Altaı baýyryndaǵy aýdannyń halqy úshin kúrmeýi qıyn másele bolǵan ótkel máselesi búginde tolyq sheshimin tapty. «Kúrshim» paromy óńir turǵyndarynyń ǵana emes, aýdanǵa asyqqan qonaqtardyń da kóńilinen shyǵyp tur. Dızeldi parom byltyr tolyǵymen kúrdeli jóndeýden ótip, halyq ıgiligine berilgen edi. Bıyl 6 sáýirde, aıdyndaǵy muzdyń kóbesi sógile bere maýsymdyq tasymal qyzmetin qaıta jalǵastyrdy. «Kúrshim» dızeldi elektrohodynyń ereksheligi de osynda – Altaıda alty aıǵa sozylatyn qys aıaǵyn kútpeı, qalyńdyǵy 30 santımetrge deıin jetetin muzdy erkin buzyp jarady. Bir tasymalynyń ózinde 70-ke jýyq avtokólikti alyp ótýge qabiletti. 200 tonnaǵa deıin júk kóteredi. Ertistiń aq aıdynyna kórik bergen elimizdegi biregeı paromnyń qyzmeti óńir ekonomıkasy úshin óte mańyzdy.
Kúrshimdikter erteden parom qyzmetine júginýge májbúr. Arǵy jaǵalaý men bergi jaǵalaýdy jalǵap turǵan parom 1964 jyly Reseıdiń Túmen qalasynda jasalǵan eken. 1968 jyly ol Soltústik Muzdy muhıtty jaǵalaı júzip, Ertispen órlep, Buqtyrma sý qoımasyndaǵy ótkeldi qamtamasyz etý maqsatynda Shyǵys óńirine jetkizilgen. Sodan beri bul parommen kári de, jas ta, bári-bári ári-beri qanshama ret qatynady deseńizshi! Esebin eshkim dóp basyp aıta almaıdy. Bizge aıany – jarty ǵasyr qatynas quraly boldy. Alaıda, kez kelgen dúnıe tozady. «Enıseı» esimin enshilep, en ózendi erkin júzgen paromnyń da sońǵy jyldary «yńqyl-syńqyly» kóbeıdi. Burandasyn ildaldalap túzep qoıyp júre beretin qurlyqtyń kóligi emes, bir aýyldy kóshirip áketýge qaýqarly kemeniń qaýipsizdigin oılamasa bolmaıdy. Syn saǵatta 55 jyl jóndeý kórmegen parom óńir basshysy Berdibek Saparbaevtyń sheshimimen memlekettik menshikke qaıtarylyp, Buqtyrma sý qoımasynan Zyrıan aýdanynyń Pervomaı eldi mekenine jóndeýge jiberildi. Kemeniń sý mújigen saýyry men tabanyn ınjenerler men tehnıkter, súńgýirler ábden tekserip, tolyq jóndeýden ótkizdi. Korpýstyq jumystar júrgizilip, elektr qozǵaltqyshy aýystyryldy. Paromdy jóndegen «Gıdrostal» JShS dırektory Anatolıı Sınısynnyń aıtýynsha, jóndeý jumystary bir jylǵa sozyldy.
Bul ýaqytta tolassyz júretin halyqtyń kúni kishigirim barjalarǵa qarap qaldy. Onyń «qushaǵy» elektrohodtaı keń emes. Syımaı qalǵan jurt jaǵalaýda orynǵa talasyp, arazdasyp-aq qalatyn yńǵaısyz jaǵdaı týa bastaǵan. Mine, kúrmeýli máseleniń túıinin tarqatqan paromnyń paıdalanýǵa berilý sátinde óńir basshysy Berdibek Saparbaev: «Kúrshim óńiriniń turǵyndary úshin paromnyń qanshalyqty ózekti ekenin bilemin. Sondyqtan osy problemanyń oń sheshim tabýyna barynsha kúsh saldyq. Sý kóligi sizderdiń ıgilikterińizge qyzmet etetin bolady», – dep qýantqany esimizde.
Paromdy jóndeýge oblys bıýdjetinen 117 mıllıon teńge bólinse, Saýd Arabııasy 80 mıllıon teńge kóleminde qarjylaı demeýshilik kórsetti. Qazirgi kezde kemede jolaýshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Ana men bala bólmesi, demalys múıisteri, gazet-jýrnal oqýǵa arnalǵan oryndar, qoǵamdyq ashana jumys isteıdi. Qol jýatyn ystyq jáne sýyq sý da aǵyp tur. Komanda músheleriniń tynyǵýyna arnalǵan jatyn bólme de qarastyrylǵan. Parom tańǵy saǵat 6.00-den keshki 22.00-ge deıin qyzmet kórsetedi. Ińir qarańǵysynda da toqtamaıtyn kemede 30 adam eki aýysym boıynsha jumyspen qamtylǵan.
Kúrshim aýdanynyń ákimi Altaıbek Seıitovpen áńgimeleskenimizde, ótken jyly tamyz aıynan bastap qyzmet kórsete bastaǵan paromnyń qys túse muzdyń qalyńdyǵy 1,5 metr bolyp qatqanǵa deıin damyldamaǵanyn jetkizdi. Sóz etip otyrǵan keme qyzmetinde aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshi kásipkerlerdiń ónimderin tasymaldaýǵa 50 paıyz jeńildik berilgen eken. Soǵys ardagerlerine qamqorlyq bar.
On jyldan astam ýaqyt boıy Qyzyltý ótkeliniń meńgerýshisi bolyp eńbek etip kele jatqan Baqytbek Nurpeıisov paromnyń iske qosylýymen birge halyqqa da qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, alty shaqyrym qashyqtyqtaǵy qos jaǵalaýǵa kúnine 16 márte baryp-qaıtatyn parommen orta eseppen alǵanda 150-den astam kólik ótedi eken.
– Saǵat saıyn júrip turǵandyqtan eshqandaı abyr-sabyr tirlik joq. Bul jerdiń jeli, tabıǵaty qatań. Sondyqtan «Kúrshim» paromy kishigirim barjalarǵa qaraǵanda senimdi ári qaýipsiz. Alty baldyq tolqynǵa shydas beredi. Jaz aılarynda parom arqyly ótetin jurt ta kóbeıedi. Ásirese, demalysqa shyqqan oqýshylar kóp qatynaıdy, – deıdi Baqytbek Nurpeıisov.
Parom kapıtany Valerıı Semenovıch óziniń alǵashqy reısin osy kemede 1977 jyly 1 sáýirde bastaǵan eken. Bir kezderi «Enıseı» dep atalǵan paromda búkil ómirin ótkizip kele jatqan Valerıı qazirgi «Kúrshimniń» tehnıkalyq jaǵdaıynyń jaqsy ekenin jetkizdi. Sý astyndaǵy bóliginiń 900 sharshy metrine kúrdeli jóndeý júrgizilgen parom daýylda da, qalyń muzda da tolyǵymen synaqtan ótipti.
Búginde Zyrıan aýdanyndaǵy zaýytta «Ertis» atty dál osyndaı ekinshi parom kúrdeli jóndeýden ótkizilýde. Oǵan oblys qazynasynan qajetti qarjy bólindi. Sátin salsa, ekinshi paromnyń da aıdynǵa shyǵar kúni jaqyn. Iаǵnı, qos parom eki jaǵada turyp, halyqtyń kidirýine jol bermeıtin bolady.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany.