń dırıjerligimen sımfonııalyq orkestrdiń sazy saýlaı jónelgende, úırenshikti ómir esiktiń arǵy jaǵynda qalyp, tańǵajaıyp dúnıeniń ishine engendeı kúı ornady. Balet tek dóńgelene aınalý, sekirip-qarǵý ǵana emes, eń aldymen sezim kúıin, kóńil kúıin, jan qýanyshyn, júrek únin jetkizý. Balet – bı poezııasy. Qozǵalys pen mýzykadan turatyn ónerdiń qudireti tamyr-tamyrdy qýalap júrekke sińetin óleń sekildi nemese tili joq, mylqaý, biraq mazmundy fılm tamashalaǵandaı áser qaldyrady. «Spartak», «Anna Karenına», «Shelkýnchık», «Korsar», «Karmen-Sıýıta» jáne basqa oryndalǵan baletterdiń úzindisi bul ónerdiń tamsandyrmaı qoımaıtyn jumbaq syryn asha tústi.
Gúljan Tútkibaeva óziniń bar bilgenin shákirtteriniń boıyna sińirip, balet ónerindegi belgili sheberlerdi tárbıelep shyǵarǵan pedagogtik qyzmetimen de tanylǵan tulǵa. Sheteldiń kásibı óner ortasy moıyndaǵan talantty shákirtteriniń arasynda Gaýhar Ýsına, Gúlnur Sársenova, Naılıa Kirebaeva, Gúlfaırýz Qurmanǵojaeva, Malıka Elshibaeva, Esqalı Qasqyrbaı sekildi halyqaralyq baıqaýlardyń laýreattary bar. Ustaz, bas baletmeıster retinde ózine de, ózgege de syn kózimen qaraýdan talmaıtyn, ózin-ózi qamshylaýdan tynbaıtyn, ujymdy óz ıdeıasyna qyzyqtyryp, nátıjesinde, Qazaqstannyń baletin halyqaralyq ólshemge laıyq jasaýǵa tyrysqan eńbegi áıgili shákirtterdiń ónerimen, joǵary deńgeıde ótetin konserttermen jáne qurmetpen qabyldanatyn gastroldermen aqtaldy. Sondaı-aq Abaı atyndaǵy Ulttyq teatrdyń sahnasynda shet memleketter ártisteriniń de bılegisi keletin armany baryn eskersek, bul da bas baletmeıster eńbeginiń jemisi.
Búgingi álem ár adam úshin ashyq, tórtkúl dúnıeni tutas baqylap otyrǵan kórermenniń jaqsy-jamandy salystyrý múmkindigi artqan. Baletke qoıylatyn talap ta kúnnen-kúnge bıiktep barady. Shyǵarmashylyq qorjyndaǵy qyryq jyldyq azyqty olja kórip otyra bergendi ýaqyt kótermeıdi. G.Tútkibaeva «ortasha ónim» daıyndap usynsa, kózi ashyq kórermen ony birden sezip, qabyldamas edi. Sahnaǵa ózi shyǵyp bılese budan áldeqaıda ońaı bolar ma edi, biraq bala kúninen báseke jolymen júrip, joǵarydan jarqyraýdy murat tutyp ósken ol erteli-kesh «otandyq balettiń kórkemdik deńgeıin kóterý» degen oıdyń tóńireginde ǵana tolǵanady. Balettiń jastar óneri ekenin eskerip, olarǵa dem berip, kásibı sheberligin arttyryp, toqtaýsyz alǵa jyljý kerek. Budan ózge murattyń asyl bolýy múmkin emes.
ALMATY