Apta basynan beri dollar men teńgeniń dálizi 456 men 452 teńgeniń arasynda terbelip tur. Munaı baǵasy barreline 82,3 AQSh dollary kóleminde. Eldegi jer qoınaýyn paıdalanýshy iri kompanııalar bıýdjetke teńgeleı salyq tóleıtin. Salyq aptasynyń bastalýyna 1 aptadan kóp ýaqyt bar bolsa da, teńge kúsh ala bastady. Ulttyq bank túsindirgendeı, 2023 jyldyń basy damýshy naryqtar úshin óte qolaıly boldy.
9 aqpanda tańerteń dollar baǵamy 453 teńgege deıin tómendedi. Onyń aldynda Ulttyq bank valıýta naryǵy men altyn qory týraly aı saıynǵy sholýdy jarııalady. Qańtarda Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke qosymsha 228 mıllıon dollar satyldy. Aqpandaǵy salyq tóleý maýsymy bastalǵanǵa deıin eksporttaýshylardyń teńgeni merziminen buryn satyp alýy ósimniń taǵy bir trıggeri bolýy múmkin.
«Alparı» sarapshysy Anna Bodrovanyń paıymynsha, syrtqy jaǵdaılardy beıtarap dep qarastyrýǵa bolady. «Brent» markaly munaı barreli 84,70 dollarǵa baǵalandy. AQSh dollarynyń pozısııasy ázirge álsiz. Sebebi álemdik valıýta naryǵynda ınvestorlar Federaldyq rezerv júıesiniń endigi betalysynyń qandaı ekenin bilmeı ishten tynyp otyr. Bul dollarǵa degen suranysty kúrt tómendetti. Sarapshy aıtyp ótkendeı, bul jerde teńge kúsh aldy dep qýanýǵa erte. Másele, dollarǵa degen suranystyń tómendegenine baılanysty bolyp tur.
Kompanııalardyń salyqty teńgemen tóleýi ulttyq valıýtamyzǵa degen suranysty arttyrady. Sarapshylardyń aıtýynsha, aqpan aıynyń sońynda 1 AQSh dollary 455-460 teńge arasynda turaqtalýy múmkin.
Jyldyń barlyq tórt toqsandyq salyq kezeńderiniń ishinde aqpannyń orny bólek. Bul aıdaǵy salyq tólemderiniń teńge baǵamyna áseri birer aıǵa deıin turaqty bolady. Onyń ústine teńge syrtqy faktorlar áserinen biraz kúsh jınap, tamyryna qan júgirtip aldy.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy bıyl USD/KZT baǵamy el bıýdjetine bir dollar úshin 470 teńge deńgeıinde engizilgenin, Brent markaly munaıdyń ortasha baǵasy barreline 85 dollarǵa deıin qymbattaýy múmkin ekenin aıtyp jatyr. Munaı bul baǵany qashanǵa deıin ustap turary belgisiz. Bul ulttyq valıýtanyń qazirgi nyǵaıýy tek qysqa merzimdi trend bolýy múmkin ekenin kórsetedi.
Qarjy taldaýshysy Andreı Chebotarevtiń aıtýynsha, munyń sebebin túsiný úshin valıýta baǵamynyń qurylymyna nazar aýdarý kerek. Sebebi Ulttyq bankte saýdanyń 35-45 paıyzyn Ulttyq qor, kvazısektor jáne BJZQ arqyly suranysty qadaǵalaýǵa múmkindik bar. Eger, osy baǵytty tereńdete bersek, teńgeniń naryq jaǵdaıyna beıimdelip qalýy ábden múmkin edi. Biraq oǵan ishki jaǵdaılar múmkindik bermeı tur. Alda – Májilis saılaýy.
«Qarjy taldaýshylary teńgeniń baǵamyn «Prezıdent tapsyrma berdi, Ulttyq bank ýáde berdi, sol turǵydan bul jaqsy shyǵar» degen formýlanyń sheńberinen shyǵarmaýǵa tyrysyp jatyr. Bul – durys emes. Eger, jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, saılaýdan keıin, sáýir, maýsym aılarynda teńgege áser etetin qysymdar eselenip ketedi. Bul tusta Ulttyq bank, jaǵdaıdy túzeý úshin ıntervensııalyq qadamdarǵa barýy múmkin. Men salyq aptasynyń teńgege áseri bar degenge sene bermeımin. Sebebi salyq tóleýshiler valıýtamen nemese baǵaly qaǵazymen qazaqstandyq bankterde REPO jasap, salyq tóleý úshin tek teńgeni qaryzǵa alady. Sondyqtan salyq aptasy teńgemizdiń kúsh alyp ketýine sebep bolyp jatyr degen boljamǵa senip qalýǵa bolmaıdy», deıdi A.Chebotarev.
Sarapshy Erlan Ibragım aıtyp ótkendeı, salyq demalystarynyń teńge baǵamyna áseri nemese ıýan men dollardyń áseri týraly naqty boljam aıtý qıyn. Biz teńgege dem berip otyrǵan kúrdeli faktorlarǵa nazar aýdarýymyz kerek.
«Osyǵan deıin BAQ betterinde rýbl men teńgeniń joly eki aıyrylǵany týraly aqparattar jıi jarııalandy. EAEO jumys istep otyrǵanda rýbl men teńge bir-birinen qol úzip kete almaıdy. Kedendik tólemder boıynsha Qazaqstan Eýrazııalyq odaqtyń eski normatıvterin paıdalanady. 2015 jyly Eýrazııalyq odaq tólemderi bóliniske salynǵanda, bizdiń úles 7,11 paıyz bolatyn. 2019 jyldyń ózinde ımportty kóbeıtken Belarýs Qazaqstan men Reseı esebinen ózine 0,7 paıyzdy qosyp alǵany belgili boldy. Sonyń saldarynan bizdiń úles odan da tómendep, 6,95 paıyz bolyp qaldy. Sarapshylar Qazaqstannyń úlesi kemi eki ese ósýge tıis degendi kópten aıtyp júr», deıdi E.Ibragım.
Qańtar aıynda halyqaralyq deńgeıdegi iri ınvestorlar naryqtyq shaıqastarǵa aralaspady, naryqtyń tizginin usaq ınvestorlardyń baqylaýyna berip, syrttan baqylady. Teńgege áser etetin ózgerister eldegi salyq tóleýshilerdiń 1 trln teńge salyǵymen emes, joǵarydan bastalady. Sarapshynyń aıtýynsha, 2023 jyldyń alǵashqy jartysynda teńge ishki faktorlardyń qysymyna ushyrap, azdap qunsyzdanady. Al jyl ortasyna qaraı 1 dollar úshin shamamen 475,0-480,0 teńgege deıin, jyl sońynda 490,0-495,0-ge deıin tómendeıdi.
ALMATY