Tún uıqysyn tórt bólip, áldı aıtqan anasyn, ıa bolmasa, asqar taý ákesin qarttar úıine qalaı ǵana qııady dep oılaıtynbyz. Sóıtsek, tas qabyrǵaǵa ata-anasyn tasjúrektikten ǵana emes, amalsyzdan da ótkizetinder bar eken. Buǵan jaqynda Samar aýylyndaǵy qarttar úıindegi qarııalardyń halin suraı barǵanda kóz jetkizdik.
Deı turǵanmen, tórimizde otyratyn qazynamyzdyń qarttar úıin saǵalap júrgenin kórý ońaı emes. Baýyr et balanyń qurmetin, atalap moıynǵa asylǵan nemereniń tátti qylyǵyn kórmese, nesi qarttyq? Joq, qarttar úıindegi qamqorlyq úıdegiden artyq bolmasa, kem emes eken. Jyly bólme, dámdi as, kıer kıim... Ýaqyttary da qyzyqty ótetin kórinedi. Biraq januıanyń jylýlyǵy joq. Samar aýdandyq qarttar úıinde 155 qarııa turady. Onyń júzi er adam bolsa, 55-i – áıel.
– Bizde 47 múmkindigi shekteýli jan bar. Onyń 13-i birinshi toptaǵy múgedek bolsa, qalǵany – ekinshi topta. Al mekemede 122 qyzmetker bar. Arnaıy dárigerler jumys isteıdi. Medısınalyq kómek qajet bolǵan jaǵdaıda únemi qasymyzdan tabylady, – deıdi qarttar úıiniń áleýmettik jumys jónindegi mamany Janna Serikqalıqyzy.
Onyń aıtýynsha, munda kelgen qarııalardyń taǵdyry san túrli. Keıbiri qaraýsyz qalsa, endi biriniń múmkindigi shekteýli. Balalary shetel asyp, ata-anasyn qarttar úıine tastaǵandar da bar. Aralarynda balalary joq qarııalar da bar. Olar ózderine múldem qaraı almaıtyndyqtan, osynda kelýge májbúr bolǵan. Aıta keterligi, munda qarttardy ǵana emes, qaraýsyz qalǵan kez kelgen jastaǵy azamattardy da alyp keledi eken. Tıisti qujattary saı kelse, qabyldaıdy. Qarttar úıindegi jasy eń úlken turǵyn 101-de eken. Demek kútim bar, shynaıy qamqorlyqta. Qyzmetkerler qarııalarǵa týǵan balasyndaı qarap otyr.
– Qarııalar kútimde. Biraq aýyryp-syrqamaı turmaıdy. Qolymyzdan kelgen emdik sharalardy jasap jatyrmyz. Barlyq qujatty jiti qadaǵalaımyz, ıaǵnı arnaıy portal arqyly qabyldaımyz. Osynda kelgen soń olarǵa bólme beremiz, sonymen qatar mereke saıyn konsert uıymdastyramyz. Jaz aılarynda baqshaǵa kókónister egip, óz úılerinde júrgendeı jumys isteıdi. Zeınetaqysynyń 30%-yn ózderi alady. Qalǵany avtomatty túrde arnaıy esepshotqa túsip, ózderiniń turmystyq kerek-jaraǵyna jumsalady, – deıdi J.Serikqalıqyzy.
Qarttardyń arasynda ónerge jaqyndary da bar. Bos ýaqytynda án salyp, bı bıleıdi. О́z aralarynda doıby, shahmat oınaıdy. Tipti sýretshi men aǵash sheberleri de bar. Mamandardyń aıtýynsha, qarttar úıine 18 jasynda kelgen azamattar da bar. Árıne, múmkindigi shekteýli bolǵan soń ǵana qarttar úıin panalaıdy. Al qarııalardyń arasynda 1998 jyldan bastap turatyndary da bar. Bári bir-birimen týysyndaı aralasady.
– Bizge keıingi jyldary qaraýsyz qalǵan múmkindigi shekteýli jastar kelip jatyr. Munda tek aýdan boıynsha ǵana emes, oblys boıynsha da kele beredi. Ishterindegi eń jasy – 37 jasta. Barlyǵyna qamqorlyq jasap, kóńilin jubatýǵa tyrysamyz, – deıdi J.Serikqalıqyzy.
Aıta ketsek, aýdandaǵy qarttar úıi 1991 jyly salynǵan. Úsh korpýsy bar. Mundaǵy qarııalar da qyzmetkerlerdiń jumysyna dán rıza.
– Bul jer bizdiń úıimizdeı bolyp ketti. Qyzmetkerleri ózimizdiń balamyz sııaqty, aýyrsaq janashyrlyq tanytyp, kómek kórsetedi. Keıde otyryp syrlasamyz. Osynda turyp jatqanyma biraz boldy. Barlyq jaǵdaıymyz jasalǵan. Merekelerde ulan-asyr toı bolady. Án aıtyp, bı bıleımiz. О́ner adamdary óte kóp. Kúnimiz jaqsy ótedi. Arasynda syrtta serýendep kelemiz. Osy oraıda basshylyqqa jáne qyzmetkerlerge alǵys aıtqym keledi. Bul mekeme bolmasa, biz qaıda barar edik, deıdi qarttar úıiniń turǵyny Nadejda Chernıchenko.
Qarttar úıinde taǵdyrlary toǵysqan jandar da bar. Kóńilderi jarasqan qarııalar qaıta bas qurap jatady eken.
– 16 jasymda ata-anammen birge Samardan Semeıge qonys aýdardyq. Sol jaqta úlken kisiler dúnıe saldy. Elý jyldan keıin qaıta osynda kelemin dep oılamadym. Qazir osy qarttar úıinde turyp jatyrmyn. Bir ul, bir qyzym bar. Qyzym – Tájikstanda, ulym – Semeıde. Jas kúnimde qara jumystyń bárin istedim. Keıin densaýlyǵym nasharlady. Osynda kelgennen keıin osy kisimen tanysyp, unatyp bas qurdyq. Adamǵa báribir serik kerek qoı, deıdi janyndaǵy jaryn qushaǵyna qysqan Baımuqanbet Qojantaev.
Aýdandaǵy qarttar úıiniń jaı-kúıi – osy. Qarttar úıi deımiz, otyzdyń ishindegi jastardyń kóbeıip bara jatqanyna qarap, qarttar úıi emes, «qamqorlyq úıi» degiń keledi eken...
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Samar aýdany