Tuńǵysh forým: baıandy baılanystyń baılamy

Forýmnyń maqsaty – biryń­ǵaı medıa platformany qalyp­tastyrý. Iаǵnı eki kúnge sozy­latyn is-sharada spıkerler jańa medıany damytý, jasandy ın­tellekt tehnologııalaryn medıa­da qoldaný, Ortalyq Azııa­daǵy kreatıvti ın­dýstrııa­nyń damýy, post-shyndyq kezeń­­indegi aqparattyq qaýipsiz­dik, medıa salasyndaǵy bi­lim berý tranformasııasy, ózara yn­ty­maq­tastyqtaǵy halyqaralyq uıym­dardyń orny, azamattyq qoǵamdy damytýdaǵy genderlik teń­­dik­tiń róli, óńirlik jáne jahan­dyq kooperasııa múmkin­dik­teri sııaq­ty kókeıkesti máse­le­lerdi talqylamaq.

Forýmnyń ashylý saltana­tynda Memlekettik keńesshi Erlan Qarın Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Orta­lyq Azııa Medıa forýmy qatysý­shylaryna joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

«Qurmetti jıynǵa qaty­sý­shylar! Sizderdi birinshi Orta­lyq Azııa Medıa forýmynyń bas­­talýy­men quttyqtaımyn. Buqa­ralyq kommýnıkasııalar qarqyndy damyǵan qazirgi zamanda medıa salasynda táji­rıbe almasý jáne óńirdegi máde­nı-gýmanıtarlyq ynty­maq­tastyqtyń damýy erekshe mańyzdy. Aımaqtaǵy tanymal jýrna­lısterdiń, sarapshylar men medıa menedjerlerdiń basyn qos­qan forým – mamandardyń kási­bı paıymdaryn birlese talqy­laýǵa múmkindik beretin bire­geı pi­kirtalas alańy. Osy ólke­degi memleketterdiń jan-jaqty yq­paldastyǵy baýyr­las halyqtar­dyń baı tarıhy men ortaq rýhanı mura­syna negizdelgen. Bıyl aǵaıyn elderdiń arasynda dıplo­­m­a­­tııa­lyq qarym-qatynas ornaǵa­nyna 30 jyl tolyp otyr. XXI ǵa­­syr­da Qazaqstan Ortalyq Azııa­men birlese damýdy kózdeı­tin dostyq tatý kórshilik jáne yn­ty­­maq­tastyq týraly shartqa qol qoıý rásimin osy mereıli jylǵa bastaýy­nyń zor sımvoldyq máni bar. Stra­tegııalyq qujat bizdiń jan-jaqty seriktestigimizdi ny­ǵaı­týǵa tyń serpin beredi dep sene­min», delingen quttyqtaý hatta.

Erlan Qarın óz sózinde sońǵy jyldary Ortalyq Azııa mem­leketteri arasyndaǵy yntymaq­tastyq qarym-qatynas nyǵaıa tús­kenin atap ótti. «Qazirgi tańda Ortalyq Azııa ózindik mańyzy bar aımaqqa aınaldy. Bul – óńirlik biregeılikti tanytýǵa, ortaq mádenı keńistik qalyptastyrýǵa degen umtylystyń jemisi. Ony odan saıyn tereńdete túsýimiz kerek. Ol úshin medıa salasynda, mádenı-rýhanı baǵytta, qoǵamdyq-saıası ómirde baılanystardy nyǵaıtý qajet. Osy rette tuńǵysh ret uıymdastyrylyp otyrǵan  Ortalyq Azııa Medıa forýmy aıryqsha ról atqarady dep oılaımyn. Mundaı jıyndar arqyly yntymaqtastyǵymyz bekı túsedi. Qazaqstan bul baǵyttaǵy bas­tamalardy qoldaýǵa árqashan daıyn. Medıa forýmnyń Astanada ótýi – sonyń aıqyn dáleli. Forýmda Ortalyq Azııa memleketteriniń ortaq múddesine saı keletin keleli oı pikirler aıtylady dep senemin», dedi Erlan Qarın.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli forým medıa salasynyń damý tendensııalary men perspektıvalaryn talqylaýǵa, tájirıbe almasýǵa arnalǵan biregeı alań bolatynyna senim bildirdi.

