Cátsizdikten de sabaq alǵan jón – Arman Áshimov

– Arman, ázirge sende birde-bir be­deldi nusqanyń chem­pıon­dyq bel­beýi joq. Soǵan qara­mastan jan­kúıer­lerdiń saǵan degen yqylasy aı­ryq­sha. El arasyndaǵy bedeliń, tipti Re­seıdiń M-1 men ASA, Sın­ga­pýrdyń ON FC, Qazaq­stan­nyń Oktagon, Naıza, Alash Praıd jáne taǵy basqa promo­ýshen­deriniń altyn belbeýin ıelengen sportshylardan artyq bol­masa, esh kem emes. Sonyń sy­ry nede?

– Tym asyra maqtap jiberdińiz-aý, tipti qapelimde ne dep jaýap bererimdi bilmeı turmyn. Me­niń oıymsha, bar­lyq másele shy­naıylyq pen qarapaıym­dy­lyqta shyǵar. Men kópshilik aldynda ózimdi qalaı ustasam, kúndelikti tirshilikte de sondaımyn. Úı­de de, jora-joldastarymnyń arasynda da birqalypty júremin. Esh­ýaqytta asyp-tasyǵan emespin. Bol­mysymda esh jasan­dy­lyq joq. Bál­kim, halyq sol úshin de qur­metteıtin shyǵar.

– Buryndary sen basqa da sport túrlerinde táp-táýir ta­bysqa jetip júr­diń. Biraq aıaq­as­tynan aralas jek­­pe-jekpen aınalysýyńa ne túrtki boldy?

– Barlyǵy da kezdeısoq boldy. Birde Aslan degen joldas jigit osyndaı sport túri baryn aıtyp, meni qaty­sýǵa úgittedi. Sóz arasynda «Ol jerde seniń murnyńdy bet qylady. Porsha-porshańdy shyǵarady. Áı, sen oǵan shy­daı almaısyń-aý» dep kelemejdegendeı boldy. Onyń bul sózi meniń namysyma tıdi. Sodan ne bolsa da ba­ǵymdy synap kóreıin dedim. Bapkerler meni alǵashynda Petropavlda ótetin el kýbogine aparǵysy kelmedi. Aralas jekpe-jekten Almaty qala­synyń pre­zıdentine kirgen edim, ol kisi «Bos oryn bolsa, kóremiz» dep mensinbegendeı syńaı tanytty. Aqyry sát keldi. О́zim qarajat taýyp, Petropavlǵa attandym. Ol jerde úsh kezdesý ótkizdim. Eki qar­sylasymdy «qylǵyndyrý» ádisi­men utyp, bireýin uryp qulattym. Sóıtip, el kýbogin ıelendim. Osy jarys­tan keıin aralas jekpe-jektiń basy-qasynda júrgen azamattardyń maǵan degen kózqarasy kúrt ózgerdi. Mine, dál sol kezden beri Nurlan Amanqulov pen Nurlan Mamyralıev esimdi bap­kerlerdiń qol astynda jattyǵyp júr­min.

– Seniń júrip ótken jolyń jan­kúıerlerdiń kóz aldynda. Soqqyń mir­diń oǵyndaı. Ur­ǵanyńdy sulatyp salasyń. Biraq keıbir mamandar men sport­­shylardyń aıtýynsha, se­niń grepplıngiń nashar kó­rinedi. Sony­men kelisesiń be?

– Grepplıngim nashar dep júr­gen adamdardy zalǵa shaqyryp, menimen kúrestirip kórińiz. Sonda olar óz qate­likterin túsinedi.

– Aralas jekpe-jekten alǵashqy jekpe-jegińdi 2014 jyl­dyń kúzinde Mustafa Shaıah­metovpen ótkizip, ony birinshi raýndta aıqyn basym­dyqpen ut­tyń. Alaıda kelesi kezdesýde Reseı sport­­shysy Vartan Asa­trıan­ǵa ese ji­ber­diń. Sol kezdesý esiń­de me?

– Ol kezde jaspyn, tájirıbem de kemshin edi. Kóp nárseni bil­medik. Sóıt­sem, tájirıbesi ábden tolysyp, qarsy kelgenderdi qo­ǵadaı japyryp júrgen Asa­trıan­nan kóp sportshy qasha­dy eken. Men ańǵaldyqpen kelisimimdi berdim. Endi sheginerge jol joq. Áý bas­ta bes mınýttan eki raýnd kúsh syna­sa­myz dep kelistik. Jarys bastalar tusta uıymdastyrýshylar reglamentke ózgeris engizdi. Sóıtip, eki emes, úsh raýnd judy­ryqtasatyn boldyq. Alǵashynda jap-jaqsy aıqastyq. Alaıda sońǵy raýndta «qyl­ǵyndyrý» ádisine túsip qaldym.

