Dalamyzǵa kitap bolyp Brıýsselden jetken osy jańalyq kimdi bolsyn beıjaı qaldyrmaıdy. Bul tarıhı, geografııalyq, taǵy da basqa ǵylymı máni óz aldyna, úlken saıası mánge de ıe.
Al qazaqtardyń mereıin ósirip, mártebesin kótereri anyq. Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, saıasattaný doktory Muhıt-Ardager Sydyqnazarovtyń «Tarıh tolqynyndaǵy Qazaqstannyń úzilissiz memlekettiligi. HVI-HIH ǵasyrlardaǵy eýropalyq jáne amerıkalyq kartalardaǵy Qazaq memleketi» atty kitabynda Qazaq eliniń memlekettiligin 1500-jyldardan bastap dáleldeıtin 130 karta men túrli ǵylymı qujattar toptastyrylǵan. Otandyq tarıh úshin asa qundy eńbektiń tusaýkeser rásimi Ulttyq akademııalyq kitaphanada ótti.
Avtordyń qatysýymen ótken, belgili alashtanýshy ǵalym Sultan Han Aqqululy júrgizip otyrǵan kitaptyń tusaýkeserine ǵalymdar, zııaly qaýym ókilderi pikir bólisti.
«Kitap 2021 jyly Brıýsselde shyqqan bolatyn. Osy ǵylymı eńbekpen shuǵyldanǵan 17 jyldyq zertteý nátıjesinde shetel arhıvterinen Qazaq memleketiniń shekarasy kórsetilgen 1500 karta tabyldy. Sonyń ishinen 130-yn ǵana ekshep alyp otyrmyz. Ár kartanyń ózindik tolyq maǵlumaty bar. Bulardyń bári bizdiń otandyq ǵylymı aınalymǵa tuńǵysh engizilip otyr. Bul tarıhshylar men geograftarǵa ǵana emes, lıngvısterge, toponımısterge, jalpy Qazaq eliniń tarıhymen aınalysatyn tulǵalardyń bárine arnalǵan eńbek. Sonymen qatar kitaptyń ǵylymı ǵana emes, saıası ólshemi de bar. Buryn Qazaq memleketi bolmaǵan degenderge ǵylymı jaýap. Osy kitaptan keıin mundaı áńgime aıtylmaıdy ǵoı dep oılaımyn. О́ıtkeni bul kóne kartalar – eýropalyq jáne amerıkalyq saıahatshylar men dıplomattar ázirlegen ǵylymı qujattar. Olarda naqty Qazaq memleketi men 40 etnonım kórsetilgen», deıdi avtor Muhıt-Ardager Qarjaýbaıuly.
HVI ǵasyrdyń basynan bastap álem elderiniń saıahatshylary men dıplomattary qaldyrǵan kartalar men qujattarynyń tolyq 7 tomdyq jınaǵy memlekettiń qoldaýymen aldaǵy ýaqytta shyǵatyny osy is-sharada málimdeldi. Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralovtyń quttyqtaýy oqylǵan soń, kitaptyń tusaýkeser rásimi ótip, avtor eńbegine sholý jasady. Avtor qazaq shekarasy kórsetilgen kartany alǵash Polshadaǵy bir ýnıversıtettiń arhıvinen tapqanyn aıtady. Onyń sózine qaraǵanda, 1562 jyly syzylǵan sol kartada «Qazaqııa» dep naqty kórsetilgen. Nemis-shved oqymystysy Sebastıan Mıýnster 1544 jylǵy kartasynda «Qozaqı orda» dep jazǵan. Belgııadan, taǵy basqa elderdiń arhıv, kitaphana, mýzeılerinen tabylǵan kóptegen kartalarda «Qazaqııa», «Qazaq ordasy», «Qassaqtar», «erkin Qazaq memleketi» degen ataýlar bar. Bul kartalarda eldiń tutas shekarasy naqty belgilengen. Olardyń keıbiri shetel oqýlyqtaryna engizilgen. Italııalyq bir kartada «erkin túrkiler memleketi Qazaqııa» dep atalǵan.
«Dúnıejúzi moıyndaǵan kartograf Gerard Merkatordyń kartasyna túsken biz baqytty ultpyz. 1773 Ulybrıtanııa, Venesııa, Aýstrııada Qazaq memleketi mekteptegi geografııa oqýlyǵyna engen. Bul akademııalyq kitaptaǵy derekten de qundy sanalady» deıdi Muhıt-Ardager Sydyqnazarov.
Dúnıejúzilik kartograftar men saıahatshylardyń keıbiri shekarany syzýmen qatar sol elderdiń ózine tán ulttyq erekshelikterin sýret túrinde beınelegen. Bizdiń qazaq dalasynyń sýretteri: bes qarýy saı attyly jaýyngerler, túıeli kósh, kıiz úı men at arbalar, balasyn baýyryna alǵan analar, tipti qylysh ustap, atqa mingen analar da kórinip qalady. Kaspıı, Jaıyq, taǵy basqa jer-sý ataýlary da sol qalpy jetkeni baıqalady. Bir ǵajaby, Kenesary han zamanynan 300 jyl burynǵy qazaq dalasynyń tulǵalaryn sýrettep salǵan. Sol salt attynyń sýreti qazirgi Astana qalasynda turǵan Han Keneniń eskertkishinen aınymaı qalǵan.
1856 jyly Fransııadan shyqqan kartaǵa túsken elder týraly mańyzdy aqparattar berilipti. Sonda qazaqtardyń sany 4 jarym mln dep kórsetilgen. Beridegi Álıhan Bókeıhannyń sózin esepke alǵanda, bul – tarıhshylar úshin asa mańyzdy derek.
Avtordyń tanystyrýynan keıin qoǵam qaıratkeri Ádil Ahmet, Parlament Májilisiniń VII shaqyrylym depýtaty Aıgúl Quspan, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkit Aıaǵan, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Saýytbek Abdrahmanov jyly lebizderin bildirip, salmaqty oı órbitti. Qazaqstan Respýblıkasynyń Belgııa Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Marǵulan Baımuhan onlaın qosylyp, pikirin juptady. Kitap avtory elshige is-sharanyń basynda alǵys jaýdyryp, atalǵan kitaptyń jaryq kórýine kóp eńbek sińirgenin atap ótti.
Ázirge kitap Ulttyq akademııalyq kitaphanaǵa, Sırek kitaptar men qoljazbalar qoryna, taǵy basqa birneshe mańyzdy oryndarǵa tabystaldy.