– Bıyl Sholpan-Ata qalasynda ótken Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń kezdesýinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Azııa aýmaǵynda ortaq aqparattyq keńistik qurý týraly aıtqan bolatyn. Sol maqsatta uıymdastyrylyp otyrǵan forýmda ózekti máseleler talqylanady dep oılaımyn. Qurmetti meımandar – Túrkııanyń 11-shi prezıdenti Abdýlla Gúl men Mońǵolııanyń 3-shi prezıdenti Nambaryn Enhbaıardyń Medıa forýmǵa arnaıy shaqyrylýynyń ózindik máni bar. Máselen, Mońǵolııanyń burynǵy basshysy Nambaryn Enhbaıar jýr­na­lıs­tıkadan jetilip shyqqan qaı­rat­­ker tulǵa bolsa, Túrkııanyń eks-pre­­zı­denti Abdýlla Gúl myrza foto­jýr­nalıstıkamen áýestenetin, jańa medıaǵa jany jaqyn tulǵa.

Is-sharanyń hedlaıneri – amerıkalyq «New York Times»-tyń 4 márte bestseller ıegeri, qazaq qyzy, búrkitshi Aısholpan jaıly jazylǵan «Eagle Huntress» kitabynyń avtory Lız Ýelsh, YouTube jelisinde 18 mıllıard qaralym jıǵan dúnıe júzindegi balalarǵa arnalǵan eń tanymal dBillions jobasynyń avtory Ernıs Ýmetalıev jáne Pýlıtsar syılyǵynyń ıegerleri. Sonymen qatar, is-sharaǵa BUU, IýNESKO, IýNISEF, UNFPA, TÚRKSOI, AО́SShK, EQYU-nyń Qazaqstandaǵy ókildikteri, TMU, IYU, TPA ókilderi qatysyp jatyr, – dedi Darhan Qydyráli.

Alǵashqy plenarlyq sessııaǵa qatysqan Túrkııanyń 11-shi prezıdenti Abdýlla Gúl óz sózinde Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev engizgen demokratııalyq reformanyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

– Qasym-Jomart Toqaev úlken óki­lettikterdi Parlamentke berý, jurt­shylyqpen jáne Úkimetpen qarym-qaty­nasty arttyrý, qazaqstandyq ınstı­týttarǵa úlken ókilettikter berý,  sheshimder qabyldaýda tejeý men tepe-teńdik júıesin orna­týda tańǵajaıyp reformaǵa basta­ma­shy boldy. Bul reformalar mono­po­lııalardyń aldyn alýǵa ákeledi, árıne, halyqtyń mem­leketti basqarýǵa qatysýyn qamta­masyz etedi. Sonymen qatar olar ártúrli saladaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa múm­kindik beredi. BAQ – halyqtyń daýysy. Osylaısha, biz adamdardyń umtylysyn kórsetetin reformaǵa shaqyra alamyz, – dedi A.Gúl.

Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memle­kettik hatshysy Sýıýnbek Kasmambetov Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti Sadyr Japarovtyń Ortalyq Azııa Medıa forýmy qatysýshylaryna joldaǵan ystyq sálemin jetkizdi.

– Ortalyq Azııadaǵy ekonomıka, ekologııa jáne túrli apatty máseleler men jaǵdaılardy ashyq aıtýymyz kerek. Baýyrlas elder arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtyp, olar­dyń seriktestigin arttyra túsip, jan­dan­dyrýdyń jańa deńgeıine qadam basýymyz, mádenı-tarıhı órkenıetimizdi órkendetýimiz asa mańyzdy. Osy turǵyda jańa medıany paıdalana otyryp, ortaq órkenıetimizdi tanytý kerek, – dedi S.Kasmambetov.

Mońǵolııanyń 3-shi prezıdenti Nambaryn Enhbaıar óz sózinde Ortalyq jáne Soltústik-Shyǵys Azııa elderi arasyndaǵy keńeıtilgen áriptestiktiń mańyzyna toqtaldy.

 – Biz postmodernızm dáýirinde ómir súrip jatyrmyz. Bul dáýirge mem­lekettik ınstıtýttarǵa, saıası par­tııalarǵa, iri kompanııalarǵa, ásirese trans­ulttyq kompanııalarǵa, ǵylymǵa, buqa­ralyq aqparat quraldaryna – bárine derlik degen senimniń joǵalýy tán. Postmodern dáýiri post-shyndyq degen termınmen de sıpattalady. Post-shyndyq dáýiri kópshiligimizge, sonyń ishinde keńes odaǵynda ómir súrgen jáne oqyǵan adamdarǵa múldem jańa nárse bolyp ta kórinýi múmkin. KSRO qubylys retinde jaı ǵana el bolǵan joq. Ol ótiriktiń shyndyqqa, al shyndyqtyń ótirikke aınalǵan keńistigi men ýaqyty boldy, – degen Nambaryn Enhbaıar HHI ǵasyrda ártúrli aımaqtaǵy elder arasynda keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyqtyń bolashaǵy zor ekenin atap ótti.

Ortalyq Azııa Medıa forýmy sheń­berinde plenarlyq sessııalar uıym­dastyryldy. Máselen, «Medıa jáne think tanks: saraptamanyń medıa transfor­masııasy» pikirtalas bóliminde sarap­shylar qazirgi buqaralyq aqparat qural­dary betpe-bet kelip otyrǵan máse­lelerdi  de talqylady. Olar búgingi aqpa­rattyq zamanda saraptamalyq kontent ótimdi, sondaı-aq jańa medıa dástúrli BAQ-tyń ornyn basa almaıdy degen pikir tóńiregine toqtaldy. Al aqparattyq keńistikte kezdeısoq sarapshylardyń kóp ekeni medıa mamandaryn alańdatyp otyr.

 – Qazirgi kúni aqparat kóp, sáıkesinshe medıa kózderi de artyp keledi. Ár­qaısysy ózindik kontent quryp, óz aldyna qyzmet etedi. Búginde bir redak­sııany ustap otyrýdyń qajeti joq. О́ıtkeni aqparatty bir aqparat kózinen alyp, óz betinshe jazyp, ony oqyrmanǵa usyný múmkindigi zor. Máselen, 90-jyl­dardyń basynda qoldanýshy kúnine 20-30 habarlama alsa, búginde ol 2-3 myń aqparat alýy múmkin. Alaıda onyń barlyǵy birdeı belgili bir oqıǵany qaz-qalpynda bere almaıdy, óıtkeni qanshama ózgeristen ótken. Sondyqtan qoldanýshy aqparattardy oı eleginen ótkizip, kúmándisin ajyrata bastaıdy. Osy jerde medıa saýattylyqtyń mańy­zy zor, – dedi Prezıdent janyndaǵy «Or­talyq kommýnıkasııalar qyzmeti» mekemesiniń dırektory Asqar Omarov.

Onyń sózinshe Covid-19 pandemııasy feık aqparattarmen kúresý qajettigin kórsetip, saýatty sarapshylardyń qajettigi arta túsken kórinedi. 

– Pandemııa kezinde Germanııada gazetterdiń tırajy artqan. Qazir baspasóz ınternetke aýysyp jatyr, tipti keıbir sarapshylar basylymdar jabylýdyń az-aq aldynda tur degendi aıtady. Biraq Germanııanyń mysalynda biz gazettiń qajettigi artyp otyrǵanyn ańǵaramyz. Sondaı-aq pandemııa sarapshylardyń da qajettigi men deńgeıin anyqtap berdi. Adamdar qaterli vırýspen kúresip jatqanda belsendi «spıker-sarapshylar» aqparat aıdynynda erkin júzip, halyqty adastyrýǵa tyrysty. Osy oraıda, BAQ pen analıtıkalyq ortalyqtar birigip, medıa sarapshylardy daıarlaýy qajet dep esepteımin, – dedi Asqar Omarov.

Al «Valdaı» halyqaralyq pikirtalas klýbyn damytý jáne qoldaý qorynyń basqarma tóraǵasy Andreı Bystrıskıı: «Búginde aqparat kózderiniń óte kóp bolýy sebebinen olardy ıgerý múmkin emes. Shynaıy aýdıtorııa suranysy da úlken problema. Onymen qalaı jumys isteý kerektigin túbegeıli túsine almaı júrmiz», deıdi. Jalpy, sarapshy medıa salasynda problema shash etekten ekenin aıtady.

– Aldymen derekkózdiń kóptigi bizge baǵyt-baǵdar jasaýǵa múm­kin­dik bermeı otyr. Bul – qıyn prob­lema. Túrli deńgeıdegi medıa arasyn­daǵy aıyrmashylyq joıylyp barady. Bir ǵana mysal, gazet, jýrnaldar aýdıtorııa jınaý úshin saraptamalyq salmaqty dúnıe jazyp, aıtarlyqtaı eńbektenip jatsa, keshe ǵana ashylǵan gazet ne jýrnal bolmashy dúnıe jazyp, oqyrman jınap alady. Teńdik, eńbekti baǵa­laý qaıda? Negizi saraptamalyq dúnıe jazatyn, sapaly daıyndaıtyn adam­nyń jumysy kóp. Al qazir aqpa­ratty qoldanatyndardyń mindeti – baǵ­dar­lamasyna qyzyǵýshylyqty arttyrý, aýdıtorııa sanyn ulǵaıtý. Mine, búginde  qoǵamda osyndaı qordalanǵan másele kóp, –  dedi Andreı Bystrıskıı.

«Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Tanysbaı sarap­ta­malyq telehabarlarǵa kórer­menniń suranysy arta túskenine toq­tal­dy.

– Qazir biz derekti habarlarda, arnaıy jobalarda, tok-shoýlarda analıtıkalyq kontentti qoldanyp júrmiz. Tipti tarıhı serıaldardy da saraptamalyq janrda túsirip, kórsetip kelemiz. Kórermenniń yńǵaıyna qaraı oıystyq desek bolady. Osydan ondaǵan jyl buryn telehabarlar kestesi bizdiń ýaqytqa sáıkes qoıyldy, kórermen sol ýaqytqa qaraı beıimdeldi. Qazir  bári kerisinshe. О́ıtkeni adamdarda ýaqyt joq, sondyqtan biz mundaı habarlardy keshki ýaqytqa yǵystyryp, baǵ­darlama kestesine jumystan soń kó­retindeı  etip engizdik. Bul kórermenniń sanyn arttyrmasa, kemitken joq. Árıne, qyzmetkerlerdiń jumysy kúrdelene tústi. Kórermen bir baǵdarlamany ýaqy­tynda kóre almaı qalsa, onyń ınter­nettegi nusqasyn qaraı alatyn múm­kindigi zor, – dep bólisti óz tájirıbesimen teleradıokorporasııa basshysy.   

Sondaı-aq Lázzat Tanysbaı tele­kontentke halyq senim artyp, kórermen sany kóbeıip kele jatqanyn jetkizdi.

– IýSAID tapsyrmasymen Inter­nıýs ótkizgen zertteýge sáıkes halyq­tyń 54 paıyzy telekontentke senedi. Árıne, olar áleýmettik jelini de qada­ǵalap otyrady, alaıda naqty, senimdi aqparat  kózi retinde otandyq BAQ-ty qarap, oqıdy. Sol sebepti keıbir sa­rap­shylardyń televızııanyń bolashaǵy joq degen pikirleri qazirgi kórsetkishke sáıkes kelmeıdi, – dedi ol. 

Sonymen qatar forým spıkerleri «Post-shyndyq kezeńi: feık jáne aqpa­rattyq qaýipsizdik» taqyrybynda pikir almasty. Lomonosov atyndaǵy Más­keý memlekettik ýnıversıtetiniń profes­sory, Reseı Syrtqy ister mınıstrligi Más­keý memlekettik halyq­aralyq qaty­nas­tar ınstıtýty Reseı halyq­a­ralyq qatynastar jáne syrtqy saıasat ka­fedrasynyń professory, kıberqaýip­sizdik jáne kıberqorǵanys salasynyń mamany Andreı Manoılo feık, ıaǵnı jalǵan aqparattyń emosııaǵa toly áser qaldyratynyn aıtty.

– Feık aqparattarmen kúres mańyzdy. Onymen kúresý kerek. Jyly jaýyp qoıýǵa bolmaıdy. Eger jalǵan aqparat halyq arasyna tarap ketse, quzyrly organ, mekeme sol boıda naqty aqparat taratýy kerek, shynaıy fakti men sandyq kórsetkishter kórsetilýge tıis. Quzyrly mekeme atynan berilse jáne naqty kórsetkishi bar aqparatqa halyq kóbirek senedi. Jalǵan aqparatpen osylaı kúresýge bolady. Alaıda memlekettik organnyń, bıliktiń basty qateligi – olar kesh qımyldaıdy. Jalǵan aqparat tarap ketse, sol mezette emes, birneshe saǵattan soń, tipti birneshe kúnnen soń jaýap berip jatady. Al ol kezde aqparat mańyzyn joıyp, halyqqa da qajeti bolmaı qalady. Aqparattyq alańda feık aqparatpen kúres nátıjesiz bolyp kórinetini de osydan, – degen másele kóterdi reseılik sarapshy. 

Osy seksııada sóz alǵan Pýlıtser syılyǵynyń laýreaty, fotograf, Associated Press agenttiginiń burynǵy foto­jýrnalısi Lıý Hen Shıng óziniń eńbek joly men ózi túsirgen foto­sýretterge sholý jasap, qazirgi foto­jýr­nalıstıkanyń máselesin qozǵady. «Burynǵyǵa qaraǵanda qazir kontent te, fotoquraldar da san alýan. Alaıda fotony túsirýdiń de óz máni men kontenti bar. Oqyrman fotosýretten maqalanyń jaı-japsaryn, mazmunyn birden ańǵarýy qajet. AQSh-ta jumys jasaý ońaı boldy dep aıta almaımyn, biraq mazmundy fotosýretterdi sol elde qyzmette júrgende túsirdim. Tarıhı fotosýretterim kóp. Árbiriniń óz tarıhy bar», dedi Lıý Hen Shıng.

Ortalyq Azııa Medıa forýmy aıasynda ortaq aqparattyq medıa platforma qurý perspektıvalary talqylandy.

Álemdik medıanyń beldi ókilderi bas qosqan forýmǵa О́zbekstan Prezı­denti janyndaǵy Strategııalyq jáne halyqaralyq zertteýler ortaly­ǵynyń dırektory Eldor Arıpov,  Ázer­baıjannyń Medıany damytý agenttiginiń atqarýshy dırektory Ahmed Ismaılov, «Mır» MTRK tóraǵasynyń orynbasary Ekaterına Abramova, TV9 bas atqarýshy redaktory Battýr Pýrevsýren, Qazaqstan Prezıdenti Teleradıokesheni bas dırektorynyń orynbasary Tilegen Ábishev qatysty. Spıkerler biryńǵaı platformaǵa qatysty oı-pikirlerimen, óz elderindegi aqparattyq ortalyqtardyń jumysymen tanys­tyrdy. Paneldik otyrysqa Qazaq­stan Prezıdenti janyndaǵy «Orta­­lyq kommýnıkasııalar qyz­meti» respýb­lıkalyq memlekettik mekeme­siniń dırektory Asqar Omarov modera­torlyq etti.

Alǵash bolyp sóz alǵan О́zbekstan Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq jáne halyqaralyq zertteýler ınstı­tý­tynyń dırektory Eldor Arıpov óńirlik biregeıliktiń mańyzyna toqtaldy.

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń Ortalyq Azııa Medıa forýmyn ótkizý týraly bastamasy óte mańyzdy. Bul is-shara turaqty túrde ótedi dep úmittenemiz, únemi kezdesip, óńirimizdi tolǵandyratyn eń ózekti máselelerdi talqylaı alamyz. Meniń oıymsha, biryńǵaı medıa platforma qurý máselesi oryndy. Ol búkil aımaq úshin ortaq, birtutas sıpatqa ıe bolady. Bul ıdeıa bir mindetke – Ortalyq Azııadaǵy óńirlik biregeıliktiń irgeli negizderin qalyptastyrý úshin óte mańyzdy. Bul, eń aldymen, medıa salasynda kúsh biriktirmeı sheshe almaıtyn óte mańyzdy mindet, – dedi E.Arıpov.

Sondaı-aq spıker ortaq mádenı qundylyqtar men dástúrler negizinde yntymaqtastyqty keńeıtý anaǵurlym tıimdi ekenin atap ótti.