– Sen 2017 jyl jarq etip kózge tústiń. Shildeniń shilińgir ystyǵynda Ingý­shetııaǵa sapar shegip, M-1 Global pro­­moýsheni uıymdastyrǵan jarysta esh­kimnen jeńilmegen Gadjı­mý­rad Alıev­pen aıqastyń. Qar­sy­lasyń sha­býyldaǵanda ony jaqsy bir soq­­qymen kútip alyp, kesken terek­teı sula­typ sal­dyń. Qap taýy bók­te­rinde bar­­lyq máseleni bir ǵana soq­qymen she­shemin dep oılaǵan joq shyǵarsyń?

– 2017 jyldyń 8 shildesinde men otbasyn quryp, shańyraq kóterdim. Sol kezde oraza ustap, Alladan aldaǵy ýaqytta jaqsy bir jekpe-jek berýin suradym. Tilegim qabyl bolyp, 22 shildede Ingýshetııaǵa sapar shektim. Ora­zanyń da bitkenine bir-eki apta ǵana bolǵan. Bar-joǵy 10 kún­deı daıyn­daldym. Sol kezde res­pýblıkalyq MMA prezıdenti Anatolıı Kım meniń bapkerime «Arman jarysqa daıyn emes eken ǵoı. Erteń masqara bolyp utylyp, bizdi jerge qaratyp júrmesin» dep aıtqan eken. Ol kezde Alıevtiń dańqy dúrkirep turǵan. Jankúıerler meni oǵan qarsylyq kórsete almaıdy dep oılady. Sodan jarys bastaldy. Ekinshi raýndta Gadjımýradty aýyr nokaýtqa jiberdim. Sol kezdegi Alıevtiń jaqtastarynyń túri men bet-álpetin kórseńizder...

– Daǵystan men Ingýshetııa «aýyly aralas, qoıy qoralas» baýyrlas halyq qoı. Osy jarys­ta jergilikti jan­kúıerler Alıevke ba­rynsha qoldaý kórsetken bolar...

– Kerisinshe, jankúıerlerdiń deni meni qoldady. Sebebin keıin bildim. О́tken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldary Stalınniń repressııasy kezinde kóptegen Kavkaz halqy sekildi, ıngýshtardyń da Qazaqstannan pana tapqany belgili. Sony olar umytpaǵan eken. Jarys aıaqtalǵannan keıin uıymdastyrýshylar dastarqan jaıdy. Sol kezde Ingýshetııa prezıdenti Iýnısbek Evkýrovpen das­tarqan basynda qatar otyrdyq. Ol kisi «Ingýsh halqy qazaqtarǵa máńgi qaryzdar. Eger sizder bol­maǵanda, biz qyrylyp qalatyn edik. Sondyqtan men Qazaqstandy ózimniń ekinshi Otanym dep sanaımyn», dep aǵynan jaryldy.

– Sol jyldyń kúzinde Más­keýde bra­zılııalyq Ervanı Rodrıgo Ser­ra Melonı jáne 2018 jyl­dyń aq­pan aıynda Sankt-Peter­borda fın­lıan­dııalyq Mı­kael Sılandermen kúsh synas­tyń. Osy jekpe-jekter qalaı ór­bidi?

– Brazılııa sportshysynyń fýnk­sıonaldyq daıyndyǵy óte kúshti eken. Biraq men ony birinshi raýndta uryp jyqtym. Fın­lıandııanyń faıteri eki raýnd­qa ǵana shydady. Mıkael Sılanderdi jeńgennen keıin M-1 Challenge nusqasy boıynsha ýaqytsha chempıon ataǵyn ıelendim.

– 2018 jyldyń mamyr aıynda ýkraınalyq Aleksandr Doskal­chýk­ty jeńgenińde M-1 uıymynyń to­lyqqandy chempıony atanatyn ediń. О́kinishke qaraı, bul básekede jeńilis taptyń. Sheshýshi jekpe-jekte saǵan ne jetpedi dep oılaısyń?

– Ol básekede qolymdy syndyryp aldym. Sonyń saldarynan altyn belbeý maǵan buıyrmady. Biraq men oǵan asa qynjyla qoıǵan joqpyn. Keıbir sportshylardyń sátsiz óner kór­setkennen keıin sary ýaıymǵa salynatynyn kórip júr­miz ǵoı. Men ondaılardyń qata­rynan emespin. Ár jekpe-jekke kádimgi jumys retinde qaraı­myn. Jeńilgen saıyn ókinip, jylaǵannan ne paıda? Onda alǵa bas­paımyz ǵoı. Jeńilistiń de óz paıdasy bar. Jeke óz basym sol sátsizdikten sabaq aldym. Bul – sport, bul jerde jeńis pen jeńilis qatar júredi. Sony qaperime myqtap túıdim.

