ELIMEN ETENE ELBASY

KО́RDIM SIZDI SOLTÚSTIK, OŃTÚSTIKTEN KÁSIPKER, KENShI, DIQAN TAP QASYNAN Naǵashybaı MUQATOV. Júrekte jelbiremeı jatpas uran, Baba ósıetin kóterip baqqa asyǵam, Kórdim Sizdi Soltústik, Ońtústikten Kásipker, kenshi, dıqan tap qasynan. Tulpar kerek týra tartyp aryndatqan, Suńqar kerek sút-aspandy dabyldatqan. Kórdim Sizdi myń aqsaqal mańaıynan, Jáne, jáne jas balǵyn jalyn toptan. Shapaǵatty shynaıy bári uqqandaı, Shýaq bolsa shartarap jaryq qandaı. Kórdim Sizdi keleshek kemesinen, Kórdim eldi adymy alyptardaı. Qos tilde ketken kezde saırap kerim, Qol bulǵap, arqalanar aıbatty elim. Kórdim Sizdi saıasat sahnasynan, Kórnektim, kóregenim, qaıratkerim. Mańdaı tersiz tuǵyrly el ósken be, Men marqaıam ózgemen teńeskenge. Kórdim Sizdi Alataý baýraıynan, Jer jánnaty Jetisý jeli eskende. Bul pende baspanadan basqa syı qalap pa, Bar yqylasyn qudaı da quıdy alapqa. Kórdim Sizdi aq dıdar Astanadan, Kóz tiktik kókke órlegen ǵımaratqa. Jurttan buryn júgirip jany ashyǵan, Jupar ıis jutpaı ma dalasynan. Kórdim Sizdi Qostanaı qoınaýynan, Altyn alqap aq bıdaı arasynan. Jalpaq el janyńyzdy qoldap, uqqan, Zor tilek zoraıǵandaı zor halyqtan. Kórdim Sizdi, Nur aǵa, nurly joldan, Eshqashan burylmaıyq sol baǵyttan. QOSTANAI. ASQARLARǴA BASTADY BAITAQ ELIN Qurmanǵalı ÝÁLI, Parlament Májilisiniń depýtaty. Oılap otyrsaq, adamzattyń jara­ty­lysy jaryq dúnıege kelgeli qınal­maı tirshilik quryp, dáýren súrgen kezderi aıtarlyqtaı kóp emes. Bar ǵumy­ry alýan túrli aýyrtpalyqty qaıys­paı kóterip, urpaǵyn órbitip eńbektenip ómirin ótkizip jatqan halyqty kóresiń. Basqa jurt ózi biler, dál qazir bizdiń el sondaı bir kezeńdi bastan keshirý ústinde. Bul ózi saıası paıymdaýda dúnıe júzin jaılaǵan daǵdarystan ótip bara jatqan ótpeli kezeń degen balama teńeýge ıe bolyp otyr. Soǵan qaraı naqtylap aıtsaq, sanaly jastardan bastap, eńkeıgen qarııaǵa deıin osy tóńirekte qabyrǵasyn qaıystyra oı keshedi. Bárimiz kúndelikti kórip-bilip otyrmyz, kúlli álemdi sharq ura sharlap júrgen Elba­symyz Nursultan Nazarbaev jumyr álemge dúnıede Qazaq degen ejelgi halyq­tyń bar ekendigin kózine kórsetip tolyq tanytty. Memleket basshysy “Qazaqtyń atyn qaıt­sem shyǵaramyn, qaıtsem kóse­gesin kóger­te­min?!” dep Jer sharyn sharlaı júre, qoly qalt ete bere janyna tynshý ber­meı, otqa da, sýǵa da salǵan oılaryn orta­ǵa salyp aǵy­nan jarylyp jatady. Elin eń áýeli bir­lik pen yntymaqqa, mań­daıdyń terin aıamaı tóger eńbekke shaqy­ra­dy. Túsinerlik peıil bolsa, sózden, aı­tý­dan kende bolyp jatqan jaıymyz joq. О́z basym kezekti issaparmen el aralap shyqqan