– Ortalyq Azııa týraly obektıvti zertteý júrgizetin Eýropa ǵalymdary­nyń toby bar. Olar empırıkalyq zert­teýler júrgizip, ortaq mádenı qundy­lyqtar, dástúrler bólisetin elder ózara is-qımylda, yntymaqtastyqta jáne saýda salasynda, ekonomıkalyq qaty­nasta, ınvestısııada áldeqaıda tıimdi degen qorytyndyǵa keldi. Ne­likten bulaı? Bir ǵana sebep – senim fak­tory. Senim faktory óte mańyzdy. Biz birinshi kezekte kimge senemiz? Eń al­dymen, óte jaqsy biletinder men túsi­netinderge senim artamyz. Son­dyq­tan aımaqtyq sáıkestik óte mańyzdy. Ortalyq Azııadaǵy árbirimiz óz eli­mizdiń bir bóligin ǵana emes, jalpy óńir­diń – Ortalyq Azııa óńiriniń bir bóligin de sezine bastaǵanymyz mańyzdy.

О́zbekstan Prezıdenti «Ortalyq Azııa – bir tarıh – ortaq bolashaq» degen tujyrymdama usyndy. Bizde shynymen de myqty mádenı mura bar. Alaıda alǵa umtylǵymyz kelse, kez bolatyn máselelerdi ortaǵa salyp, birge sheshý kerek ekenin túsinýimiz kerek. Biz ǵasyrlar boıy qatar ómir súrdik, biraq, ókinishke qaraı, bir-birimizdi jete túsinbeı kelemiz. Muny eńserý úshin, eń aldymen, obektıvti aqparatty kóbirek taratyp, qyzyǵýshylyq tanytý qajet. Bizdiń qazaqstandyq dostarymyz usynǵan bul ıdeıa óziniń úlken mıssııasyn oryndaı alady, – dedi E.Arıpov.

«Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń Teleradıokesheni» KeAQ bas dırektorynyń orynbasary Tilegen Ábishev «Biryńǵaı medıa platforma – kez kelgen suranysqa saı bolýǵa tıis» degen pikirin ortaǵa saldy.

– Eldegi oqıǵalar álemge ashyq aıtylyp, jetkizilýi kerek. О́ıtkeni bizdiń eldegi ustanym ýaqyt ótken saıyn álemdik qaýymdastyqtyń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr. Jańǵyrý men jańartýǵa qadam jasaǵan saıyn qysqa kúnde qyryq qubylatyn qazirgi álemde medıa salasyna degen talap pen tilek kúsheıip keledi. Sondyqtan biz osy talaptyń údesinen shyǵa otyryp, Qazaqstannyń ǵana emes, búkil aımaqtyń, Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, «kózi, qulaǵy hám tiline» aınalýdy kózdeımiz. Bizdiń maqsat – Qazaqstannyń kún tártibindegi máselelerdi jahandyq deńgeıde nasıhattaı otyryp, ár ult pen elge qymbat, adamzatqa ortaq qundylyqtardy dáripteıtin arna bolý. Biz álemge jańa Qazaqstandy tanytýdy josparlap otyrmyz. Endeshe, osy jaıly barynsha shynaıy aıtylǵany jón dep sanaımyz.

Josparǵa qoıylǵan arnaıy platforma habar taratýshy mamandardyń birlese jumys jasaýyna múmkindik beredi. Ortalyq Azııa elderiniń reformalary bir baǵytta bolýy bılik ókil­deriniń ǵana emes, azamattyq qoǵamnyń da qatysýymen júzege asýy qajet. Bul baǵytta aqparattyq agenttikter bes tilde jańalyq taratýǵa kóshýi kerek, – dedi T.Ábishev.

Ázerbaıjannyń Medıany damytý agenttiginiń atqarýshy dırektory A.Ismaılovtyń aıtýynsha, medıa salasynda kúsh biriktirmeı, mádenı qundylyqty saqtaý múmkin emes.

– Medıa salasyndaǵy qarym-qaty­nasty damytý bizge úlken kúsh beredi. Sonymen qatar jalǵan aqparattarmen jumys isteý jeńildeıtin bolady. Sebebi bul máseleni jeke-dara sheshý múmkin emes. Baýyrlas memleketter birige otyra mańyzdy deklarasııa qurý arqyly jańa deńgeıge kóshemiz. Oqyrmannyń sana sezimin ózgertý kórshiles memleketter arasynda senimdi nyǵaıtýǵa múmkindik beredi, – dedi A.Ismaılov.

«Mır» MTRK tóraǵasynyń orynbasary Ekaterına Abramovanyń paıymdaýynsha, BAQ-ta kontentti jańartýmen birge tehnologııalyq ózgerister jasaý arqyly álemdik deńgeıdegi baspasóz ókil­derimen tájirıbe almasýǵa múm­kin­dik mol.

– Sońǵy 30 jylda medıa naryq óte qarqyndy damydy. Jurtshylyq kórshi eldegi jańalyqtardan telearna men radıo nemese baspasóz arqyly habardar bolyp otyrdy. Buǵan qosa, áleý­mettik jeliniń qaryshtap damýy áserinen ǵalamtor arqyly da neshe túrli aq­paratty oqıdy, kóredi. Búginde Ortalyq Azııada 10 elge ortaq aqparat qural­dary jumys isteıdi. Osyndaı ortaq alańnyń bolýy qýantady. Olardyń deni orys jáne aǵylshyn tilderinde.

Sonymen qatar Ortalyq Azııa elderi­niń baspasóz ókilderi ózara aqparattyq baılanys ornatqan. Redaksııalyq saıa­satta memleketaralyq máselelerdi qam­týdyń óz qaǵıdasy bar. Biz 10 quryltaıshy eldiń ókilderimen  birlesip sheshim qabyldaımyz. Birinshiden, kórermenge baǵalaýdy emes, faktilerdi ǵana usynamyz, adamnyń oqıǵalardy óz betinshe baǵalaǵanyn qalaımyz. Ekin­shi­den, qaqtyǵys nemese qolaısyz jaǵdaı oryn alsa, ár tarapqa teń úlespen kóńil bólýge mán beremiz. Eger bul múmkin bol­­masa, onda taqyrypty kótermeýdi jón kó­remiz. Kórermen qoǵamdaǵy ahýal­dyń barlyq qyryn kórýi kerek, – dedi E.Abramova.

Is-sharanyń alǵashqy kúnin qory­ta kelsek, Ortalyq Azııa Medıa fo­rýmy turaqty medıa platformaǵa aı­na­lady degen senim mol. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráliniń aıtýyn­sha, túrki áleminiń aqparat keńistiginde ortaq jobalar jasalyp, telehıkaıa, anımasııalyq fılmder túsirý, ortaq aqparattyq saıt ashý josparda bar.

Jalpy, eki kúnge sozylatyn forým barysynda 100-den astam spıker medıa salasyndaǵy problemalardy, Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy baıandy baılanys jaıly áńgime órbitedi dep kútilip otyr.

 

 Qatysýshylar lebizi

Abdýlla Gúl,

Túrkııanyń 11-shi prezıdenti:

– Ortalyq Azııadaǵy adamı jáne tabıǵı resýrs­tar úlken áleýetke ıe. Jańa dáýirde ishki jáne halyqaralyq máselelermen naqty aınalysý qajet. Ol úshin neǵurlym ashyq, esep beretin, yntymaqtastyqqa beıim jáne jahandyq deńgeıde ıkemdi bolý qajet. Osy tusta buqaralyq aqparat quraldary bıliktiń úlken tetigi retinde qarastyrylýy kerek. О́ıtkeni aqparattyq dáýirde zamanaýı sıfrlyq transformasııany eskere otyryp, kez kelgen aqparatqa qol jetkizýge múmkindik bar.

Sıfrlyq orta bizge monıtorıng júrgizýge, monıtorıngke qatysýǵa kúsh beredi. Nátıjesinde, biz belgili bir elderdegi oqıǵalardyń naqty kórinisine kýá bolamyz. Munyń bári sóz bostandyǵynyń arqasynda júzege asady. Sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldary ımıdjdi qalyptastyrýǵa aıtarlyqtaı áser etedi. Mass-medıa memlekettiń de, úkimettiń de ashyq bolýyna jáne esep berýine yqpal etedi. Medıa týraly aıtatyn bolsaq, bul – memleketti durys basqarýdy qamtamasyz etýdegi mańyzdy sektor.