– Seniń jalań qolmen judy­ryq­tasqanyńdy da kórdik. Ýkraınanyń bas shahary – Kıevte jergilikti boks­shy, sol eldiń chempıony Tımýr Belıak­­ty aýyr nokaýtqa jiberdiń. Sol aı­qas qalaı órbidi?

– Negizi men Kıevte basqa bir sportshymen kúsh synasýym kerek edi. Biraq meniń jekpe-jekterimdi kórgennen keıin ol túrli syltaýdy jeleý etip, aıqasqa shyǵýdan bas tartty. Sodan Tımýr Belıakpen shyǵardy. Birinshi raýndta ony nokdaýnǵa jiberdim. Al úzilis­ten keıin Belıak jeńilgenin moıyn­daýǵa májbúr boldy.

– Al sol Belıaktyń 2015 jyly Dohada ótken álem chem­pıo­natyna qatysyp, shı­rek fınal­ǵa deıin jet­kenin, sol mejede Ký­banyń dańqty boksshysy, Olım­pııa oıyn­darynyń úsh dúr­kin qola júldegeri, álem­niń úsh dúr­­kin chempıony, Pana­merıka oıyndarynyń eki dúr­kin je­ńimpazy Lasaro Al­­varesten upaı sa­nymen ǵana utyl­ǵany jaıynda bile­tin be ediń?

– Tımýrdyń myqty boksshy, ha­lyqaralyq dárejedegi sport she­beri ekenin bildim. Alaıda ataǵy alys­qa jaıylǵan Alvarespen judy­ryq­tas­qany jaıynda sizden estip otyrmyn.

– Jalań qolmen judyryq­tasýǵa ekiniń biriniń júregi daýlaı bermeıdi. Ol jerde qatty jaraqat alyp, tipti mer­tigip qa­lýyń da múmkin ǵoı. Osy jaǵ­daı seni oılandyrǵan joq pa?

– Qorqatyn, qaımyǵatyn túgi joq. Bul da kádimgi tóbeles. Jekpe-jektiń basqa da túrlerinde jaraqat alý qaýpi bar. Máselen, ózim túrli báseke bary­synda qolymdy 12 ret syndyrdym. Odan basqa da jaraqattarym jeter­lik. Biraq eshbir sátsizdik meniń sa­ǵymdy syndyryp, jigerimdi ja­syta alǵan joq. Eń bastysy, osy.

– Kıevtegi jarystan keıin laıyq­ty gonorar aldyń ba?

– 16 myń AQSh dollaryn qal­tama bastym.

– Aralas jekpe-jekti serik etken ár sportshynyń armany UFC-de óner kórsetý ǵoı. Álemniń eń beldi promoýsheninde kúsh synasý seniń de asqaq armanyń shyǵar?

– Buıryq bolsa, UFC-de de óner kórsetemiz. Jýyq arada jaqsy bir jańalyq bolyp jatsa, ózderińizge birinshi bolyp habarlaımyn.

– Jekpe-jekten ótetin ja­rys­tar­dyń barlyǵynda Mus­tafa О́ztúrik degen laqap atpen shyǵyp júrsiń. Qa­zaq taekvon­dosynyń atasy sanalatyn ab­zal azamattyń esimin tańdaýyńa ne sebep boldy?

– Aralas jekpe-jekti endi bastap júrgenimde bázbireýler syr­tymnan «Gladıator» degen laqap at taǵyp ji­beripti. Oǵan men kelispedim. О́ıtkeni gladıa­torlardyń qazaqtarǵa túk qa­tysy joq. Sodan ózimniń aǵam, uzaq jyldar boıy meni qoldap, demeýshi bolyp júrgen Qaıyr Meıir­bekke kelip, osy másele bo­ıynsha aqyldastym. Ol kisi meniń oktagonǵa Mustafa О́ztúrik degen laqap atpen shyqqanymdy jón kórdi. Qaıyr aǵamnyń bul usy­nysyn men qýana-qýana qabyl aldym.

– Sen buǵan deıin de birneshe sport túrimen shuǵyldanǵan eken­siń. Solar­dyń birde-bireýi Olım­pıa­da baǵ­­darlamasyna enbegen. Iаǵnı olar mem­­leket tarapynan qar­jy­lan­­dy­rylmaıdy. Sol sebepti de oqý-jat­tyǵý jı­yn­daryna qatysyp, ja­rys­­­tarǵa shyǵý úshin demeýshilerdiń kó­­me­gine júginýge týra keledi. Al sa­ǵan naq­ty kimder qoldaý kórsetti?

– Allaǵa shúkir, qazaqta Atymtaı jomart azamattar az emes. Meni joǵaryda aıtqan Qaıyr Meıirbekten bólek, Baýyrjan Os­panov, Aıbek Barys, Ashat Boranǵazıev, Qaıyr Topolov, Erbol Ábdiraıymov, Bolat Amanbaev syndy aǵalarym únemi qoldap keledi.

Áńgimelesken

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»