Aýasy eń las qala

Qazaqstanda da ekologııa máselesi asa ózekti. Aýanyń sapasy qorshaǵan ortany qorǵaýda sheshýshi ról atqarady. Keıingi 5 jylda (2018-2022 jyldary)Astana, Qaraǵandy, Jezqazǵan jáne Temirtaý qalalarynda atmosferalyq aýanyń turaqty joǵary lastanýy baı­­qaldy. Mysaly, Astanada aýa lastanýy negi­zi­nen jylý elektr stansalary men jeke sektordy jylytýdyń shyǵaryn­dy­larymen qatar júretin jyldyń sýyq kezeńine tán. Qalanyń qozǵalyssyz qıylys­taryndaǵy aýanyń azot dıoksıdimen las­tanýy avtomobıl kóliginiń aı­tarlyqtaı teris úlesin kór­setedi.

«Qaraǵandyda da jaǵdaı osyǵan uqsas: atmosferanyń lastanýyna negizgi áser jylý elektr stansalary men jeke sektordaǵy jylý shy­ǵa­ryn­dylarymen óndiriledi, biraq óner­kásiptik kásiporyndardyń shyǵaryn­dylary qosylady. Temirtaýda lastaný kez kelgen maý­symǵa tán, ol qala­nyń óner­kásiptik jáne me­tal­lýrgııalyq kásip­oryn­dary­nan, al qysta jylý elektr stansalary men jeke sektor­daǵy jylýdan shy­ǵarylatyn shyǵaryn­dy­lar­dyń áserimen kúsheıedi. Mun­daı ekologııalyq problemalar kez kelgen memlekette qorshaǵan ortany qor­ǵaý úshin qomaqty ınvestısııany qa­­jet etedi. Ulttyq statıstıka bıý­­rosynyń málimetinshe, Qa­zaqstanda 2018 jyldan 2021 jylǵa deıin osy ba­ǵyttaǵy ınvestısııa kóleminiń ser­pindi ósýi baıqaldy. Degenmen 2022 jyly kórsetkishter aıtarlyqtaı tó­mendegen. Máselen, 2022 jyl­ǵy qań­tar-jeltoqsannyń qory­tyndysy boıynsha elimizde qorshaǵan ortany qorǵaýǵa ba­ǵyttalǵan kúrdeli salymdar 80,6 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda birden 50,8 pa­ıyzǵa az», deıdi Ranking sarapshylary.

Jalpy, keıingi 5 jylda (2018-2022 jyldar araly­ǵynda) ınvestısııa kóle­mi 600 mlrd teń­gege jýyqtasa, al­dyń­ǵy bes jylda bul kór­setkish 235,9 mlrd teń­geni qu­raǵan. Bir aıta ke­ter­­lik jaıt, tutastaı al­ǵan­­da eldegi ın­ves­t­ısııanyń jal­­py kóleminen qorshaǵan or­ta­ny qorǵaýǵa ba­ǵyttalǵan ınves­tı­sııanyń úlesin qarasty­ratyn bolsaq, onda bul óte mardymsyz – 2022 jyly nebári 0,54 paıyz.

«Bul rette kvazımemlekettik jáne jeke sektordyń jekelegen sýbek­ti­leri ekologııalyq má­selelerdi kásip­oryndy bas­qa­­rýdyń strategııalyq deń­geıine shyǵarady. Qorshaǵan or­tany qorǵaýda elimizdiń ón­dirýshi kompanııalary, atap aıtqanda, Qazaqstannyń ekonomıkasy úshin basymdyqty mańyzy bar mu­naı-gaz sektorynyń alyptary erekshe ról atqarady. My­sal retin­de elimizdegi alǵash­qy jáne iri mu­naı-gaz óndi­rýshi kompanııalardyń biri – «Teńizshevroıldy» (TShO) qaras­­ty­raıyq. 2000 jyldan beri TShO Qazaq­standaǵy qor­shaǵan ortany qorǵaý sharalaryn júzege asyrýǵa 3,15 mlrd dollardan asa ınvestısııa saldy. Keıingi 20 jyl ishinde TShO munaı óndirýdi 2,6 ese art­tyra otyryp, atmosferaǵa shyǵa­ryn­dylardyń qarqyndylyǵyn 65 paıyzǵa tómendetti. Bul ná­tıjege jab­dyqtyń paıdalaný senimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan iri jo­ba­larǵa sa­lynǵan ınvestısııa ar­qyly qol jet­kizdi», deıdi Ranking.