 

Nambaryn Enhbaıar,

Mońǵolııanyń 3-shi prezıdenti:

– Búginde elderdiń kúsh-jigerin biriktirý arqyly ǵana damýǵa bolady. Osyndaı qıyn kezeńde óz múddemizdi jalǵyz qorǵaý qıyndyq týǵyzady. Kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana alǵa nyq qadam basa alamyz. Bul turǵyda túrkitildes elder retinde Ortalyq Azııa elderi bir-birimen yntymaqtastyǵyn belsendi jalǵastyryp jatyr. Sońǵy jyldary Mońǵolııa Soltústik-Shyǵys Azııa elderi tobynyń belsendi múshesine aınaldy. Biraq búginde ártúrli aımaqtaǵy elder arasynda keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyqtyń bolashaǵy zor dep esepteımin. Osy tusta Ortalyq jáne Soltústik-Shyǵys Azııa elderi arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqtyń kezeń-kezeńimen damýyn da aıtýǵa bolady.

 

Gasan Gasanov,

Ázerbaıjannyń tuńǵysh premer-mınıstri:

– Árbir memlekettiń tarıhshylary ár tarıhı kezeńdi dál jazýy qajet. 1991 jyly jeltoqsan aıynda NATO-nyń jınalysy ótken kezde túrki memleketteri táýelsizdigin qabyldaý týraly qujatqa qol qoıyldy. Alaıda táýelsizdik alý jolynda úlken tarıhı qasiretti oqıǵalar oryn alǵanyn umytpaǵan jón. 30 jyl ýaqyt aralyǵynda túrki mem­leket­teri úlken ózgeriske ushy­rady. Qazaqstan turaq­ty­lyqty qamtamasyz etýde bizge úlgi bola bilgen memleket.

Qazaqstan táýelsizdigin alǵan ýaqytta qazaq halqynyń sany az edi. Qazir onyń sany úlken deńgeıge kóterilip otyr. Qanshama ulttyń azamattaryn bir shańyraq astynda tatý ustaýdyń ózi úlken kúsh. Osydan birneshe jyl buryn Shymkent qalasynda bolǵan edim. Sol ýaqytta Túrkistan jerinde tarıhı eskertkishterdi kórý úshin saparǵa shyqqanymda joldyń mashaqatyn qatty sezindik. Qazir ol eń ásem qalalardyń birine aınalypty. Osy mysaldan-aq qazaq eliniń memlekettik iske senimmen qaraıtynyn ańǵarýǵa bolady. Burynǵy tarıhı kezeń qaıtalanbas úshin qaýipsizdikti qoldaý arqyly damýymyz qajet.

 

Hıkmet ChETIN,

Túrkııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri, memleket qaıratkeri:

– Qazaqstandy osyndaı halyqaralyq is-sharany uıymdastyrǵany úshin quttyqtaǵym keledi. Tek Ortalyq Azııa ǵana emes, búginde búkil álem tektonıkalyq qozǵalys aldynda tur.

Álemge beıbitshilik pen tu­raqtylyq qajet. Bárimiz bir báıterektiń butaqtarymyz. Qazaqstan men Túrkııa úshin bilim berý, aǵar­tý isinde de, medıa salasynda da yntymaqtastyqty damytý mańyzdy.

Túrkııa 1991 jyly keńes odaǵy qulap, túrki elderi óz aldyna jeke memleketterge aınalǵan kezde, barlyq eldiń táýelsizdigin alǵashqylardyń biri bolyp moıyndady. Olardyń ishinde Qazaqstan da bar. Ortalyq Azııa elderi qarqyndy damyp keledi. Bul úshin úlken kúsh pen birlik kerek. Osy turǵyda baýyrlas elder ózderiniń qamqorlyǵyn jaqsy kórsetti. Túrki memleketteri uıymynyń múshesi retinde Túrkııa baýyrlas elderge kómek kórsetýden aıanyp qalǵan joq.

Ortalyq Azııa elderi kóptegen mádenı-saıası, qoǵamdyq uıymdarǵa múshelik etedi. Sondyqtan tatýlyq pen birlikti aldyńǵy orynǵa qoıatyn elderdiń ortalyǵyna aınaldy. Áli esimde, Astanaǵa alǵash kelgenimde jazyq dala bolatyn. Al qazirgi tańda múlde basqa qalaǵa,  kórikti de asqaq shaharǵa tańǵalyp otyrmyz.

 

 

 

 

Oralhan AHMADIIа,

Gúlnar JOLJAN,

Zeıin ERǴALI,

«Egemen Qazaqstan»