Teńge-rýbl konvertasııasynan bas tartamyz

Apta basynda «Ashyq NQA» portalynda Ulttyq bank «Re­seı Federasııasynyń Úkimeti, Reseıdiń Ortalyq banki jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Ulttyq banki ara­syndaǵy rýbl men teńgeniń óza­ra konvertasııalanýyn jáne baǵam­darynyń turaqtanýyn qam­tamasyz etý jónindegi sharalar týraly kelisimniń kúshin joıý týraly» qarardyń jobasyn jarııalady.

Ulttyq bank atap ótkendeı, taraptar osy halyqaralyq shart boıynsha óz mindettemelerin ýaqtyly oryndady. «Kelisimde kóz­delgen barlyq sharalar oryn­daldy, al júzege asyrylýy uzaq merzimdi perspektıvaǵa arnal­ǵan sharalar Keden odaǵy, Eýr­AzEQ, EAEO sııaqty halyq­aralyq sharttar keshenindegi sabaq­tastyq pen jetildirý tárti­binde eskerildi», dep habarlady Ulttyq bank.

Esterińizde bolsa, bul kelisimge 1995 jyly 20 qańtar kúni Máskeý qalasynda qol qoıylǵan edi. Osy kelisim bo­ıynsha Qazaqstan men Reseı teńge men rýbldiń bir-birine jáne erkin aıyrbas­talatyn valıýtalarǵa qatysty baǵamyn turaqtandyrý boıynsha sharalardy kezeń-kezeńimen júzege asyrýǵa, sondaı-aq eki valıýtanyń ózara aıyrbastalýyna qol jetkizýge mindetteme alǵan bolatyn. Qarar jobasynda qazirgi kelisimniń «mańyzdylyǵyn joǵaltqany» aıtylǵan.

Sarapshylar Ulttyq bank bul sheshimge kezeń-kezeńimen kelgenin aıtyp otyr. Áýeli ekinshi deńgeıli bankterge rýbldi bir rettik negizde Qazaqstannan qolma-qol aqshamen shyǵarýǵa ruqsat berdi. Ruqsat qolma-qol rýbldi qolma-qol aqshasyz nysanǵa aıyrbastaý jáne bankterdegi korrespondenttik shottardy tolyqtyrý maqsatynda engizildi. Qysqasy, teńgeni rýbldiń ıntoksıkasııasynan tazartýdyń alǵysharttary tasbaqanyń júrisindeı bolsa da júrip jatyr.

Mamandar Ulttyq banktiń bul qararyn teńgeni rýbldiń yqpalynan tazar­týǵa baǵyttalǵan qadam dep dáme­lenip qalýǵa bolmaıtynyn ashyq aıtty. Reseı jaqyn kórshi ǵana emes, EAEO-daǵy strategııalyq áriptes el. Eki el arasyndaǵy taýar aınalymynyń qansha paıyzy «kóleńkede» júrgeni, bankterdiń depozıtterinde qansha rýbldiń jatqanyn biz bilmeımiz. Úkimet pen Ulttyq bank rýbldi túgendep, skrınıng jasaıdy degendi estigen de joqpyz. Bizdiń qolda tek resmı statıstıka ǵana bar.

Qarjyger Ilııas Isaev birinshi kezekte bankter rýbl mindettemelerimen jabylatyn rýblden qutylýy keregin aıtty. Rýbldiń qarjy saıasatyndaǵy oıyn ere­jesin ózgerte almaıtyny baıqalyp qal­dy. Reseı ımportynyń túbi qaı elden shy­ǵyp jatqany kúmándi ekeni endi aıtylyp ja­tyr. Rýblden tazartýǵa talpynys bolǵany­men, úlken nátıje bar dep aıta almaımyz.

Qarjyger aıtyp ótkendeı, EAEO-men aradaǵy kelisimderde rýbl-teńgeniń baılanysy áldeqashan rettelip qoıǵan. Ulttyq bank usynyp otyrǵan qararda kelisim mańyzdylyǵyn joǵaltqan soń kúshin joıatyny ashyq aıtyldy. Reseıdiń de 28 jyl buryn qabyldanǵan kelisimniń shalǵaıyna jarmasa qoımaıtyny anyq. I.Isaevtiń pikirine qaraǵanda, 28 jyl emes, sońǵy birer jyldyń ózinde Qazaq­stannyń bank sektorynda birshama ózgeris boldy. Rotasııanyń nátıjesinde bir bankti qutqarsaq, ekinshisin joǵalttyq. Hedlaınerler de jetedi. Endigi jerde Qazaqstannyń rýblge, Reseıdiń teńgege qatysty oıyn erejesi ózgeretini anyq.

– Ulttyq bank bul kelisim mańyzdy­lyǵyn joǵaltqan soń kúshin joıý týraly sheshim qabyldaǵanyn jetkizdi. 28 jyl ishinde osy kelisim sheńberinde qabyldanǵan qujattar EAEO zańdaryna beıimdeldi. Demek aldaǵy ýaqytta odaq sheńberinde qarjy aınalymy týraly qujattar qaıta qaralýy múmkin. Úki­mettiń ekonomıkalyq, qarjy blogine qalǵyp ketýge bolmaıtyn sátter endi keldi. Úkimet endigi sheshimniń jobasy­nyń qandaı bolaryn ashyq aıtyp, qoǵamǵa oılanyp alýǵa múmkindik berý kerek, – dedi I.Isaev.

Sarapshy teńgemizdiń taǵdyry osydan 28 jyl buryn qabyldanyp, búgin-erteń joıylǵaly turǵan kelisimge baılanyp otyrmaǵanyn aıtady. Biraq Ulttyq bank ekinshi deńgeıli bankterge qansha rýbl bar ekenin ashyp aıtpaı otyr. Maýsym aıynda Qazaqstandaǵy rýbl massasynyń kólemi 50 mlrd ekeni aıtyldy. 31 tamyzǵa deıin rýbldi syrtqa shyǵarýǵa berilgen ruqsat jaǵdaıdy retteı almady. Qyrkúıek-qazan aılarynda elge kem degende 5 mlrd rýbl keldi. Demek rýbl mıgrasııasynan bizdiń ekinshi deńgeıli bankter 5-5,8  mlrd teńge shyǵynǵa ushyrap otyr. Aldaǵy ýaqytta jaǵdaıdyń Reseı qalaǵan ssenarııde jalǵasa berýi múmkin emes. Kelisimnen shyǵý týraly usynys bizdiń taraptan aıtylyp otyr.

– Ulttyq bank kelisimniń joıylatyny týraly kózqarasyn kópshiliktiń nazaryna, kóptiń talqysyna usynyp otyr. Qarjy sektorynyń oıynshylary, bıznes qaýymdastyq bul talqylaýdan qalys qalmaýǵa tıis. Osy kúnge deıin teńgeni dollardyń emes, rýbldiń yqpalynan shyǵarý týraly usynystar kóp aıtyldy. Kelisim kúshin joısa, teńge men rýbl dálizi 1:1 bolyp qalmasy anyq. Biraq bul jańalyqty teńgeniń aǵzasyn tazartýǵa baǵyttalǵan qadam dep qabyldaýǵa bolady, – deıdi I. Isaev.

Táýelsiz sarapshy Aıbar Oljaevtyń pikirine den qoısaq, jekelegen memle­ket­terdiń ulttyq valıýtalarynyń qalyp­tasýyna memlekettik kelisimderdiń áseri az. Onyń baǵamyn tek naryq qana anyq­taıdy. Demek Ulttyq banktiń Reseımen aradaǵy kelisimdi buzýynan saıası astar izdeýdiń qajeti joq.

– Muny tek kelisim mańyzdylyǵyn joıǵan soń ǵana buzyldy dep qabyldaýǵa bolady. Sońǵy 20-30 jyldaǵy qabyl­danǵan kelisimderdiń qanshasynyń jumys isteıtinin, qanshasynyń mańyz­dylyǵyn joıǵanyn biz bilmeımiz. Degenmen, bul kelisimniń kúshin joıǵanyn qup kóremin. Ortaq qarjy naryǵy týraly sóz bolsa bizde osyndaı kelisimder bolǵanyn alǵa tartyp, naryq jolymen qalyptasýyna kedergi keltirýi múmkin, – deıdi A.Oljaev.

Sarapshy aıtyp ótkendeı, biz «rýbl-teńge 5:1» dep qatyp qalǵan ólshemnen alystap bara jatqan elmiz. Rýbldiń qoldaný aıasy shekteýli bolyp qaldy. Aldaǵy ýaqytta rýbldi zat ne taýarǵa konvertasııalaýdy jalǵastyrsaq, Reseı ımportyna degen táýeldiligimiz joǵarylaı beredi. Bizge Reseıdiń ekonomıkalyq yqpalynan bosap shyǵý úshin ımportty ártaraptandyrý kerek. Qytaı, Túrkııa, Úndistan, Iran, О́zbekstannyń naryǵy elimizdi Reseı naryǵynan alystatatyn múmkindik.

– Ulttyq bank pen Úkimettiń Reseımen aradaǵy kelisimderdi qaıta qaraýy durys. Muny qarjygerler qaýymy da qup­tap otyr. Seń buzyldy, aldaǵy ýaqyt­ta EAEO sheńberinde asyǵys qabyl­da­nyp ketken sheshimderdi kezi kelgende qaıta qaraýǵa, tıimsiz sheshimderdiń kú­shin joıýǵa múmkindik berip tur. Ult­tyq banktiń endigi ustanymynyń qan­daı bolaryn, bul sheshimdi joıýǵa Reseı­diń qalaı qararyn biz bilmeımiz. Teńge sııaqty rýbldiń bırjadaǵy quny jáne ınvestorlardyń oǵan degen kózqara­syna, bizge Reseıden keletin ımport taýarlarǵa qarap anyqtalady. Reseı ımportynyń reeskporttyq sıpaty aldaǵy jartyjyldyqta anyqtalady, – dep sózin túıindedi A.Oljaev.

ALMATY