kezde dúnıeniń bárine qara túnekti or­nata beretin, teris túsinikte júretin azamat­tarǵa qarap, bir mezgil kózińiz qanyp, kóńilińiz ornyna túsetin keremet sátter aýylǵa barǵanda aldyńyzdan shyǵady. Reti­men, jónimen júrip jatqan tirshilik yń­ǵaıy­men kórinis beretin, azamattardyń qas-qabaǵynan, ózara peıili qatynasynan, syı­lastyǵynan kórinip jatady. Osy qısyn­dar­dan alyp qaraǵanda, eli­mizdiń jurtynan bú­gingi tirshiliginde jan­dy ja­dy­ratar jaqsylyq­tar tus-tustan ushyra­syp, kó­ńiliń marqaıyp kóte­ri­ler mezgilder jetki­lik­ti. Elimizdiń dástúrine aınalǵan jyl saıynǵy Elbasy­myz­dyń halqyna Joldaý­yn­da, týǵan hal­qynan óziniń oıyn da, nıetin de jasyryp qal­ǵan jeri joq. Jahandy turalat­qan daǵdarys­tyń áli basyla qoıma­ǵan­­dyǵy­na toqtala kele, aldaǵy on jylǵa oı júgirtip, kóz tigýge shaqyrdy. Búgingi kúni Qazaqstannyń álem aldyn­daǵy abyroıy aspandap, Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip turǵanymen qatar, sol tabysty odan ary keńeıtip, biz óz táýelsizdigimizdiń 19 jyl­ynda qol jetkizgen eńbegimizdi baıandy etýge múddeli ekenimizdi aıta kele, Elbasy óz Joldaýynda Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń ósimin arttyrý jáne eńbek ónim­digin eselep kóterý máselesin mindettedi. Árıne, ulttyq ınnovasııalyq júıeniń jańa baǵytpen damý qajettigi kóńilge úlken senim uıalatatyndaı naqty-naqty dálelmen qar­qyn­dy eńbektiń baǵdarlamalaryn alǵa tart­ty. On jyldyń mindetteri de aıqyn, túsi­nikti. Joldaýdaǵy tabysqa jetýdiń tórt qaǵı­datyn basshylyqqa alyp, bizdiń eń basty qundylyǵymyz – Otanymyz ben Táýelsiz Qazaqstan ekendigin aıtqan Elba­sy­nyń osy bir aýyz sózine ár qazaq balasy jáne ár qazaqstandyq júginýge mindetti ǵoı dep oılaımyn. Otannan asqan baılyq, Otannan asqan dáýlet, Otannan asqan ba­qyt joq ekendigin tolyq uǵamyz. Endeshe, bári­miz sol Otanymyzdyń órkendep óskenine qyzmet etýge tıistimiz. Sol armandap jetken táýelsizdigimizdiń irgesin shaıqaltpaı, bos áńgimeler men negizsiz áreketterge jol bermeýge mindettimiz. Biz, Májilis depýtattary Elbasynyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindik­te­ri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn ha­lyq qalaı qabyldap, qandaı pikirleri jı­naqta­lyp­ty degen oımen óńirlerge shyq­tyq. Al biz de óz kezegimizde sol Joldaýdy tereńirek jetkizip, oı bólissek degen nıet­pen 10 kún el aralap shette, shalǵaıda or­na­lasqan aýyldarǵa barýǵa tyrystyq jáne oǵan qol jetkizdik, jurtpen kezdestik. Qabyldaıtyn zańymyzdyń da, halyq bolyp jumyla kóteretin júgimizdiń de arqaýy – osy jańa onjyldyq, jańa Jol­daý ekendigin halyq tolyq túsingendeı. Kúr­deli kezeńde, álemdik qarjy daǵdarysy ekonomıkamyzǵa qaýip tóndirip turǵan sátte Elbasynyń ustanǵan saıasaty dańǵyl jol boldy. Biz sol jolmen júrdik, Mem­leket basshysynyń sara joly durys baǵyt bolyp shyqty degen maǵynada qaısy aýyl­ǵa barsań da, túıindep aıtqanda, aýyldaǵy eldiń aýzy­nan osyndaı sóz estidim. Sonymen birge, Joldaýda kózdelgen maqsattardyń bári durys ekendigine jáne onyń oryndala­tynyna bizdiń senimimiz mol degen jaýap aldyq halyqtan. Aıta ketetin ózekti másele – elimizdiń bılik partııasy – “Nur Otan” partııasy­nyń aýylda bastaýysh partııa uıymdary­nan bastap, aýdanda da halyqqa Joldaýdy asa sa­paly jáne tereńdetilgen túsindirme ju­my­syn uıymdastyrý úshin maqsatty top­ta­ry qurylyp, aldaǵy onjyldyq mindet­terdi iske asyrýǵa jumyldyryp, tikeleı jetek­shilik jasap jatqanyna kóńilimiz tolyp, kórip qaıttyq. Ekonomıkasyn birqalypty saqtaǵan, órkenıetke qol jetkizgen elder sekildi Qa­­zaq­­stan da turaqtylyǵy qalyptasqan mem­­le­ketke aınalyp, qol jetetin tabys­tar­dy osy aldymyzdaǵy on jylda, Alla buıyrtsa, kóretin de bolamyz. 50 eldiń qa­ta­rynda terezemiz teń, qatarlasa júre­tin de ýaqyt sol mezgil. Bul Joldaý kók­jıek­ten kóringen jańa kezeńniń bastaýy boldy. Elbasy Joldaýynan halyqtyń túıgeni osyndaı! Sonyń mysaly retinde Almaty obly­sy, Jambyl aýdanynyń “Tarǵap” eldi me­ke­nin­de bolǵanymyzda, sol aýyldyń tur­ǵyny, aýdan­nyń qurmetti azamaty ataǵyn alǵan aqsaqal Erýbaı Raqyshuly kósilte jańa Jol­daýǵa baılanysty sózin sóılep, Jol­daýdy tolyq Elbasynyń aýzynan tele­dıdar arqyly estip, kóńilinen shyqqan­dyǵynan bes-alty aýyz óleń de shyǵaryp jibergenin aıtyp aldymyzǵa tartty. Aýyl turǵynynyń shynaıy pikiri retinde keltirip otyrmyn. Qarııanyń “Nur­ly jol” atty óleńi tómendegideı órilgen: Alaýy táýelsizdik jalyndady, Armany halqymyzdyń oryndaldy. Qaq jaryp ozat elder ortasynan О́rkendep ósken elim oryn aldy. Táýelsizdik nur shashqan qymbat uǵym, Ǵasyrlarda armandap jettik búgin. Asqarlarǵa bastady baıtaq elin, Nursultandaı kemeńger dana ulyń. Tanydy danalyǵyn jerdiń júzi, Kúlimdep súısingendeı kúnniń kózi. Tamsanyp, tabysyna qaıran qaldy Ǵalamat, neler alyp eldiń ózi. Aspandap bul álemde el baǵasy, Otanym – EQYU-nyń tóraǵasy. Yntymaq ádilettiń týyn ustap, Elin bastap keledi Elaǵasy. Qazaqtyń Aq Ordasy – Astanasy, Táýelsiz el tiregi bas qalasy. Álemdi tańǵaldyrǵan Elbasynyń Danalyq – jańa onjyldyq bastamasy! Otany tatýlyqtyń ǵajap elim, Jaınaı ber gúljazıra baıtaq jerim. Jańalyq – jańa onjyldyq qutty bolsyn! Nursultandaı Elbasy – dana erim! – dep óleńin aıaqtady aýyl aqsaqaly. Mine, aýyldaǵy, shalǵaıda jatqan halyqtyń kóńilin osydan-aq kórýge bolady, qurmetti halaıyq. BIZDIŃ PREZIDENTTEN JOLYMYZ BOLǴAN Fedor SKOBYChKIN, eńbek ardageri. Men aýyl sharýashylyǵynyń ardagerimin. Qyzmet babymen oblysymyzdaǵy asa iri “Anqaty”, “Berezovskıı”, Oral aýyl sha­rýa­shylyǵy tájirıbe stansasy sııaq­ty keńsharlar men sharýashy­lyq­tardy basqardym. Aýyl sharýa­shy­lyǵy ǵylymdarynyń kandı­daty degen ǵylymı ataǵym bar. Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine depýtat bolyp saılandym. Lenın, Oktıabr Revolıýsııasy jáne eki Eńbek Qyzyl Tý ordenderiniń ıe­gerimin. Mine, sondyqtan da meni elimiz agroónerkásip salasynyń qazirgi jaǵdaıy beıjaı qaldyr­maıdy. Jáne de, qurmetti Nur­sul­tan Ábish­uly, Sizdiń agroóner­kásip keshenin damytý, selo men aýyldy qaıta jańǵyrtý turǵy­syn­daǵy barlyq bastamalaryńyz maǵan óte jaqyn ári qymbat. Aýyl sharýashylyǵy óndirisi úshin asa zor áleýetke ıe Qazaq­standa óziniń barlyq turǵyn­da­ryn qajetti azyq-túlikpen qam­tamasyz etý problemasy to­lyq­taı sheshilýi tıis dep esep­teımin. Onyń ústine Siz ózińizdiń jańa Joldaýyńyzda óz taýar­lary­myz­ben eksportqa shyǵatyn ýa­qyt áldeqashan týdy dep durys kórsetip otyrsyz. Árıne, aýyldaǵy qıyndyq­tar­dy qaperge ala kelgende, bul min­detterdiń ońaıshylyqpen sheshile qoımaıtyny talassyz. Alaıda, Siz­diń bıylǵy Joldaýyńyzda bel­gilengen jáne AО́K-ti damytý má­se­leleri boıynsha sóılegen sóz­de­rińizde aıqyndalǵan aýyl eko­no­mı­kasynyń serpindiligin qamta­ma­syz etýge, onyń ónimdiligi men tıim­diligin arttyrýǵa baǵyt­talǵan alǵashqy senimdi qadamdar jasa­lyp úlgerdi. Halyqty nan­men, et­pen, kartoppen jáne jemis-kók­ónispen... qamtamasyz etý úshin ba­ǵyt kóp salaly aýyl sharýashy­ly­ǵyna ustalýy tıis. Búginde aýyl sharýashylyǵy kásiporyndaryn irilendirýge bet burylyp otyrǵandyǵy durys dep bilemin. Munyń durystyǵyna kóz jetkizý úshin bizdiń óńirimizdegi ózderin jaqsy qyrynan kórset­ken agrokásiporyndar jumys­tary­nyń nátıjesine qarasańyz jetip jatyr. Bular – as­tyq, et, sút óndi­rip qana qoı­maı, sony­men qatar, za­manaýı óńdeý bó­lim­shelerin qura bilgen, aıtar­lyq­taı básekege qabi­letti ónim shy­ǵara alatyn Vıtalıı Kar­kýl­dyń, Esen­taı Jaman­sa­rıevtiń, Qa­taý­ly Áshiǵa­lıev­tiń, Vladımır Ochka­sov­tyń, Murat Jaqy­baevtyń, Murat Járkeevtiń, taǵy bas­qa­lardyń sharýashy­lyq­ta­ry. Atalǵan kásipker­ler­diń qalyptasýy men ta­bysty da­mý­ynda shaǵyn jáne orta bız­nes­ke qoldaý kórsetken memleket zor ról at­qardy. Joǵa­ry­da atalǵan ká­sip­kerlerdiń kóp­shiligi Siz ob­lysta bolǵan kezde­rińizde jeke ózińizden týǵan ólke­niń ıgiligi jolyndaǵy jumystary úshin ta­laı márte maquldaý men rı­za­shy­lyq estigen bolatyn. So­ny­men birge, qurmetti Prezıdent, aýyl sharýashylyǵy kásipkerleri qol jetkizip kele jatqan oń ná­tı­jeler AО́K-ti ıntensıvti damytý baǵytynda óte der kezinde jarııa­la­ǵan Sizdiń basymdyqtaryńyz­dyń is júzine asý ústinde eken­digin naqty aıǵaq­taıdy. Sondaı-aq Siz­diń isker de kásipker adam­dardyń kúsh-ji­ger­leriniń mańy­zyna jo­ǵary baǵa­ńyz ben ony atap kór­se­týińiz óte-móte qundy bolyp ta­by­lady. Ha­lyq danaly­ǵynda aıty­la­ty­nyn­daı, “Eńbegi­ne qa­raı – ónbegi”. Osydan eki jarym jyl buryn ob­lys­ty basqarýǵa Baqtyqoja Iz­muhambetov keldi. Ákimniń basym­dyqtar­dyń biri retinde azyq-túlik qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý min­detin qoıǵany kó­ńil­den shyǵyp otyr. О́te qys­qa ýa­qyt­ta ol aı­tar­lyq­taı is tyn­dyr­dy. Batys Qa­zaq­stan obly­syn­da óńirde al­ǵashqy ósim­dik maıyn shy­­­ǵa­ratyn zaýyt iske qo­syldy. Bul ónim tu­ty­ný sebetindegi basty taǵam­dardyń biri ekeni belgili. Oblys jyl saıyn 5 myń tonna ósimdik maıyn tu­ty­na­tyn bolsa, aldyńǵy qa­tar­ly batys­tyq qural-jab­­dyq­tarmen jabdyqtalǵan maı zaýy­tynyń qýaty jylyna 7,4 myń ton­na ósimdik maıyn óndirýge jetedi. Demek, qalǵan qundy ónimdi eks­porttaýǵa múmkindik bar. Batys Qazaqstan oblysy buǵan deıin ózin ósimdik maıymen eshqashan qamtamasyz etip kórgen emes. Oraldaǵy mııa tamyryn óń­deı­­tin zaýyt Keńes Odaǵynyń ózin­de jalǵyz bolatyn. Zaýyttaǵy qural-jabdyqtar ábden tozǵan­dyqtan, sońǵy jyldary óndiris is júzinde toqtap qalǵan edi. Qazir Batys Qazaqstan oblysynda iske qosy­lýy ústimizdegi jyldyń shil­desine josparlanǵan mııa tamy­ryn óndiretin jáne óńdeıtin za­manaýı jańa zaýyt salynyp ja­tyr. Mııa tamyry azyq-túlik, farmasevtıka ónerkásibi úshin asa qundy shıkizat bolyp tabylady jáne álemde úlken suranysqa ıe. Oblys ákimi­niń sózine qaraǵanda, mııa tamyryn óńdeıtin zaýyttyń iske qosylýy – óńirde dári-dár­mek óndirisin da­my­týdyń alǵashqy kezeńi bolady. Osylaısha aımaqta joǵary qosym­sha qun salyǵy sa­lynatyn, eks­port­qa baǵdarlanǵan taýarlar shy­ǵarýǵa baǵyt ustalǵan taǵy bir perspektıvaly ınnova­sııalyq joba júzege asyrylmaq. Azyq-túlik qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý, rynokty otandyq óndi­ris taýarlarymen toltyrý maq­sa­tynda Batys Qazaqstan obly­synda budan basqa da birne­she ınnova­sııa­lyq jobalar qolǵa alynǵan. Olardyń qatarynda jaqynda paı­dalanýǵa beriletin 8640 bas múıizdi iri qaraǵa arnal­ǵan bordaqylaý ke­sheni bar. Sondaı-aq Qazaqstanda balamasy joq eshki sútin óndiretin zaýyt iske qosylmaqshy. Ústimizdegi jyly kem degende on jylyjaı salý josparlansa, oblys ortalyǵynyń túbinde iri jemis-kókónis qoımasy turǵy­zy­la­tyn bolady. Paıdalanýǵa beril­gen kelesi asa iri jobalardyń biri – nemis-shveısardyń “Bıýller” fır­masynyń tehnologııasy boı­yn­sha salynǵan, jobalyq qýaty táýligine 150 tonna bıdaı tarta alatyn dıir­men kesheni. О́tken jyl­dyń ja­zyn­da Batys Qazaq­stan oblysyna jasaǵan sapary­ńyz kezinde Siz keshen jumys­shy­lary­men kezdesip, atalǵan baǵyt­taǵy ju­mystardy oń baǵalaǵan bola­tyn­syz. 2009 jyly Aqsaı qalasyn­daǵy nan ónimderi kombınatynda mal soıý sehy, Qazaqstan stansa­syn­daǵy elevatorda naýbaıhana, “Aq­qaınar” fırmasy bazasynda dıir­men kesheni, Jánibek aýda­nyndaǵy “Tabys-OM” kásipor­nynda astyq daqyldaryn óńdeı­tin seh, Oral qalasyndaǵy “Daıa­na” kásiporny negizinde makaron buıymdaryn shyǵaratyn seh paıdalanýǵa beril­gen-tin. Tu­tastaı alǵanda, sońǵy ýaqyttarda oblysta budan basqa da kóptegen paıdaly jáne zaman talap etip otyrǵan jumystar júzege asy­rylýda. Osyndaı jasampazdyq baǵy­tynda jasalyp jatqan jumystar qarapaıym óńir turǵyndarynyń qoldaýyna ıe bolyp qana qoı­maı, áleýmettik ahýalǵa da oń yq­palyn tıgizip keledi. “Nan bolsa, án de bolady” dep osyndaıda aıtylsa kerek! Elimizde aǵa urpaq ókilderine jasalyp jatqan qamqorlyq ta kópshiliktiń kóńilinen shyǵýda. Olarǵa baǵyttalǵan izgilikti qa­damdar ardagerlerimizdiń jandú­nıe­sin shýaqty sezimderge bóleı­tini aqıqat. Siz de ózińizdiń bı­yl­ǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýyńyzda Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine, olarǵa teńesti­rilgen adamdarǵa qamqorlyq kúsh ala túsýi kerektigin atap kórsetip, sóı­legen sózderińizde ekinshi dúnıe­júzilik soǵystaǵy keńes halqynyń óshpes erligi jaıynda tebirene tolǵanyp júrsiz. Demek, ardager­lerge qurmet árqaısy­myzdyń pa­ry­zymyz bolýy tıis degen usta­nym qalyptasýy qajet. Men Sizdiń bizdiń oblysqa ja­saǵan saparlaryńyz barysyn­daǵy ardagerlermen, tyńgerler­men kezdesýlerińizde ózińizdi birneshe márte kórý baqytyna ıe boldym. Sizdiń shynaıy aq­júrek­tigińiz ben sóılesken ýa­qyt­taǵy qoljetimdi iltıpatyńyz qazaqstandyqtardyń ózińizge degen senimi men qurmetin ny­ǵaıta túsetini talas týǵyz­baıdy. Osy ómirde kópti kórgen adam retinde qolymdy júregime qoıyp bylaı degim keledi: Sizdiń Mem­leket basshysy retindegi sarab­dal­dyǵyńyz ben kóregendigińiz, búkil álemdegi tanylǵan joǵary bede­lińiz bizderge, qazaqstan­dyq­tarǵa urpaqtarymyzdyń bola­shaǵy úshin qam jemeı, beıbit­shilik pen keli­sim­de ómir súrýge járdemdesip keledi. ORAL.